Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 września 2012 r., I GZ 200/12

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 września 2012 r., I GZ 200/12

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 14 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 17 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Lu 276/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. P. z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w L.

Uzasadnienie

2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. postanowieniem z 17 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Lu 276/12, odmówił A. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. P. z [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego, z następującym uzasadnieniem.

3 W dniu [...] lutego 2012 r. A. K. wraz ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, podając, że jest osobą niepełnosprawną samodzielnie prowadzącą gospodarstwo domowe, utrzymuje się z renty rodzinnej w wysokości 1100 zł brutto, zamieszkuje w domu o powierzchni 300 m2, który w ½ części jest jej własnością. Koszty utrzymania domu miesięcznie wynoszą 2000 zł, z czego skarżąca opłaca kwotę 500 zł, zaś pozostałą kwotę ponosi jej syn, który wspomaga ją finansowo. Oświadczyła ponadto, że koszty jej utrzymania wynoszą: 350 zł zakup leków, 150 zł rehabilitacja, a pozostałą kwotę pochłania zakup odzieży, obuwia i środków czystości. Podkreśliła, że nie posiada żadnych oszczędności i nie spodziewała się, że będzie musiała ponosić koszty związane z prowadzeniem postępowania sądowego.

4 Skarżąca, wezwana do nadesłania dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń,. złożyła pismo, z którego wynika, że nie posiada żadnych rachunków bankowych. Dom, w którym zamieszkuje oraz działka o powierzchni 1466 m2 stanowi własność w częściach ułamkowych po ½ jej i jej wnuczki. W domu tym zamieszkuje wraz z synem, synową i ich córką. Z nadesłanej poświadczonej za zgodność z oryginałem kserokopii potwierdzenia wypłaty/odbioru renty wynika, że świadczenie to wynosi 1499,54 zł brutto – 882,700 zł netto. Z zestawienia wydatków wynika, że rachunki za energię elektryczną za okres dwu miesięcy wynoszą po 834,33 zł (poświadczone fakturami), rachunki za wodę i odprowadzanie ścieków wynoszą od 411,93 zł (maj 2012 r.), do 532,27 zł (marzec 2012 r.), rachunek za gaz za okres od 10 stycznia 2012 r. do 8 marca 2012 r. wyniósł 3.380,66 zł, rachunek za wywóz śmieci za 3 miesiące wyniósł 145,23 zł, zaś rachunki za zakup leków wynoszą od 23,59 zł do 203,55 zł. Strona skarżąca oświadczyła w zestawieniu wydatków, że średnie miesięczne koszty utrzymania domu wynoszą około 2500 zł oraz że na pokrycie kosztów utrzymania domu przeznacza kwotę od 400 do 500 zł, zaś resztę pokrywa syn.

5 Postanowieniem z 30 maja 2012 r. referendarz sądowy przyznał A. K. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od wniesionej skargi ponad kwotę 100 zł oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.

6 Rozpoznając ponownie wniosek skarżącej w wyniku wniesionego sprzeciwu na powyższe postanowienie, Wojewódzki Sąd Administracyjny wezwał A. K. do wyjaśnienia, czy w chwili obecnej prowadzi ona działalność gospodarczą pod firmą F.H.U. "M.". W odpowiedzi skarżąca oświadczyła, że od [...] października 2007 r. nie prowadzi już wspomnianej działalności, na potwierdzenie tej okoliczności przedkładając stosowne zaświadczenie Prezydenta Miasta L.

7 Wojewódzki Sąd Administracyjny, postanowieniem z 17 lipca 2012 r. odmówił A. K. przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, stwierdzając, że podane przez nią informacje budzą wątpliwości co do ich kompletności i rzetelności. W ocenie Sądu na podstawie zgromadzonych w toku postępowania dokumentów i oświadczeń strony trudno w sposób jednoznaczny ustalić jej rzeczywistą sytuację materialną. Sąd zauważył, że z przedstawionych oświadczeń wynika, że ponoszone przez nią koszty utrzymania (koszty utrzymania domu – 500 zł, koszty leków – 350 zł oraz koszty rehabilitacji – 150 zł), stanowiące łącznie kwotę 1000 zł, przekraczają wysokość uzyskiwanych przez skarżącą dochodów w wysokości 882,33 zł. Wobec powyższego nie sposób ustalić, z czego skarżąca finansuje koszty zakupu żywności, ubrań, obuwia i środków czystości. Sąd ponadto zauważył, że w aktach sprawy znajdują się decyzje podatkowe, z których wynika, że skarżąca jest zobowiązana do ponoszenia ciężarów związanych z zapłatą podatku od nieruchomości w wysokości 973 zł rocznie, którego źródeł finansowania przy przedstawionej przez skarżącą strukturze dochodów nie sposób również ustalić.

8 W zażaleniu na powyższe postanowienie A. K. wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w L. do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła:

9 - naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2012 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej: p.p.s.a.) przez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie w całości od kosztów sądowych;

10 - błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na przyjęciu, że w niniejszej sprawie skarżącej nie przysługuje prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

11 W uzasadnieniu zażalenia podano, że A. K. jest osobą niepełnosprawną (kserokopia legitymacji w aktach sprawy), co wiąże się z koniecznością przyjmowania leków i uczęszczania na rehabilitację. Jedynym źródłem jej utrzymania jest renta w wysokości 882,70 zł netto miesięcznie, nie posiada także żadnych oszczędności. Ponadto wyjaśniono, że skarżąca zamieszkuje w domu wraz z synem, synową i ich córką, którzy pozostają w odrębnym gospodarstwie domowym. Średnie miesięczne koszty utrzymania domu wynoszą ok. 2500 zł, przy czym wydatki te kształtują się różnie w zależności od sezonu. Kwoty przeznaczane na utrzymanie domu przez nią i syna są umowne – jej udział w ponoszeniu tych kosztów zależy od sytuacji finansowej skarżącej w danym miesiącu. Skarżąca podkreśliła, że większość kosztów związanych z eksploatacją domu pokrywa jej syn, ona sama zaś partycypuje w tych kosztach w niewielkiej części. Ponadto, w sposób rzetelny i wyczerpujący odpowiadała na wezwania zarówno referendarza sądowego, jak i Sądu. Skoro więc pomimo tego Sąd powziął wątpliwości co do kompletności i rzetelności podanych przez nią informacji, powinien był wezwać ją do złożenia dodatkowego oświadczenia.

12 Odnosząc się do wątpliwości WSA w kwestii źródeł finansowania podatku od nieruchomości w wysokości 973 zł rocznie, skarżąca wyjaśniła, że wydatki z tym związane ujęła w zestawieniu wydatków załączonym do pisma z [...] kwietnia 2012 r., jednocześnie oświadczając, że jej syn partycypuje w kosztach utrzymania domu, w związku z czym wątpliwości Sądu w tym zakresie są niezasadne.

13 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

14 Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

15 Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje bądź w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; bądź tez w częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Zatem z woli ustawodawcy jedynymi przesłankami warunkującymi możliwość przyznania prawa pomocy, w tym ustanowienie pełnomocnika z urzędu, jest sytuacja materialna skarżącego. Prawo pomocy wiąże się bowiem ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Brak środków finansowych nie może stanowić bariery uniemożliwiającej stronie dochodzenie swych naruszonych praw przed sądem.

16 Ocena wniosku o przyznanie prawa pomocy, jakiej dokonał Sąd pierwszej instancji, jest zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego niewysatarczająca w świetle przedstawionych przez skarżącą okoliczności. A. K. odpowiedziała zarówno na wezwanie referendarza, jak i Sądu, składając wymienione w nich oświadczenia i dokumenty. Wynika z nich m. in., że jest ona osobą niepełnosprawną, utrzymującą się z renty w wysokości 882,70 zł miesięcznie. Przedstawiając średnie miesięczne wydatki na utrzymanie, oświadczyła, że jest wspomagana finansowo przez syna, z którym mieszka, ale prowadzą odrębne gospodarstwa domowe

17 Skoro jednak Sąd pierwszej instancji nadal powziął wątpliwości w kwestii kompletności przedłożonych w sprawie oświadczeń, powinien był w trybie art. 255 p.p.s.a. wezwać skarżącą do ich uzupełnienia lub wyjaśnienia.

18 Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, Sąd pierwszej instancji nie może poprzestać na wątpliwościach co do kompletu i rzetelności przedstawionych informacji o sytuacji majątkowej strony. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska Sądu, że nie można jednoznacznie ustalić rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej. Zadaniem Sądu Pierwszej instancji jest jednoznaczne ustalenie, czy wnioskodawczyni jest w stanie uiścić wpis od skargi w kwocie 400 zł bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, jak stanowi przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

19 Sąd pierwszej instancji poza dokumentami winien ocenić wiarygodność wyjaśnień A. K. w zakresie jej sytuacji rodzinno-majątkowej, nie tracąc z pola widzenia wydatków, jakie poczyniła na zakup samochodu (zgodnie ze zgłoszeniem celnym), z którym wiąże się podatek akcyzowy, będący przedmiotem niniejszej sprawy, a które z racji charakteru zakupu i jego wartości, zdają się przeczyć trudnej sytuacji materialnej wnioskodawczyni.

20 Nie przesądzając rozstrzygnięcia, rozstrzygając ponownie sprawę Sad pierwszej instancji powinien uwzględnić podniesione okoliczności.

21 Z tych wszystkich względów w oparciu o art. 185 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.