Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2018 r., I FZ 255/18

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2018 r., I FZ 255/18

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Arkadiusz Cudak (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 20 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 kwietnia 2018 r. sygn. akt III SA/Wa 1205/17 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi P. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 30 grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2007 r. postanawia oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym postanowieniem z 4 kwietnia 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 1205/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 61 § 3 i § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.), dalej: p.p.s.a., odmówił wstrzymania na wniosek P. Z. (dalej: strona lub skarżący) wykonania decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w W. (dalej: organ) z 30 grudnia 2016 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2007 r. Orzeczenie to zapadło w następującym stanie faktycznym:

3 Pismem z 10 lutego 2017 r. strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na wspomnianą na wstępie decyzję organu, w której to skardze zawarła wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji. Uzasadniając wniosek skarżący wskazał, że ze względu na skalę zobowiązań, które podlegałyby egzekucji administracyjnej, niewątpliwie doszłoby do znacznego utrudnienia w prowadzeniu przez niego działalności gospodarczej, a w konsekwencji mogłoby dojść do konieczności likwidacji przedsiębiorstwa. Po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku w oparciu o art. 61 § 3 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, skarżonym w niniejszym postępowaniu postanowieniem, odmówił uwzględnienia żądania skarżącego, wskazując, że nie przywołał on we wniosku żadnych okoliczności, które mogłyby doprowadzić do wyrządzenia mu znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Uwzględniając ponadto negatywny wynik postępowania o przyznanie skarżącemu prawa pomocy Sąd uznał, że kondycja finansowa strony nie może zostać zachwiana wskutek wykonania zaskarżonej decyzji, prowadząc do skutków określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a.

4 W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 61 § 3 p.p.s.a., przez jego nieuzasadnione niezastosowanie wskutek błędnego przyjęcia, że strona nie uprawdopodobniła swojego wniosku. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, że w przedmiotowej sprawie bez wątpienia doszło do dostatecznego uprawdopodobnienia realnej możliwości zaistnienia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Rozmiar przedmiotu zaskarżenia (537.130 zł) jest dla skarżącego na tyle znaczny, że jego egzekucja najpewniej doprowadziłaby do niemożności regulowania przez skarżącego bieżących zobowiązań wynikających z prowadzonej działalności gospodarczej, w szczególności wypłaty wynagrodzeń, opłacania danin publicznych oraz regulowania zobowiązań względem kontrahentów. Jako potencjalne trudne lub wręcz niemożliwe do odwrócenia w przyszłości skutki skarżący wskazał również możliwość utraty przez niego reputacji, zaufania klientów, wieloletnich partnerów handlowych. Skarżący zarzucił również, że o ile w zaskarżonym postanowieniu Sąd wielokrotnie odwoływał się do wcześniejszej odmowy przyznania mu prawa pomocy, o tyle nie zbadał wnikliwie materiału dowodowego dostarczonego na potrzeby tego postępowania, który to materiał (deklaracje podatkowe i wyciągi z rachunków bankowych) jednoznacznie świadczył o trudnej sytuacji ekonomicznej skarżącego.

5 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

6 Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zatem należało je oddalić.

7 W świetle regulacji art. 61 § 3 zdanie pierwsze p.p.s.a. po przekazaniu sądowi skargi sąd - co do zasady - może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Użyte przez ustawodawcę w powołanym przepisie nieostre pojęcia "znaczna szkoda" lub "trudne do odwrócenia skutki" wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie zgromadzonym materiale dowodowym, który powinien w szczególności zaprezentować wnioskodawca. Samo powołanie się na ustawowe przesłanki bez wskazania, na czym one polegają w realiach konkretnej sprawy w żaden sposób nie uzasadnia bowiem żądania wniosku.

8 Wykładnia art. 61 p.p.s.a. prowadzi ponadto do konkluzji, że sąd administracyjny, rozpoznając wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji złożony w trybie powołanego. przepisu, nie jest uprawniony do samodzielnego szukania okoliczności spełniających kryteria przyznania ochrony tymczasowej w postaci wstrzymania wykonania decyzji. Normy art. 61 § 3 p.p.s.a - poprzez wskazanie, że sąd jest władny do działania w tym zakresie jedynie na wniosek strony skarżącej, zaś decyzja sądu uzależniona jest od spełnienia choć jednej ze wskazanych w ustawie przesłanek pozytywnych - przesądzają, że sąd nie ma możliwości rozważania innych argumentów ponad te, które wskazano we wniosku. Oznacza to, że na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a., to podmiot skarżący w celu uzyskania ochrony własnego interesu, po tym jak wniesie skargę bądź równocześnie z dokonaniem tej czynności, występując z wnioskiem o wstrzymanie wykonania decyzji przez sąd administracyjny, ma obowiązek wykazania istnienia oraz uzasadnienia ustawowych przesłanek popierających to żądanie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 13 maja 2010 r., II FZ 182/10, z 4 lipca 2012 r., II OSK 1522/12, z 11 października 2012 r., II OZ 877/12, z 11 stycznia 2013 r., II OSK 2895/12, z 15 stycznia 2013 r.: II OSK 3070/12, I FZ 589/12, I GZ 423/12, II GSK 2086/12, z 22 stycznia 2013 r., II GSK 1990/12, z 29 stycznia 2013 r., II FZ 1048/12, z 15 marca 2013 r., II FSK 410/13, z 4 lipca 2013 r., II GZ 323/13; orzeczenia dostępne w CBOSA). Wykazanie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków wymaga podania okoliczności, z którymi wiąże się szkoda lub trudne do odwrócenia skutki (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 6 lutego 2008 r., II OZ 65/08; z 15 lutego 2008 r., II OZ 110/08, CBOSA).

9 Należy zatem uznać, że podmiot skarżący, w celu uzyskania tymczasowej ochrony swoich interesów poprzez wstrzymanie wykonania decyzji, we wniosku kierowanym do sądu powinien przedstawić okoliczności wskazujące na niebezpieczeństwo powstania znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków, w związku z wykonaniem decyzji. Powinien wykazać, że wykonanie decyzji może doprowadzić do wystąpienia ww. negatywnych dla niego okoliczności (skutków). Chodzi przy tym o adekwatny związek przyczynowy między wykonaniem decyzji przed zakończeniem jej sądowej kontroli, a możliwymi negatywnymi konsekwencjami jej wykonania opisanymi w art. 61 § 3 p.p.s.a., na wypadek uchylenia decyzji w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Stwierdzenie istnienia związku przyczynowego jest ustaleniem faktycznym, z którym ustawa wiąże określone skutki prawne. Odbywa się to za każdym razem w oparciu o okoliczności faktyczne konkretnej sprawy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 listopada 2014 r., I FSK 1778/14, CBOSA). Twierdzenia wnioskodawcy powinny być przy tym poparte dokumentami źródłowymi, zwłaszcza dotyczącymi sytuacji finansowej oraz majątkowej. Materiał, do którego odnosi się sąd administracyjny, kontrolujący zasadność wniosku o wstrzymanie, może być materiałem, który po części został dołączony do wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 września 2010 r. II FZ 417/10). Należy mieć jednakże na względzie, wynikającą z art. 61 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., odmienność przesłanek warunkujących przyznanie przez sąd administracyjny stronie skarżącej ww. form "pomocy". Mimo to ciężar wykazania tych przesłanek, jak wynika z konstrukcji ww. przepisów, spoczywa na wnioskodawcy.

10 W świetle powyższych uwag należało uznać, że skarżący we wniosku zawartym w skardze nie wykazał istnienia okoliczności świadczących o tym, że wykonanie zaskarżonej decyzji wiąże się z niebezpieczeństwem powstania znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, w sposób wystarczający, który przekonałby Sąd o zasadności jego stanowiska w tym zakresie. Strona ograniczyła się do wskazania we wniosku jedynie na znaczną wysokość należności określonej w spornej decyzji oraz wynikającą z faktu przymusowego wyegzekwowania tej należności groźbę znacznych utrudnień w prowadzeniu działalności gospodarczej, a w konsekwencji również likwidacji przedsiębiorstwa.

11 Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodzić się należy ze skarżącym, że przywołane okoliczności (znaczne utrudnienia w prowadzeniu działalności gospodarczej, czy likwidacja przedsiębiorstwa) co do zasady stanowią potencjalne negatywne konsekwencje związane z wykonaniem skarżonego aktu administracyjnego (tj. wyrządzenie znacznej szkody lub wystąpienie trudnych do odwrócenia skutków). Potwierdza to zresztą przywołane orzecznictwo. Istotne jest jednakże, że aby w danym przypadku udzielić podatnikowi ochrony tymczasowej w postaci wstrzymania wykonania skarżonej decyzji, powinien on przekonać Sąd, że w odniesieniu do jego sytuacji istnieje prawdopodobieństwo ziszczenia się ww. ryzyka. Wnioskodawca powinien zatem w taki sposób przedstawić swoją sytuację (w treści wniosku lub przy pomocy dokumentów źródłowych), aby Sąd mógł na tej podstawie w pełni ocenić ją pod kątem tego, czy rzeczywiście wykonanie decyzji może zagrozić interesom ekonomicznym wnioskodawcy.

12 Skarżący zaś we wniosku wskazał tylko ogólnie na potencjalnie możliwe do zaistnienia negatywne dla niego skutki wykonania zaskarżonej decyzji, nie precyzując na czym w tym konkretnym przypadku owe utrudnienia miałyby polegać. Zauważyć należy, że skarżący nie przedstawił w ogóle swojej sytuacji majątkowej, finansowej, osobistej, czy nawet struktury organizacyjnej swojego przedsiębiorstwa, któremu to wykonanie decyzji miałoby wprost zagrażać. Dopiero w zażaleniu skarżący podniósł (choć również dość ogólnikowo), że te negatywne dla niego skutki to możliwy brak płynności w regulowaniu wynagrodzeń dla pracowników, zobowiązań publicznoprawnych, utrata zaufania kontrahentów.

13 Tymczasem bez posiadania szczegółowych informacji o sytuacji majątkowej, finansowej i osobistej wnioskodawcy Sąd nie mógł zweryfikować jego twierdzeń co do tego, czy wyegzekwowanie należności podatkowej w wysokości ok. 500.000 zł - w odniesieniu do możliwości finansowych i majątkowych skarżącego - w istocie stanowi zagrożenie dla bytu jego przedsiębiorstwa. Brak tych informacji uniemożliwił Sądowi pierwszej instancji pełną ocenę możliwości ziszczenia się potencjalnego skutku wskazanego we wniosku.

14 Brak ten nie mógł ponadto zostać uzupełniony okolicznościami i dokumentami przedstawionymi na potrzeby postępowania w przedmiocie przyznania skarżącemu prawa pomocy, którą to kwestię strona mocno akcentuje w zażaleniu. Odnotować bowiem należy, że Sąd pierwszej instancji za niewystarczające i nierzetelne uznał wykazanie przez skarżącego jego kondycji finansowej i rzeczywistych możliwości płatniczych. Dodatkowo, wbrew temu co podnosi się w zażaleniu, sama wysokość świadczenia do spełnienia nie uprawnia sądu administracyjnego do zastosowania instytucji wstrzymania wykonania decyzji, z której ta wysokość wynika. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podziela bowiem obecnego w judykaturze poglądu, że już sama znaczna wysokość należności, do zapłaty której zobowiązany jest wnioskodawca, stanowi spełnienie przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. Zdaniem Sądu kasacyjnego, ocena w tym zakresie musi każdorazowo odnosić się do realiów faktycznych rozpoznawanej sprawy, przez co niezbędne jest przedstawienie przez podmiot ubiegający się o przyznanie mu ochrony tymczasowej pełni informacji dotyczących jego sytuacji materialnej.

15 Odnosząc się zaś do sygnalizowanych w zażaleniu potencjalnych negatywnych dla skarżącego konsekwencji wykonania zaskarżonej decyzji, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że ich przedstawienie na tym etapie postępowania należy uznać za spóźnione, a przez to bezskuteczne dla udzielenia stronie ochrony tymczasowej. W orzecznictwie podkreśla się bowiem, że przytoczenie okoliczności uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu dopiero w zażaleniu na postanowienie odmawiające wstrzymania jego wykonania z uwagi na brak uzasadnienia przez stronę wniosku, nie może stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonego orzeczenia, nawet w przypadku wystąpienia tych przesłanek (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lipca 2010 r., II OZ 676/10, CBOSA). Działanie odmienne prowadziłoby do naruszenia konstytucyjnej zasady dwuinstancyjnego postępowania sądowoadministracyjnego oraz do niedopuszczalnej sytuacji, w której zażalenie ze środka zaskarżenia stałoby się pismem uzupełniającym kompletny z punktu widzenia wymogów formalnych wniosek o udzielenie ochrony tymczasowej. Postępowanie zażaleniowe ma zaś na celu zweryfikowanie legalności działania sądu pierwszej instancji przy wydawaniu objętego zażaleniem postanowienia, co wynika z art. 194 § 1 p.p.s.a., a nie ponowne rozpoznanie w tym wypadku wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji. Dlatego też okoliczności powołane w zażaleniu, stanowiące uszczegółowienie dotychczas podnoszonych kwestii, pozostały poza oceną Naczelnego Sadu Administracyjnego.

16 Wobec powyższego stwierdzić należy, że Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu nie naruszył art. 61 § 3 p.p.s.a. odmawiając skarżącemu przyznania wnioskowanej ochrony prawnej.

17 Na zakończenie Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że wyrażona powyżej ocena prawidłowości zaskarżonego postanowienia co do okoliczności przywołanych przez skarżącego we wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji organu jest zbieżna z oceną tego Sądu zawartą w postanowieniu z 27 sierpnia 2018 r., I FSK 1616/18, którym odmówiono skarżącemu - na jego wniosek umotywowany w sposób analogiczny, jak w sprawie zakończonej zaskarżonym postanowieniem - wstrzymania wykonania decyzji organu w przedmiocie podatku od towarów i usług za inne okresy rozliczeniowe.

18 Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

19 -----------------------

20 6