Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2019 r., I OSK 2033/18

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2019 r., I OSK 2033/18

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie Sędzia NSA Tamara Dziełakowska (spr.) Sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 marca 2018 r. sygn. akt II SA/Rz 105/18 w sprawie ze skargi L. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] listopada 2017 r. znak [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności pobranego dodatku do zasiłku rodzinnego oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 13 marca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (sygn. akt II SA/Rz 105/18) po rozpoznaniu skargi L. G. (wcześniej P.): 1. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] listopada 2017 r. oraz decyzji Burmistrza Miasta S. z dnia [...] września 2017 r., decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lipca 2017 r., decyzji Burmistrza Miasta S. z dnia [...] czerwca 2017 r.; II. uchylił postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] maja 2017 r. oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] września 2016 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności pobranego dodatku do zasiłku rodzinnego.

3 W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że decyzjami z dnia [...] października 2008 r., [...] sierpnia 2009 r., [...] listopada 2009 r., [...]listopada 2010 r., [...] października 2011 r. Wójt Gminy D. przyznał L. P. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w wysokości 170 zł za okresy łącznie od 1 października 2008 r. – 31 października 2012 r. Z kolei ostateczną decyzją z dnia 15 listopada 2013 r. Wójt Gminy D. ustalił, że skarżąca pobrała nienależnie ww. dodatek w kwocie 8.370 zł za cały okres i dodatkowo decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. za okres od 1 listopada 2012 r. do 31 grudnia 2012 r. w kwocie 340 zł.

4 Skarżąca wniosła o umorzenie nienależnie pobranego dodatku do zasiłku rodzinnego wraz z odsetkami.

5 Decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. Wójt Gminy D. odmówił umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Rozstrzygnięcie to zostało następnie uchylone przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] września 2016 r. a postępowanie przez organem I instancji umorzone w całości, gdyż zdaniem Kolegium organem właściwym do rozpoznania wniosku był Burmistrz S. a nie Wójt Gminy D.

6 Postanowieniem z dnia 15 maja 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyznaczyło Burmistrza S. do załatwienia niniejszej sprawy.

7 Decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. Burmistrz S. odmówił umorzenia nienależnie pobranego dodatku do świadczenia rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w całości wraz z odsetkami. Rozstrzygnięcie to zostało następnie uchylone przez Kolegium decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. w całości, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia.

8 Ponownie rozpoznając sprawę, Burmistrz S. na podstawie art. 30 ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm.) oraz art. 104 § 1 K.p.a. odmówił umorzenia nienależnie pobranego dodatku do świadczenia rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w całości wraz z odsetkami.

9 Po rozpoznaniu odwołania od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] listopada 2017 r. na podstawie art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 30 ust. 9 i art. 32 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

10 Skargę na powyższą decyzję wniosła L. G.

11 Uwzględniając ją z przyczyn innych niż w niej wskazane, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie stwierdził, że wydane w sprawie decyzje z dnia [...] czerwca 2017 r. [...] lipca 2017 r. [...] września 2017 r., [...] listopada 2017 r. są obarczone wadą z art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a., tj. zostały wydane z naruszeniem przepisów o właściwości. W świetle art. 30 ust. 9 w związku z art. 2 pkt 11 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych należy odnosić właściwość organu do momentu wydania decyzji w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Zmiana miejsca zamieszkania strony, już po wydaniu decyzji w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, nie powoduje zmiany właściwości organu w sprawie o umorzenie należności z tego tytułu. Art. 3 pkt 11 należy interpretować z uwzględnieniem wykładni funkcjonalnej i celowościowej a także systemowej. Celem powołanego przepisu jest zapewnienie jednoznaczności co do organów właściwych w sprawie. Jego funkcją jest uczynienie postępowań administracyjnych prowadzonych w trybie tej ustawy bardziej efektywnymi m.in. poprzez zapobieganie podważaniu skuteczności realizacji celów ustawy, w tym w zakresie egzekwowania zwrotu świadczeń nienależnie pobranych, przez zmiany właściwości organów, wywołane na przykład właśnie zmianą miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy. Dlatego miejsce zamieszkania, o którym mowa w art. 3 pkt 11 należy rozumieć jako miejsce, w którym ta osoba zamieszkuje lub zamieszkiwała w okresie relewantnym dla rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania danego świadczenia rodzinnego. Na gruncie niniejszej sprawy jest to Gmina D. i dlatego należało stwierdzić nieważność ww. decyzji. Nadto Sąd pierwszej instancji uchylił również decyzję z dnia [...] września 2016 r. oraz postanowienie z dnia [...] maja 2017 r., albowiem naruszają one art. 30 ust. 9 w związku z art. 3 pkt 11 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

12 Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie orzekł jak na wstępie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.

13 Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., zaskarżając go w całości i zarzucając mu:

14 - naruszenie prawa materialnego, to jest:

15 1. art. 30 ust. 9 w związku z art. 3 pkt 11 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię prowadzącą do nieuzasadnionego przyjęcia, że organem właściwym w sprawach o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o umorzenie, którą to właściwość należy ustalać na dzień wydania decyzji w sprawie nienależnie pobranych świadczeń, zamiast na dzień złożenia wniosku inicjującego zupełnie odrębne postępowanie o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń,

16 - naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

17 2. art. 145 § 1 pkt 2 ustawy w związku z art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz w związku z art. 30 ust. 9 i art. 3 pkt 11 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, skutkujące stwierdzeniem nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] listopada 2017 r., decyzji Burmistrza Miasta S. z dnia [...] września 2017 r., decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lipca 2017 r. oraz decyzji Burmistrza Miasta S. z dnia [...] czerwca 2017 r. poprzez przyjęcie, że organem właściwym do rozpatrzenia sprawy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych był Wójt Gminy D. w sytuacji, gdy w dniu składania wniosku o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń organem właściwym z punktu widzenia miejsca zamieszkania wnioskodawczym był Burmistrz Miasta S.,

18 3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy w związku z art 30 ust. 9 i art. 3 pkt 11 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, skutkujące uchyleniem postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] maja 2017 r. oraz decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] września 2016 r. poprzez przyjęcie, że decyzja oraz postanowienie zostały wydane z naruszeniem przepisów o właściwości, gdyż organem właściwym do rozpatrzenia sprawy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych był Wójt Gminy D. w sytuacji, gdy w dniu składania wniosku o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń organem właściwym z punktu widzenia miejsca zamieszkania wnioskodawczym był Burmistrz Miasta S.

19 Odmienna ocena Sądu skutkowałaby oddaleniem skargi.

20 Wskazując na powyższe, Kolegium wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, względnie o uchylenie wyroku i orzeczenie o oddaleniu skargi oraz o zasądzenie na rzecz strony przeciwnej kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych. Jednocześnie strona skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy.

21 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

22 Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

23 Na wstępie należy wskazać, że stosownie do art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.): "Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów" (art. 182 § 3 P.p.s.a.). Ponieważ w rozpoznawanej sprawie organ zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia, Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym.

24 Oceniając wniesioną skargę kasacyjną w granicach określonych treścią art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) i nie dostrzegając przy tym przypadków nieważności postępowania wymienionych w § 2 tej ustawy, stwierdzić trzeba, że jedyny problem ujawniony na tle niniejszej sprawy dotyczył określenia właściwości miejscowej organu uprawnionego do wydania decyzji w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych uzyskanych na podstawie ostatecznej decyzji administracyjnej w sytuacji zmiany miejsca zamieszkania osoby uprawnionej. Zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych: "Organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny". Literalne brzmienie tego przepisu wskazuje, że właściwość organu wyznacza "organ, który wydał decyzję w sprawie nienależenie pobranych świadczeń" a nie miejsce zamieszkania osoby uprawnionej do świadczeń. Nie ma zatem znaczenia, który organ był właściwy "ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o umorzenie", jak chce tego Kolegium w rozpoznawanej skardze kasacyjnej, ani w ogóle fakt, że strona zmieniła miejsce zamieszkania. Właściwość organu, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń utrzymuje się w postępowaniu w przedmiocie umorzenia tych świadczeń, pomimo że sprawa umorzenia jest odrębną sprawa administracyjną. Przyjęte przez ustawodawcę rozwiązanie kwestii właściwości w sprawie o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń jest wyjątkowe, a podyktowane tym, że o umorzeniu orzeka organ wykonawczy tej gminy, która udzieliła wsparcia pomocowego i orzekła o tym, że było ono nienależne. Chodziło o wykluczenie sytuacji w której o należnościach jednej gminy decydowałby organ wykonawczy innej gminy.

25 Z tych też przyczyn stanowisko Sądu pierwszej instancji przedstawione w zaskarżonym wyroku należało uznać za prawidłowe, a przedstawione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 30 ust. 9 w związku z art. 3 pkt 11 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, także w powiązaniu ich z art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. za chybione.

26 W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 2 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.