Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 kwietnia 2023 r., I GSK 387/19

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 kwietnia 2023 r., I GSK 387/19

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia NSA Małgorzata Grzelak sędzia NSA Michał Kowalski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 sierpnia 2018 r., sygn. akt I SA/Kr 806/18 w sprawie ze skargi K. R. na postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 14 maja 2018 r., nr 1201-IEE.711.2.96.2018.2.ET w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od K. R. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 30 sierpnia 2018 r., sygn. akt I SA/Kr 806/18 na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie: Dz. U. 2023 r., poz. 259 – dalej jako p.p.s.a.) oddalił skargę K. R. na postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 14 maja 2018 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.

3 Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

4 Zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 maja 2018 r. Dyrektor izby Administracji Skarbowej w Krakowie po rozpatrzeniu zażalenia K. R., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm. – powoływanej dalej jako k.p.a.) i art. 17, art. 18, art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm. – powoływanej dalej jako u.p.e.a.), utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS w Tarnowie Inspektorat w Bochni z 1 marca 2018 r. odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego.

5 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając zaskarżonym wyrokiem skargę stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie istota dotyczy istnienia, bądź nieistnienia przesłanek dotyczących umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne sierpień 2012 r., czerwiec, sierpień i grudzień 2013 r., za okres od maja do grudnia 2014 r. oraz styczeń, luty, a także okres od kwietnia do października 2015 r. Do majątku zobowiązanego prowadzona jest egzekucja przez komornika sądowego (egzekucja łączna) z zajętego świadczenia emerytalnego oraz z zajętego rachunku bankowego w Banku Pekao SA , Banku BGŻ SA, i Banku Pocztowego SA.

6 W ocenie Sądu I instancji prawidłowo organ odwoławczy jak i organ uprzednio orzekający uznali, że brak było podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego.

7 W związku z faktem, iż skarżący nie dokonał w terminie płatności z tytułu składek ubezpieczeniowych organ egzekucyjny wystawił tytuły wykonawcze na podstawie, którego w dalszej kolejności zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne.

8 Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że w zakresie skutków prawnych dokonanych korekt deklaracji za okresy rozliczeniowe 1999-2003, organ administracji wydał rozstrzygnięcie-decyzję administracyjną z 18 października 2017 r. w której ustosunkował się do dokonanych przez skarżącego korekt dokumentacji rozliczeniowej. Skarżący wniósł odwołanie od tej decyzji. Twierdzenie zobowiązanego o niepowstaniu egzekwowanego obowiązku może być weryfikowane jednakże nie w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego na co zasadnie zwrócił uwagę organ drugiej instancji.

9 W skardze kasacyjnej zaskarżano powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także zrzeczono się rozprawy. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

10 1. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 6, art. 7, art. 8, art 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz w zw. z art. 29 § 1, art. 27 § 1 pkt 6 i art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. wobec:

11 - błędnej wykładni i wadliwego zastosowania art. 29 § 1 u.p.e.a. z uwagi na niezasadne przyjęcie, że organ egzekucyjny będący równocześnie wierzycielem w ramach badania dopuszczalności egzekucji nie jest uprawniony ani zobowiązany do weryfikacji wymagalności i zasadności obowiązku objętego tytułem wykonawczym,

12 - zaniechania dokonania pełnych i wyczerpujących ustaleń w sprawie, a w szczególności pominięcia faktu złożenia korekt oraz braku ustaleń co do wpływu złożenia korekt deklaracji w toku egzekucji na istnienie egzekwowanego obowiązku i dalszą możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego , w tym brak ustaleń co do istnienia nadpłaty na skutek korekt deklaracji za lata 1999 - 2003 i wygaśnięcia należności objętych prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym z związku z obowiązkiem rozliczenia w/w nadpłat,

13 - pominięcie skutku złożenia korekt deklaracji w postaci braku podstaw do dalszego prowadzenia egzekucji z uwagi na złożenie w/w deklaracji korygujących, które wyeliminowały z obrotu prawnego złożone wcześniej deklaracje rozliczeniowe,

14 - art. 1 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych w związku z art. 3 p.p.s.a., poprzez wadliwe wykonanie funkcji kontrolnej, oraz art. 151 p.p.s.a., poprzez nieuzasadnione oddalenie w całości skargi K. R. z uwagi na w/w uchybienia.

15 2. prawa materialnego, tj. art. 41 ust. 6 pkt 1 i ust 13 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 13 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 78, poz. 465) - wobec nieuwzględnienia faktu złożenia korekt deklaracji i zawartych w nich informacji co do niższej wysokości składek, a w konsekwencji nieuwzględnienie nadwyżki w spłatach należności jaka powstała na skutek złożenia deklaracji i nierozliczenie w/w nadwyżki, co winno skutkować wygaśnięciem wszelkich należności wobec ZUS z uwagi na ich zaspokojenie.

16 Strona przeciwna w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.

17 Skargę kasacyjną rozpoznano jednak na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym. Nastąpiło to na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 - dalej jako ustawa COVID) oraz zarządzenia Przewodniczącej Wydziału I Izby Gospodarczej NSA. Sąd kasacyjny w obecnym składzie podzielił bowiem stanowisko przedstawione w uzasadnieniu uchwał składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19 i II OPS 1/20, zgodnie z którym powyższy przepis należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 p.p.s.a. Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami ustawy COVID-19 jest ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19, a w obecnym stanie istnieją takie okoliczności, które w stanie pandemii oraz w okresie jednego roku po jego zakończeniu nakazują uwzględnianie rozwiązań powyższej ustawy w praktyce działania Naczelnego Sądu Administracyjnego.

18 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

19 Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej podstawy.

20 W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach zarzutów kasacyjnych, chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 40).

21 Przystępując do rozważań na tle podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia należy wskazać, że w rozpoznawanej sprawie zobowiązany wniósł o umorzenie prowadzonego postępowania ze względu na nieistnienie egzekwowanego obowiązku w rozumieniu art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Tarnowie odmówił umorzenia prowadzonego wobec zobowiązanego postępowania egzekucyjnego. Z zebranego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika, że organ egzekucyjny dopełnił ciążącego na nim obowiązku dołożenia niezbędnych starań w celu dokładnego wyjaśnienia czy zaistniała przesłanka nieistnienia obowiązku. Chodzi tu zatem o przypadki, w których obowiązek w ogóle nie istniał albo też uchylono decyzję nakładającą obowiązek, zanim stał się on wymagalny. Zaległości na koncie zobowiązanego nie uległy zmianie, nie zmieniły się też należności objęte postępowaniem egzekucyjnym, ponieważ złożone korekty dokumentów rozliczeniowych za okres od stycznia 1999 r. do grudnia 2003 r. nie zostały zaewidencjonowane na koncie płatnika składek, co wynika z decyzji z dnia 18 października 2017 r., nr 202/2017 (karta nr 84-86) od której zobowiązany złożył odwołanie. Organy nie mogły zatem wziąć pod uwagę wniesionych przez zobowiązanego korekt do deklaracji za lata 1999-2003, z powodu występujących w nich nieprawidłowości, co stanowi przedmiot odrębnego postępowania.

22 Należy zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 października 2015 r., sygn. akt SK 9/14 postanowił na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej odroczyć termin utraty mocy obowiązującej § 2 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w zaskarżonym zakresie o dwanaście miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku, dając czas prawodawcy na dostosowanie systemu prawnego do wymagań konstytucyjnych. Trybunał Konstytucyjny zakwestionowany akt prawny pozostawił na czas odroczenia w systemie prawnym. W związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej rozporządzeniem z dnia 22 sierpnia 2016 r. dokonał z dniem 1 października 2016 r. nowelizacji § 2 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej. Przepis w znowelizowanym brzmieniu ma zastosowanie do ustalenia podstawy wymiaru składek począwszy od podstawy za październik 2016 r. wykazanej w dokumentach rozliczeniowych składanych za ten miesiąc. Rozporządzenie to nie ma zatem zastosowania do zaległości zobowiązanego za lata 1999-2003.

23 Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że zarzuty podniesione w skardze dotyczą w istocie do podważenia istnienia obowiązku i na tej podstawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Jak jednak wspomniano do kwestii dotyczących nieuwzględnienia składanych przez zobowiązanego korekt w dokumentacji rozliczeniowej odniesiono się merytorycznie w odrębnej decyzji administracyjnej z dnia 18 października 2017 r., nr 202/2017. Podniesione przez skarżącego argumenty w skardze kasacyjnej stanowią zarzuty pod adresem właśnie wspomnianej decyzji od której przysługiwało skarżącemu odwołanie i z prawa tego skarżący skorzystał.

24 W tym stanie rzeczy za chybione należało uznać zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 6, art. 7, art. 8, art 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz w zw. z art. 29 § 1, art. 27 § 1 pkt 6 i art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. a także przepisów prawa materialnego, tj. art. 41 ust. 6 pkt 1 i ust 13 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 13 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

25 Stąd też na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji wyroku.

26 O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).