Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2016 r., I FZ 363/16

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2016 r., I FZ 363/16

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Arkadiusz Cudak (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D. - P. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 7 czerwca 2016 r. sygn. akt I SA/Gd 1701/15 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi D. - P. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 21 września 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za 2010 r. oraz za I, III i IV kwartał 2011 r. postanawia 1) odrzucić zażalenie, 2) zwrócić D. - P. Sp. z o.o. z siedzibą w W. z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku kwotę 100 (słownie: sto) złotych uiszczoną tytułem wpisu od zażalenia.

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 czerwca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 1701/15, działając na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718), dalej: p.p.s.a., odmówił przywrócenia na wniosek D. - P. Sp. z o.o. (dalej: spółka lub skarżąca) terminu do usunięcia braków formalnych skargi spółki na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 21 września 2015 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za 2010 r. oraz za I, III i IV kwartał 2011 r. Przedmiotowe orzeczenie zapadło w następującym stanie faktycznym:

3 Pismem z dnia 13 października 2015 r. spółka wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na wymienioną na wstępie decyzję organu podatkowego. Zarządzeniem z dnia 20 listopada 2015 r. Przewodniczący Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wezwał skarżącą - pod rygorem odrzucenia skargi - do uzupełnienia braków formalnych poprzez podanie wartości przedmiotu zaskarżenia oraz złożenie dokumentu (lub jego uwierzytelnionego odpisu) określającego umocowanie do reprezentowania spółki. Żądanie to zostało zrealizowane przez spółkę jedynie częściowo, tj. poprzez określenie wartości przedmiotu zaskarżenia. W odniesieniu zaś do drugiej czynności, do dokonania której spółka była wzywana, przy piśmie z dnia 7 stycznia 2016 r. działający w jej imieniu jako prezes zarządu W. P. złożył oświadczenie, z treści którego wynika, iż w dniu 11 stycznia 2016 r. nie wydano mu aktualnego odpisu z rejestru RHB, dotyczącego skarżącej, "(...)z przyczyny blokady wydawania RHB od dnia 01.01.2016.(...)". Jednocześnie ww. oświadczył, że jest jedynym prawnym pełnomocnikiem skarżącej. Wobec nieuzupełnienia wszystkich braków formalnych skargi we wskazanym terminie, Sąd pierwszej instancji, postanowieniem z dnia 26 stycznia 2016 r., skargę spółki odrzucił.

4 Następnie pismem z dnia 5 lutego 2016 r. spółka wniosła zażalenie na powyższe postanowienie Sądu, zawierając w nim jednocześnie wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że w dniu 11 stycznia 2016 r., w kancelarii Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku "(...) Starego RHB nie przyjęto, nowego nie wydano z KRS-u z powodu zmiany przepisów, a całą sytuację opisano w oświadczeniu.(...)". Z punktu widzenia skarżącej, opisane działania w pełni stanowiły realizację treści wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi w terminie. Do pisma dołączony został m. in. odpis z Rejestru Handlowego Dział B. Nr [...] i akt założycielski spółki (oryginały) oraz kopia postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia 13 lipca 1994 r. o wpisaniu spółki do rejestru handlowego RHB.

5 Po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku skarżącej Sąd pierwszej instancji zaskarżonym postanowieniem odmówił jego uwzględnienia. W uzasadnieniu wskazano, że spółka nie spełniła przesłanki przywrócenia terminu z art. 87 § 4 p.p.s.a, tj. wraz z wnioskiem nie dokonała czynności, do której była uprzednio wzywana. Sąd zauważył bowiem, że przedłożone przez skarżącą dokumenty (odpis z RHB, akt założycielski oraz postanowienie sądu rejestracyjnego) nie potwierdzają, iż zawarte w nich dane były aktualne na dzień wniesienia skargi. Sąd wskazał ponadto, że w świetle obowiązujących przepisów prawa (art. 9 ust. 2a ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym [Dz. U. Nr 121, poz. 770, ze zm.], dalej: przepisy wprowadzające u. o KRS) dotychczasowy wpis spółki do rejestru handlowego utracił moc. Zdaniem Sądu, nie można też uznać, że spółka nie dokonała żądanej czynności w terminie bez swej winy, gdyż z treści wniosku i z akt sprawy wynika, iż wiedziała ona o obowiązku dokonania rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym, a mimo to nie uczyniła tego we właściwym czasie, przez co nie mogła uzyskać aktualnych dokumentów.

6 Powyższe postanowienie zostało zaskarżone przez spółkę w dniu 25 lipca 2016 r. W treści zażalenia zarzucono Sądowi pierwszej instancji błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, w konsekwencji czego wniesiono o jego uchylenie i przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi. Uzasadniając swoje stanowisko spółka wskazała, że została zarejestrowana w rejestrze handlowym RHB i nadal bez zmian pozostaje w nim wpisana. Brak wpisu do rejestru KRS powodowany jest zaś kondycją firmy i prowadzeniem przeciwko niej postępowań egzekucyjnych, co skutkuje brakiem jakichkolwiek środków finansowych. Nie zmienia to faktu, że spółka istnieje, posiada majątek (choć zajęty przez komornika) oraz władze ujawnione w rejestrze RHB

7 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

8 Zażalenie skarżącej podlega odrzuceniu.

9 Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie. Powyższy przepis - na podstawie art. 197 § 2 w zw. z art. 193 p.p.s.a. - ma odpowiednie zastosowanie do zażaleń.

10 W myśl art. 25 p.p.s.a. zdolność sądową, tj. zdolność do występowania przed sądem administracyjnym jako strona, posiadają natomiast osoby fizyczne, osoby prawne oraz organy administracji publicznej.

11 W rozpoznawanej sprawie stroną skarżącą (wnoszącą zażalenie) jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. W świetle przepisów ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1578, ze zm.), dalej: K.s.h., tego rodzaju podmiot uzyskuje osobowość prawną z chwilą wpisu do rejestru. W momencie zawiązania spółki (zawarcia umowy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością) powstaje bowiem spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji (art. 161 § 1 K.s.h.), która z chwilą wpisu do rejestru ulega z mocy prawa przekształceniu w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością (właściwą) i uzyskuje osobowość prawną (art. 163 pkt 5 K.s.h.). Wpis do rejestru ma zatem charakter konstytutywny (por. A. Kidyba, Komentarz aktualizowany do art. 163 Kodeksu spółek handlowych, LEX/el., 2016).

12 Z akt sprawy wynika natomiast, że spółka została zawiązana w dniu 6 lipca 1994 r. i w dniu 13 lipca 1994 r. wpisana do rejestru handlowego RHB, w oparciu o obowiązujące wówczas przepisy prawa. Z tą ostatnią datą skarżąca uzyskała zatem status osoby prawnej, a w konsekwencji także zdolność sądową.

13 Zauważyć należy jednakże, że od dnia 1 stycznia 2001 r. podstawowym aktem prawnym regulującym kwestie dotyczące powstawania i funkcjonowania w obrocie prawnym i gospodarczym spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jest K.s.h. Ustawa ta zastąpiła obowiązujące do tego czasu przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. - Kodeks handlowy (Dz. U. z 1946 r., poz. 502, ze zm.). Na mocy art. 164 § 1 K.s.h. do zgłoszenia spółki do sądu rejestrowego w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie, stosuje się przepisy ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 687, ze zm.), dalej u. o KRS. Zgodnie zaś z art. 7 ust. 1 przepisów wprowadzających u. o KRS podmiot podlegający obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców, przepisami u. o KRS, wpisany do rejestru sądowego na podstawie przepisów obowiązujących do dnia wejścia w życie ustawy (tj. co do zasady do dnia 1 stycznia 2001 r.), jest obowiązany do złożenia wniosku o wpis do rejestru przedsiębiorców. W myśl natomiast art. 9 ust. 2 i 3 przepisów wprowadzających u. o. KRS do czasu rejestracji, zgodnie z przepisami u. o KRS, nie dłużej jednak niż do dnia 31 grudnia 2015 r., zachowują moc dotychczasowe wpisy w rejestrach sądowych. Do czasu rejestracji, nie dłużej jednak niż do dnia 31 grudnia 2015 r., do odpisów, wyciągów, zaświadczeń oraz skutków prawnych wpisów stosuje się przepisy obowiązujące do dnia wejścia w życie ustawy, wyłącznie w zakresie niezbędnym do tej rejestracji oraz do dochodzenia lub zaspokojenia roszczeń wobec podmiotów wpisanych do dotychczasowego rejestru.

14 W tym miejscu zasadnym jest przywołać pogląd wyrażony w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2014 r., sygn. akt IV CSK 365/13 (LEX nr 1459161), w którym Sąd dokonał wykładni przytoczonych powyżej przepisów prawa. Otóż Sąd Najwyższy uznał, że skutek prawny wpisu do rejestru sądowego spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, nieprzerejestrowanej do Krajowego Rejestru Sądowego, w zakresie jej zdolności sądowej, jest ograniczony do rejestracji spółki oraz dochodzenia lub zaspokojenia roszczeń wobec tej spółki. Spółka taka zachowała zatem byt prawny i posiada osobowość prawną, natomiast nie może wytoczyć powództwa, ani uczestniczyć w obrocie gospodarczym.

15 Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego niniejszą sprawę, podzielić należy kształtujący się w judykaturze pogląd, iż powyższa interpretacja powołanych regulacji ma również zastosowanie w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym (por. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 sierpnia 2015 r., sygn. akt I SA/Sz 44/15, postanowienia: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 12 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Lu 199/15 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 30 czerwca 2015 r., sygn. akt I SA/Ke 5/15, CBOSA). Oznacza to, że nieprzerejestrowany podmiot nie może inicjować postępowań administracyjnych innych, aniżeli dotyczące dochodzenia lub zaspokojenia roszczeń oraz w konsekwencji korzystać ze środków prawnych przewidzianych w p.p.s.a.

16 Dodatkowo podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 9 ust. 2a zdanie pierwsze przepisów wprowadzających u. o. KRS, podmioty podlegające obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego zgodnie z przepisami u. o KRS, które były wpisane do rejestru sądowego na podstawie przepisów obowiązujących do dnia wejścia w życie tej ustawy i które do dnia 31 grudnia 2015 r. nie złożyły wniosku o wpis do rejestru, uznaje się za wykreślone z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r.

17 Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skarżąca jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, która jak wynika z akt sprawy nie dopełniła obowiązku przerejestrowania do Krajowego Rejestru Sądowego w określonym przepisami prawa terminie. Okoliczność tę potwierdza przy tym sama spółka w zażaleniu. W konsekwencji uznać należy, że o ile do dnia 31 grudnia 2015 r. skarżąca posiadała zdolność sądową w zakresie ograniczonym art. 9 ust. 2 przepisów wprowadzających u. o KRS, o tyle z dniem 1 stycznia 2016 r. całkowicie utraciła byt prawny. W chwili wniesienia zażalenia (tj. w dniu 25 lipca 2016 r.) skarżąca nie miała już zdolności sądowej, przez co nie mogła skutecznie zainicjować niniejszego postępowania. Wniesione mimo to zażalenie winno zostać zatem odrzucone przez Sąd pierwszej instancji na etapie wstępnej weryfikacji jego dopuszczalności. Skoro zaś Sąd pierwszej instancji obowiązku tego nie dopełnił, to na podstawie art. 180 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. zobligowany jest do tego Sąd kasacyjny. W myśl powołanych przepisów Naczelny Sąd Administracyjny na posiedzeniu niejawnym odrzuci zażalenie, jeżeli ulegało ono odrzuceniu przez wojewódzki sąd administracyjny, albo zwróci je temu sądowi w celu usunięcia dostrzeżonych braków.

18 Na marginesie zauważyć należy, że w rozpoznawanej sprawie już na etapie postępowania przed Sądem pierwszej instancji w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu zaistniała przesłanka utraty zdolności sądowej przez skarżącą. Co więcej, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, Sąd pierwszej instancji dostrzegł ten fakt, stwierdzając na str. 4 uzasadnienia, że: "(...) zgodnie z powołanym art. 9 ust. 2 ustawy wprowadzającej od 1 stycznia 2016 r. dotychczasowy wpis utracił moc.(...)". Mimo to Sąd ten nie wyciągnął ze wspomnianych okoliczności należytych konsekwencji prawnych. W sytuacji bowiem, gdy podmiot zmierzający do zainicjowania postępowania sądowoadministracyjnego w zakresie przywrócenia terminu nie posiada zdolności sądowej, jego wniosek jako niedopuszczalny podlega odrzuceniu (art. 88 p.p.s.a.).

19 Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 180 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 oraz w zw. z art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.

20 O zwrocie wpisu sądowego od zażalenia orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

21 -----------------------

22 5