Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 września 2017 r., I OSK 532/17

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 września 2017 r., I OSK 532/17

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Runge - Lissowska Sędzia NSA Roman Ciąglewicz (spr.) Sędzia WSA del. Iwona Kosińska po rozpoznaniu w dniu 26 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 września 2016 r., sygn. akt II SA/Wa 595/16, w sprawie ze skargi Z. F. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie przetwarzania danych osobowych oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia dniu 23 września 2016 r., sygn. akt II SA/Wa 595/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Z. F. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] lutego 2016 r., Nr [...], w przedmiocie przetwarzania danych osobowych.

3 Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

4 Dnia 10 sierpnia 2013 r. skarżący zwrócił się do GIODO ze skargą na nieprawidłowości w procesie przetwarzania jego danych osobowych przez Sąd Rejonowy Szczecin - Centrum w Szczecinie. Wskazał, że w powyższym sądzie w IV Wydziale Karnym, pod sygn. akt IV K [...], toczy się postępowanie o pomówienie, z oskarżenia prywatnego Z. F. Prowadząca to postępowanie SSR B. W. nie pouczyła stron procesu oraz świadków o treści art. 359 K.p.k. Brak takiego pouczenia należy traktować jako niedopełnienie obowiązku wynikającego z ustawy oraz narażenie uczestników postępowania, a zwłaszcza oskarżyciela prywatnego, na szkodę, czym spełnione są znamiona art. 231 K.k. Takie działanie sędziego umożliwia bezkarne rozpowszechnianie okoliczności ujawnionych na rozprawie, w tym naruszenie ustawy o ochronie danych. Skarżący wniósł do GIODO o: stwierdzenie naruszenia przez SSR B. Wawrzyniak ustawy o ochronie danych osobowych; zlikwidowanie stanu niezgodnego z prawem, a zwłaszcza o zobowiązanie przedmiotowego Sądu do udzielenia wszystkim obecnym na sali rozpraw, we wszystkich posiedzeniach sprawy IV K [...] pouczenia określonego art. 359 K.p.k. Z. F., powołując art. 304 ust. 2 K.p.k., wskazał, że oczekuje na informację o złożeniu przez GIODO stosownego zawiadomienia, o którym stanowi w/w przepis.

5 Decyzją z dnia 10 grudnia 2014 r., wydaną na podstawie art. 104 § 1 K.p.a oraz art. 12 pkt 2 i art. 22 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1182) GIODO odmówił uwzględnienia wniosku.

6 We wniosku o ponowne rozpatrzenie spawy skarżący wskazał, że wystarczy, że jedna rozprawa niejawna odbywa się jawnie, to nie można twierdzić, że nie doszło do naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych, bowiem na takiej rozprawie, w sposób jawny przetwarzane są dane osobowe skarżącego i innych osób. Ze stwierdzenia, że rozprawa jest niejawna, nie oznacza jeszcze, że faktycznie rozprawy te toczyły się niejawnie. Przewodniczący prowadzący taką rozprawę bezwzględnie musi o tym poinformować wszystkich obecnych na sali i pouczyć o obowiązku zachowania w tajemnicy tego co dzieje się na sali sądowej. Podczas rozpraw sądowych w ww. sprawie karnej dane osobowe skarżącego były ujawniane z naruszeniem prawa, bo w sposób jawny zamiast niejawny. Zdaniem skarżącego, skoro Generalny Inspektor powziął wiadomość o możliwości popełnienia przestępstwa niedopełnienia obowiązków służbowych przez funkcjonariusza publicznego - sędziego, to ma obowiązek poinformować o tym właściwe organy ścigania zgodnie z art. 304 ust. 2 K.p.k.

7 Decyzją z dnia 10 lutego 2016 r., wydaną na podstawie 138 § 1 pkt 1 K.p.a. i art. 12 pkt 2 i art. 22 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2015 r. poz. 2135 ze zm.), GIODO utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

8 Organ wskazał, że postępowanie prowadzone przez GIODO jest ukierunkowane na wydanie decyzji administracyjnej na podstawie art. 18 ust. 1 ustawy ochronie danych osobowych. Poczynione ustalenia faktyczne nie potwierdziły zarzutu przetwarzania przez Sąd Rejonowy Szczecin-Centrum w Szczecinie danych osobowych skarżącego z naruszeniem przepisów ustawy o ochronie danych osobowych. Skarżący nie przedstawił także żadnych dowodów na potwierdzenie swojego zarzutu nielegalnego przetwarzania jego danych osobowych, ograniczając się jedynie do przypuszczeń w tym zakresie, które nie zostały poparte żadnymi dowodami. Warunkiem wydania rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 18 ust. 1 ustawy ochronie danych osobowych jest stwierdzenie istnienia stanu naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych w dacie wydania decyzji. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie ma miejsca, gdyż z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby doszło do kwestionowanego przez skarżącego przetwarzania jego danych osobowych.

9 GIODO jako organ do spraw ochrony danych osobowych nie może ingerować w postępowania prowadzone na podstawie odrębnych przepisów prawa przez podmioty uprawnione na podstawie tych przepisów. Generalny Inspektor nie jest organem kontrolującym ani nadzorującym prawidłowość stosowania prawa materialnego i procesowego w sprawach należących do właściwości innych organów, służb czy sądów, których orzeczenia podlegają ocenom w toku instancji czy w inny sposób określony odpowiednimi procedurami. Poza kognicją GIODO pozostaje żądanie skarżącego o zobowiązanie przedmiotowego sądu do udzielenia wszystkim obecnym na sali rozpraw, we wszystkich posiedzeniach w sprawie o sygn. akt IV K [...] pouczenia określonego art. 359 K.p.k.

10 Nadto skierowanie przez GIODO zawiadomienia o popełnienia przestępstwa, następuje poprzez wystąpienie do organu właściwego do wszczęcia postępowania karnego w danej sprawie, a ponadto jako należące do kompetencji organu realizowane jest z urzędu, a nie na wniosek osób zainteresowanych. Skoro skarżący uważa, że zasadne jest złożenie w tej sprawie zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez danego sędziego, może to uczynić samodzielnie. Natomiast skarżący nie może żądać od organu, zastępowania go w takim działaniu.

11 W skardze na powyższą decyzję Z. F. wniósł o: zobowiązanie GIODO do usunięcia skutków nieprawidłowości w procesie przetwarzania danych osobowych skarżącego lub zobowiązanie GIODO do przekazania tego wniosku do organu właściwego; stwierdzenie, że GIODO ma ustawowy obowiązek zawiadomienia o podejrzeniu popełnia przestępstwa z urzędu i tego obowiązku w niniejszej sprawie nie wykonał; stwierdzenie, że GIODO rażąco naruszył prawo w zakresie terminu wydania decyzji oraz zwrot kosztów postępowania.

12 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

13 Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.

14 Sąd stwierdził, że prowadzone w niniejszej sprawie przez GIODO postępowanie administracyjne istotnie potwierdziło twierdzenie skarżącego, iż sędzia prowadzący postępowanie karne w Sądzie Rejonowym Szczecin-Centrum w Szczecinie, toczące się pod sygn. akt IV K [...], rozprawy z dnia 15 marca 2012 r. oraz z dnia 8 maja 2012 r. prowadził w trybie jawnym, zamiast niejawnie, jak pozostałe rozprawy w tej sprawie. Uchybie to spowodowało bark stosownego pouczenia przewidzianego w art. 359 K.p.k. Skarżący był stroną tego postępowania. Powyższa okoliczność została potwierdzona przez GIODO w uzasadnieniu zaskarżonej oraz poprzedzającej decyzji. Natomiast GIODO nie potwierdził, aby powyższe naruszenie procedury karnej spowodowało bezpośrednie skutki w postaci nieuzasadnionego albo bezprawnego naruszenia danych osobowych skarżącego. Sąd zaznaczył, że poza wskazaniem na fakt procedowania przez sąd na dwóch rozprawach w sposób niezgodny z treścią art. 359 K.p.k., skarżący podczas całego postępowania administracyjnego nie wskazał w jaki sposób miało dojść do naruszenia jego danych osobowych i kto miałby je w sposób nieuprawniony przetwarzać.

15 W ocenie Sądu powyższe, prawidłowo dokonane przez organ ustalenia, prowadzi do dwóch wniosków, których z kolei nie akceptuje skarżący.

16 Pierwszy, to brak kognicji GIODO w sferę przestrzegania przez konkretnego sędziego przepisów procedury, w tym przypadku karnej. Z tego powodu GIODO nie może wpływać, jak tego domaga się skarżący, aby sędzia karny odpowiednio stosował przepis art. 359 K.p.k. Skutki uchybienia w tym zakresie należą bowiem do oceny innych organów – sądu rozpatrującego ewentualny środek odwoławczy, zgodnie z procedura karną; albo w drodze stosownego postępowania określonego w ustawie o ustroju sądów powszechnych. Organ zasadnie wskazał więc na brak swojej kognicji w niniejszej sprawie.

17 Drugie zagadnienie wynika wprost z normy art. 18 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych i dotyczy zakresu dopuszczalnych prawem działań organu w przypadku naruszenia ustawy o ochronie danych osobowych. Normę powyższą należy wykładać w związku kompetencjami GIODO zawartymi w art. 12 ustawy. W tym zakresie GIODO nie może wydać żadnego ze wskazanych w przepisie art. 18 rozstrzygnięcia, albowiem postępowanie administracyjne nie potwierdziło aby uchybienie, co do braku zastosowania art. 359 K.p.k. podczas dwóch rozpraw sądowych, które powinny się toczyć w trybie niejawnym, spowodowało naruszenie danych osobowych skarżącego.

18 W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wydane w niniejszej sprawie decyzję są prawidłowe.

19 Natomiast, jeżeli skarżący uważa, że na skutek braku zastosowania w jego sprawie karnej, przez sąd karny art. 359 K.p.k., zachodzi przypuszczenie popełnienia przestępstwa, to może w tym zakresie złożyć odpowiednie zawiadomienie do organów ścigania, o czym GIODO także pouczył skarżącego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

20 Nieuprawniona jest również argumentacja skarżącego dotycząca obowiązku składania przez organy administracji państwowej, a zatem i GIODO zawiadomień o popełnieniu, czy ewentualnej możliwości popełnienia przestępstwa. Dokonanie takiego zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa wymaga ze strony zawiadamiającego albo pewności jego zaistnienia albo istnienia u zawiadamiającego pewnej dozy uzasadnionego przeświadczenia popełnienia przestępstwa. Natomiast w niniejszej sprawie, jak to wyraźnie wynika z uzasadnienia skarżonej decyzji, GIODO faktu naruszenia art. 359 K.p.k. nie łączy z ewentualnym przestępstwem.

21 W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 19 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych w zw. z art. 304 § 2 K.p.k. poprzez jego niewłaściwą interpretację wyrażającą się w przyjęciu, iż Generalny Inspektor Danych Osobowych nie ma prawnego obowiązku złożenia zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa w sytuacji, gdy o popełnieniu takiego przestępstwa zawiadamia podmiot inicjujący postępowanie w przedmiocie ochrony danych osobowych.

22 W oparciu o powyższy zarzut wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

23 W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie.

24 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

25 Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Przepis art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważność postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 – 6 P.p.s.a., należało zatem ograniczyć się do zarzutów skargi kasacyjnej.

26 Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 19 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych w zw. z art. 304 § 2 K.p.k. jest niezasadny.

27 W pierwszej kolejności należy wskazać, że stosownie do treści art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1182 ze zm. - obecnie: Dz. U. z 2016 r. poz. 922) w przypadku naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych, Generalny Inspektor z urzędu lub na wniosek osoby zainteresowanej, w drodze decyzji administracyjnej, nakazuje przywrócenie stanu zgodnego z prawem, a w szczególności: 1) usunięcie uchybień, 2) uzupełnienie, uaktualnienie, sprostowanie, udostępnienie lub nieudostępnienie danych osobowych, 3) zastosowanie dodatkowych środków zabezpieczających zgromadzone dane osobowe; 4) wstrzymanie przekazywania danych osobowych do państwa trzeciego, 5) zabezpieczenie danych lub przekazanie ich innym podmiotom, 6) usunięcie danych osobowych. Strona może domagać się od Generalnego Inspektora w administracyjnych formach postępowania wyłącznie podjęcia działań określonych w powołanym przepisie oraz może składać tylko takie wnioski, które mogą być rozpatrzone przez wydanie decyzji administracyjnej.

28 Zgodnie natomiast z art. 19 ustawy ochronie danych osobowych, w razie stwierdzenia, że działanie lub zaniechanie kierownika jednostki organizacyjnej, jej pracownika lub innej osoby fizycznej będącej administratorem danych wyczerpuje znamiona przestępstwa określonego w ustawie, Generalny Inspektor kieruje do organu powołanego do ścigania przestępstw zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa, dołączając dowody dokumentujące podejrzenie.

29 Wnioskodawca dochodzący przed GIODO ochrony swych praw może się domagać, jak prawidłowo wskazał organ i Sąd pierwszej instancji, podjęcia działań określonych w art. 18 ustawy ochronie danych osobowych. Wydanie decyzji administracyjnej następuje po przeprowadzeniu przez GIODO postępowania administracyjnego i stwierdzeniu naruszenia przepisów ustawy ochronie danych osobowych. Decyzja administracyjna rozstrzyga bowiem co do istoty indywidualną sprawę z zakresu administracji publicznej. Ustalenia dokonane przez GIODO w postępowaniu prowadzonym w zakresie zgodności z prawem przetwarzania danych osobowych stanowią podstawę rozstrzygnięcia w formie decyzji administracyjnej.

30 Natomiast obowiązek GIODO wynikający z art. 19 ustawy ochronie danych osobowych nie stanowi podstawy do skutecznego domagania się przez skarżącego podjęcia działania określonego w tym przepisie, które to działanie organu nie przybiera formy administracyjno-prawnej. Stwierdzenie podstaw do zastosowania art. 19 ustawy ochronie danych osobowych należy wyłącznie do GIODO.

31 Należy zwrócić uwagę na pogląd wyrażony w wyroku z dnia 19 listopada 2011 r., sygn. akt II SA 2702/00, który Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela, zgodnie z którym, osoba dochodząca ochrony swych praw w trybie ustawy o ochronie danych osobowych nie jest podmiotem postępowania obliczonego na wydanie decyzji o zawiadomieniu stosownego organu o przestępstwie w zakresie przetwarzania danych osobowych i nie może się tego domagać od GIODO w administracyjno - prawnych formach tego postępowania. Przepis art. 19 ustawy o ochronie danych osobowych nie daje bowiem stronie roszczenia w tym względzie. W przypadku, gdy ustalenia faktyczne poczynione w sprawie będą wskazywać na to, iż działanie lub zaniechanie administratora danych nosi znamiona przestępstwa, GIODO ma obowiązek skierowania zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa do organu powołanego do ścigania przestępstw. Nie dokonuje tego jednak, jak w przypadku art. 18 ustawy o ochronie danych osobowych w drodze decyzji administracyjnej, lecz w drodze wystąpienia, które stanowi realizację jego kompetencji w tej sprawie. Wskazuje na to zarówno wyraźne określenie formy decyzji w art. 18 ustawy o ochronie danych osobowych, a brak tego określenia w art. 19 ustawy o ochronie danych osobowych, jak i istota oraz znaczenie decyzji administracyjnej. Nakłada ona bowiem na stronę pewne uprawnienie lub obowiązek lub odmawia jego przyznania. Tymczasem wystąpienie do prokuratury z informacją o podejrzeniu popełnienia przestępstwa nie ma takiego charakteru.

32 W kontekście art. 19 ustawy o ochronie danych osobowych należy również stwierdzić, że w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że kierowanie zawiadomień o popełnieniu przestępstwa do organów ścigania należy do autonomicznych, samodzielnych kompetencji GIODO, realizowanych przez niego z urzędu, a nie na wniosek osób zainteresowanych. Obowiązek wynikający z tego przepisu nie mieści się w sferze decyzyjnych, merytorycznych rozstrzygnięć GIODO, dotyczących nakazania przywrócenia stanu zgodnego z prawem. Osoba dochodząca ochrony swych praw w trybie ustawy o ochronie danych osobowych nie jest przy tym podmiotem postępowania obliczonego na wydanie decyzji o zawiadomieniu stosownego organu o przestępstwie w zakresie przetwarzania danych osobowych i nie może się tego domagać od GIODO w administracyjnych formach tego postępowania. Przepis art. 19 ustawy nie daje bowiem stronie roszczenia w tym względzie. Wykonanie obowiązku, o którym mowa w tym przepisie, obciąża wyłącznie GIODO. Decyzja o zawiadomieniu nie nosi jednak cech decyzji administracyjnej w rozumieniu K.p.a. (por. wyroki NSA z dnia 2 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 703/14, z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1458/12, z dnia 6 września 2011, sygn. akt I OSK 1518/10 treść [w:] CBOSA, https://orzeczenia.nsa.gov.pl/)

33 W takiej sytuacji uznać trzeba, że na organie, w ramach przedmiotowego postępowania, nie ciążył obowiązek kierowania do organu powołanego do ścigania

34 przestępstw zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa. Oznacza to, że podniesione

35 przez skarżącego kasacyjnie zarzuty okazały się niezasadne.

36 Odnotować także należy, że Generalny Inspektor nie jest organem kontrolującym ani nadzorującym prawidłowość stosowania prawa materialnego i procesowego w sprawach należących do właściwości innych organów, które podlegają ocenom, zgodnie z przewidzianą procedurą, w toku instancji. W konsekwencji należy przyjąć, że w niniejszej sprawie kwestia niewywiązywania się przez prowadząca postępowanie SSR B. W. w Sądzie Rejonowym Szczecin - Centrum w Szczecinie z obowiązku nałożonego przez art. 362 K.p.k., należy do wyłącznej kompetencji sądów powszechnych, a zatem ocena przez GIODO ewentualnego naruszenia tego obowiązku stanowiłaby nieuprawnioną ingerencję w ich jurysdykcję.

37 Na zakończenie odnotować należy, że stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie w odniesieniu zarzutu materialnoprawnego skargi kasacyjnej, jest zbieżne ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2760/15, dotyczącym nakazania usunięcia uchybień w procesie przetwarzania danych osobowych. To opowiedzenie się za stanowiskiem wyartykułowanym w powołanym wyroku jest uwarunkowane zbliżonym stanem faktycznym oraz takim samym zakresem podstaw kasacji w obu sprawach. W niniejszej sprawie, także z punktu widzenia związania, o którym mowa w art. 170 P.p.s.a., nie ma podstaw do zajęcia, w spornych kwestiach prawnych, innego stanowiska, niż przedstawione we wskazanym prawomocnym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.

38 W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.