Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 sierpnia 2021 r., I GZ 227/21

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 sierpnia 2021 r., I GZ 227/21

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Barbara Mleczko-Jabłońska po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 stycznia 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 1974/20 w zakresie odrzucenia skargi oraz zwrotu wpisu sądowego w sprawie ze skargi P. K. na decyzję Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości z tytułu zwrotu dofinansowania z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z 14 stycznia 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 1974/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę P. K. na decyzję Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej z [...] sierpnia 2020 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości z tytułu zwrotu dofinansowania z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej; orzekł też o zwrocie uiszczonego wpisu od skargi.

3 Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

4 W związku z zaskarżeniem ww. decyzji skarżący został wezwany – zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 17 listopada 2020 r. do usunięcia braku formalnego skargi poprzez wskazanie numeru PESEL w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi. Powyższe wezwanie doręczono skarżącemu w trybie zastępczym 21 grudnia 2020 r.

5 Powyższy brak formalny nie został uzupełniony, co stanowiło podstawę odrzucenia skargi, na mocy art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.).

6 Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie. Zarzucił pozbawienie go prawa do sądu, polegające na niezasadnym uznaniu, że niepodanie nr PESEL w skardze stanowi brak formalny uniemożliwiający nadanie skardze prawidłowego biegu, w sytuacji gdy w aktach administracyjnych znajduje się nr PESEL, który Sąd mógł pozyskać bez konieczności wzywania skarżącego, co skutkowało bezpodstawnym odrzuceniem skargi. Ponadto, zarzucił naruszenie art. 40 § 1 k.p.a. poprzez błędne ich zastosowanie polegające na braku doręczenia wezwania do uzupełnienia braków formalnych ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi radcy prawnemu dr. P. S., którego pełnomocnictwo znajduje się w akrach administracyjnych.

7 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

8 Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

9 Zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę do jego uzupełnienia lub poprawienia w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Z kolei stosownie do art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi.

10 W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji uznał, że brakiem formalnym skargi, o którym mowa w art. 49 § 1 p.p.s.a. jest niepodanie numeru PESEL przez skarżącego, czego wymaga art. 46 § 2 pkt 1 lit. b w związku z art. 57 § 1 p.p.s.a. Niepodanie numeru PESEL, pomimo wezwania, stanowiło zaś podstawę wydania zaskarżonego postanowienia.

11 Bezspornym jest, że skarżący w skardze na decyzję Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej nie podał swojego numeru PESEL i w konsekwencji został wezwany do uzupełnienia tego braku formalnego. Nie ulega również wątpliwości, że skarżący nie nadesłał numeru PESEL w wyznaczonym terminie. Jednak, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, powyższe okoliczności, na gruncie rozpoznawanej sprawy, nie stanowią wystarczającej podstawy do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.

12 W pierwszej kolejności należy bowiem podkreślić, że jak wynika z treści art. 49 § 1 p.p.s.a., sąd wzywa do uzupełnienia braku formalnego skargi jedynie wówczas, gdy pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych. Przytoczona regulacja stanowi jedną z gwarancji prawa do sądu, gdyż przesądza ona, że jedynie braki formalne skargi uniemożliwiające prowadzenie przez sąd postępowania mogą stanowić podstawę jej odrzucenia, w przypadku ich nieuzupełnienia w terminie.

13 Prawo do sądu jest bezspornie jednym z fundamentalnych uprawnień jednostki, mającym swoje źródło zarówno w Konstytucji RP (art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2), jak i w normach prawa międzynarodowego (art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka). Ograniczenie prawa do sądu może zostać oczywiście ustanowione ze względu na inne wartości.

14 Jak stwierdził Europejski Trybunał Praw Człowieka w decyzji z dnia 10 czerwca 2014 r., sygn. 60606/11 (LEX nr 1477698), "prawo dostępu do sądu zapewnione w art. 6 ust. 1 Konwencji nie jest bezwzględne i może podlegać ograniczeniom. Te są dozwolone w sposób dorozumiany, jako że prawo dostępu ze swej istoty wymaga uregulowania przez Państwo, które to uregulowanie może być różne w zależności od czasu i miejsca, zgodnie z potrzebami i środkami po stronie społeczeństwa i jednostek. (...) Ograniczenia prawa do sądu są zgodne z art. 6 jedynie wówczas, jeżeli nie ograniczają ani nie zmniejszają dostępu pozostawionego stronie postępowania sądowego w taki sposób lub w takim zakresie, iż sama istota dostępu do sądu staje się upośledzona. Ograniczenia takie, ponadto, nie będą zgodne z art. 6 ust. 1 Konwencji, jeżeli nie realizują uzasadnionego prawnie celu lub jeżeli nie zachodzi rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, który ma zostać osiągnięty". Stosowanie przepisów ustanawiających takie ograniczenia wymaga od sądu rozważenia, czy chronione w ten sposób wartości przeważają nad konstytucyjnym i konwencyjnym uprawnieniem do rozpatrzenia sprawy przez sąd.

15 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, takiego dogłębnego rozważenia z uwzględnieniem aksjologii zastosowanych przez Sąd pierwszej instancji przepisów zabrakło w zaskarżonym postanowieniu.

16 WSA przede wszystkim pominął, że w aktach administracyjnych sprawy, przesłanych przez organ do Sądu wraz ze skargą, znajduje się numer PESEL skarżącego (protokół z zapoznania się przez skarżącego z aktami sprawy prowadzonej przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju – k. 259-261 akt administracyjnych). Sąd mógł zatem uzyskać informację o numerze PESEL skarżącego bez konieczności wzywania go do uzupełnienia braku formalnego skargi pod rygorem jej odrzucenia.

17 Rozważając prawidłowość zaskarżonego postanowienia, należy wziąć pod uwagę cel wprowadzenia wymogu podawania numeru PESEL w pierwszym piśmie wnoszonym do sądu. W uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 934), mocą której ustanowiono w art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. obowiązek zamieszczania numeru PESEL strony, stwierdzono m.in., że zmiana ta ma na celu zapewnienie jednoznacznej identyfikacji podmiotów zarejestrowanych w systemie teleinformatycznym (vide druk sejmowy VIII.3260). W rozpoznawanej sprawie, nie można tracić z pola widzenia, że numer PESEL znajdował się w aktach administracyjnych, pismo skarżącego nie zostało złożone drogą elektroniczną (a więc podanie numeru PESEL nie było niezbędne do identyfikacji skarżącego w systemie informatycznym) oraz tego, że brak było wątpliwości co do tożsamości skarżącego. W ocenie NSA, te okoliczności świadczą o tym, że odrzucenie skargi wyłącznie z powodu niepodania numeru PESEL bezzasadnie zamknęło stronie drogę do sądu.

18 Z tych powodów, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w okolicznościach tej sprawy, gdy w aktach administracyjnych znajduje się numer PESEL strony wnoszącej skargę, nie można uznać, że niepodanie tego numeru w skardze, będące naruszeniem art. 46 § 2 pkt 1 lit. b p.p.s.a., stanowiło brak formalny uniemożliwiający nadanie skardze prawidłowego biegu. W takiej sytuacji, stosownie do art. 49 § 1 p.p.s.a., niezasadne jest wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi w omawianym zakresie pod rygorem jej odrzucenia (tak również NSA w postanowieniu z 27 listopada 2019 r., sygn. akt I GZ 336/19).

19 Natomiast nie ma racji autor zażalenia, że nieuprawnione było wezwanie skarżącego osobiście do uzupełnienia braku formalnego skargi przez podanie numeru PESEL, w sytuacji gdy w aktach administracyjnych znajduje się pełnomocnictwo z 6 marca 2019 r. do reprezentowania go "w postępowaniu prowadzonym przez NCBiR w sprawie odpowiedzialności osoby trzeciej (sygn. [...]) oraz wszelkimi instytucjami i sądami" (k. 270 akt adm.). Zauważyć bowiem należy, że w sprawie przed sądem administracyjnym skarżący występował osobiście, bez pełnomocnika. Podkreślenia w tym miejscu wymaga odrębność postępowania przed organem oraz sądem administracyjnym oraz odrębność regulacji prawnych w tym zakresie. Reprezentacja strony w postępowaniu przed organem administracji wynika z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, zaś reprezentacja strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym – z przepisów ustawy p.p.s.a. Ustanowienie pełnomocnika na etapie postępowania przez organami nie pozostaje bez wpływu na kwestię reprezentacji strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Jak stanowi art. 34 p.p.s.a. strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników. Natomiast z art. 37 § 1 p.p.s.a wynika, że pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Na gruncie rozpoznawanej sprawy zauważyć należy, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym skarżący wszelkich czynności procesowych dokonywał samodzielnie; nie przedłożył także pełnomocnictwa w tym postępowaniu. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że kierowanie do niego korespondencji, w tym spornego wezwania, było prawidłowe.

20 W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.