Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 grudnia 2012 r., I FZ 468/12

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 grudnia 2012 r., I FZ 468/12

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Grażyna Jarmasz, , , po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. sp. z o.o. w Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 sierpnia 2012 r. sygn. akt III SA/Gl 1589/11 w przedmiocie odmowy zmiany postanowienia z dnia 20 lutego 2012 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie z kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. sp. z o.o. w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 11 lipca 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach.

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2012 r. III SA/Gl 1589/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił zmiany prawomocnego postanowienia z dnia 20 lutego 2012 r. odmawiającego P. Sp. z o.o. w Z. zwolnienia z kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 11 lipca 2011 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług.

3 W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że po oddaleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny (postanowieniem z 14 czerwca 2012 r., I FZ 141/12) zażalenia na poprzednie postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odmawiające przyznania skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu, strona ponownie wniosła o zwolnienie jej z obowiązku wpłaty wpisu sądowego. Uzasadniając swój wniosek strona podniosła, że "w wyniku działań [organów] zablokowano wszystkie konta bankowe uniemożliwiając pozyskanie i dysponowanie środkami finansowymi. Ich brak uniemożliwia wniesienie wpisu, a sytuacja tylko się pogarsza". Sąd zauważył, że do pisma nie załączono żadnych dokumentów, ani nie złożono go na wymaganym prawem formularzu, stąd Sąd uznał go za wniosek o zmianę postanowienia z 20 lutego 2012 r. Odmawiając takiej zmiany Sąd pierwszej instancji wskazał, że strona "mimo wielokrotnego pouczenia złożyła [wniosek] na piśmie a nie na formularzu, co spowodowało, że Sąd uznał go za wniosek [...] złożony w trybie art. 165 p.p.s.a. Do pisma strona nie załączyła żadnych dokumentów ani nie przedstawiła informacji wskazujących i uzasadniających twierdzenie, że jej aktualna sytuacja finansowa uległa zmianie, a konkretnie pogorszeniu od dnia 20 lutego 2012 r." Zdaniem Sądu ze względu na treść w całości zacytowanego uzasadnienia wniosku nie było potrzeby ponownej weryfikacji przedstawionego przez stronę materiału dowodowego, gdyż już dokonana pozostawała w mocy. Sąd podkreślił, że lakoniczne uzasadnienie pisma skarżącej zawiera argumenty podnoszone już wcześniej, nie stanowią zatem nowych okoliczności faktycznych i nowych informacji, a zwłaszcza nie wykazują pogorszenia sytuacji finansowej spółki.

4 W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka wniosła o jego uchylenie oraz o zwolnienie jej z kosztów sądowych. Podniosła, że Sąd ma możliwość obserwacji sytuacji finansowej skarżącej od trzech lat i jednoznacznie z niej wynika, że skarżąca pozbawiona została środków finansowych i nie jest w stanie ponosić kosztów postępowania sądowego. Zdaniem wnioskodawcy postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego bezskuteczność są najbardziej wiarygodnymi dokumentami potwierdzającymi sytuację finansową i majątkową spółki. Odnosząc się do swoich możliwości płatniczych skarżąca podała, że jest w stanie funkcjonować jedynie dzięki celowym pożyczkom jednego z wierzycieli. W ocenie skarżącej o wadliwości skarżonego postanowienia świadczy także fakt, że na podstawie tych samych dowodów i argumentów w niektórych sprawach WSA zwolnił ją z wniesienia wpisu.

5 Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

6 Zgodnie z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "P.p.s.a.") postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Ponieważ bezspornie w niniejszej sprawie zapadło już prawomocne orzeczenie w przedmiocie przyznania prawa pomocy stronie, słusznie Sąd pierwszej instancji uznał, że powyższy przepis znajdzie zastosowanie w sprawie.

7 Zgodzić się też trzeba z tym, że na obecnym etapie postępowania nie jest zasadne badanie w pełni zaistnienia przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., tj. w odniesieniu do wszystkich powoływanych przez stronę okoliczności (także tych już ocenionych w postanowieniach dotyczących poprzedniego wniosku). Wynika to z tego, że skoro zmiana prawomocnego postanowienia może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy nastąpiły zmiany okoliczności sprawy, pod kątem zaistnienia takich właśnie zmian powinna być przeprowadzana analiza powtórnego wniosku. W tym celu należy porównać argumenty powoływane w obu wnioskach (i ewentualnie nadesłanych dokumentach, w tym również uzyskanych w trybie art. 255 P.p.s.a.). Wymaga zaznaczenia, że z woli ustawodawcy postępowanie w zakresie prawa pomocy jest szczególnie sformalizowane – nie tylko wniosek ten powinien zawierać dane wymienione w art. 252 § 1 P.p.s.a. (w przypadku osoby prawnej, jak skarżąca, będzie to oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach), ale powinien być również złożony na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru (art. 252 § 2 P.p.s.a.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest możliwe dokonanie porównania dwóch wniosków o przyznanie prawa pomocy pod względem zajścia przesłanek z art. 165 P.p.s.a., jeśli jeden z nich nie został złożony w formie przewidzianej w art. 252 § 2 P.p.s.a. i nie zawiera informacji dla takich wniosków wymaganych w świetle art. 252 § 1 tej ustawy. Podkreślić należy, że to, że ponowny wniosek będzie oceniany w innym zakresie niż pierwszy, nie oznacza jeszcze, że nie mamy do czynienia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, który powinien spełniać wymogi ustawowe dla takiego pisma procesowego, przede wszystkim wskazane w art. 252 P.p.s.a. W konsekwencji uznać należy – analogicznie jak w przypadku "pierwotnego" wniosku – że niezachowanie określonego w art. 252 § 2 P.p.s.a. wymogu złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu jest brakiem formalnym, o jakim mowa w art. 49 § 1 w zw. z art. 257 tej ustawy, który podlega usunięciu przez wezwanie strony do złożenia wniosku na urzędowym formularzu – i to bez względu na to, czy wniosek złożyła osoba fizyczna czy osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 kwietnia 2008 r., I OPS 1/08, ONSAiWSA z 2008 r. nr 5, poz. 74). Zaznaczyć przy tym warto, że w przypadku powtórnego wniosku nie ma również przeszkód prawnych do skorzystania z trybu przewidzianego w art. 255 P.p.s.a., umożliwiającego Sądowi uzupełnianie lub wyjaśnianie niepełnych lub budzących wątpliwości danych zawartych we wniosku.

8 Odnosząc powyższe do okoliczności sprawy należy stwierdzić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nietrafnie uznał, że przy ocenie powtórnego wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle przesłanek z art. 165 P.p.s.a. Sąd – w sytuacji niezachowania przez stronę wymogu z art. 252 P.p.s.a. – może się ograniczyć do zbadania treści przedstawionych przez stronę w piśmie i wyrażenia w konsekwencji stanowiska, że lakoniczne uzasadnienie wniosku, niewskazujące na pogorszenie sytuacji strony, umożliwia samo w sobie stwierdzenie braku przesłanek z art. 165 P.p.s.a. Stanowiska tego Naczelny Sąd Administracyjny, ze względów wskazanych wyżej, nie podziela.

9 Oczywiście nadmienić trzeba, że w przypadku, gdy strona – mimo wezwania – nie uzupełnia braków złożonego przez siebie wniosku przez złożenie go na urzędowych formularzu, zachodzą przesłanki z art. 257 P.p.s.a. W przedmiotowej sprawie jednak przesłanka do zastosowania tego przepisu nie zaszła, bowiem do strony nie skierowano stosownego wezwania. Sąd pierwszej instancji wskazał co prawda, że "mimo wielokrotnego pouczenia [strona] złożyła [wniosek] na piśmie, a nie na formularzu" jednak w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego takiego pouczania (na wcześniejszych etapach postępowania) nie sposób utożsamiać z wezwaniem w trybie art. 49 § 1 w zw. z art. 257 P.p.s.a., w którym określony jest konkretny termin do jego wypełnienia i rygor niezastosowania się do jego treści. Samo to, że skarżąca, wielokrotnie (i w wielu sprawach) wnosząca o przyznanie prawa pomocy, powinna mieć (z racji wielokrotnego pouczania) świadomość o konieczności składania takich wniosków na urzędowym formularzu, nie upoważnia Sądu do odstąpienia od wystosowania do strony wezwania w tym zakresie.

10 Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że odmowa zmiany postanowienia z 20 lutego 2012 r. była przedwczesna, gdyż Sąd pierwszej instancji, nie dysponując wnioskiem złożonym zgodnie z art. 252 § 2 P.p.s.a. nie mógł dokonać miarodajnej oceny spełnienia przesłanek z art. 165 P.p.s.a.

11 Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.