Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lutego 2021 r., I FZ 254/20

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lutego 2021 r., I FZ 254/20

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA Izabela Najda-Ossowska (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Gminy D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 11 września 2020 r., sygn. akt I SA/Sz 582/20 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi Gminy D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 9 czerwca 2020 r., nr 3201-IOV2.4103.61.2019.6; IOV2.26.4103.36.2019/A w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za okresy styczeń, luty, kwiecień, maj, od lipca do grudnia 2013 r., określenia zobowiązana w tym podatku za marzec i czerwiec 2013 r. oraz nadpłaty za czerwiec 2013 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z 11 września 2020 r., sygn. akt I SA/Sz 582/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.), odrzucił skargę Gminy D. (dalej: strona/Gmina) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie (dalej: Organ) z 9 czerwca 2020 r. w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za okresy styczeń, luty, kwiecień, maj, od lipca do grudnia 2013 r., określenia zobowiązana w tym podatku za marzec i czerwiec 2013 r. oraz nadpłaty za czerwiec 2013 r.

3 W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że 17 sierpnia

4 2020 r. wpłynęła do Sądu skarga Gminy na oznaczą wyżej decyzję Organu. Skarga została podpisana przez doradcę podatkowego – U.Z., która podała, że jest pełnomocnikiem strony skarżącej.

5 Skarga jednakże zawierała braki formalne, z tego względu Przewodniczący Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie (w zarządzeniu

6 z 19 sierpnia 2020 r.) zarządził wezwać pełnomocnika strony do ich usunięcia w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi poprzez: (a) złożenie pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu strony przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi oraz (b) złożenie dokumentu lub jego uwierzytelnionego odpisu określającego umocowanie do reprezentowania strony (np. akt powołania Burmistrza D. do pełnienia tej funkcji).

7 Wezwanie do wykonania przedmiotowego zarządzenia skierowano pod adres pełnomocnika - oznaczony jako adres do doręczeń w pierwszym, a zarazem jedynym na ten moment piśmie w sprawie, jakie stanowiła skarga (zob. k. 46). Przesyłka została prawidłowo doręczona 21 sierpnia 2020 r., co potwierdza własnoręczny podpis złożony na odwrocie potwierdzenia odbioru (zob. k 48 verte).

8 W odpowiedzi na wezwanie, w przesyłce z 28 sierpnia 2020 r. (w terminie), doradca podatkowy U.Z. nadała pełnomocnictwo substytucyjne udzielone jej przez doradcę podatkowego K.W. - ustanowionego w sprawie przez stronę do działania w jej imieniu przed organami podatkowymi.

9 W tych okolicznościach - oznaczonym na wstępie postanowieniem - Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę strony, uznając, że prawidłowo pouczony o terminie i skutkach niewykonania przedmiotowego wezwania pełnomocnik nie usunął braków formalnych skargi w terminie.

10 Pismem z 23 września 2020 r. ustanowiony w sprawie przez stronę pełnomocnik - doradca podatkowy K.W. wniosła zażalenie na przedmiotowe postanowienie domagając się jego uchylenia.

11 W zażaleniu podniesiono, że zaskarżone postanowienie narusza art. 49 § 1 i 2 w zw. z art. 58 § 1 pkt 3, art. 46 § 1 pkt 4, art. 57 § 1 oraz art. 76 § 3 i art. 65 § 1 P.p.s.a. z uwagi na to, że Sąd pierwszej instancji odrzucił wniesiony środek prawny przedwcześnie, gdyż termin do uzupełnienia braków skargi nie rozpoczął biegu, a to dlatego, że rzeczone wezwanie doręczono na adres pełnomocnika substytucyjnego (doradcy podatkowej U.Z.), tymczasem w sprawie działał pełnomocnik ustanowiony przez stronę, w tym będący pełnomocnikiem do doręczeń (doradca podatkowy K.W.). Powyższe w ocenie pełnomocnika wnoszącego zażalenie wynika z faktu, że na szczególnym pełnomocnictwie substytucyjnym złożonym na formularzu PPS-1 nie zakreślono pola nr 45 (adres do doręczeń) w sprawie określonej w części E w polu nr 59 (zakres pełnomocnictwa szczególnego). W konsekwencji pełnomocnik wskazany w polu adresowym nie był pełnomocnikiem do doręczeń, a zatem termin do uzupełnienia braków formalnych skargi nie rozpoczął biegu, gdyż wezwanie wykonujące zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z 19 sierpnia 2020 r. zostało doręczone nieskutecznie, do rąk niewłaściwego pełnomocnika.

12 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

13 Zażalenie okazało się zasadne, jednakże z innych przyczyn niż domagał się tego pełnomocnik ustanowiony w sprawie przez stronę, podniesione bowiem zarzuty okazały się całkowicie nieuzasadnione.

14 Po pierwsze nie jest jasne, w jaki sposób profesjonalny pełnomocnik oczekiwał dokonania przez Sąd pierwszej instancji doręczenia wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi na adres inny, niż adres pełnomocnika substytucyjnego, skoro wniesiona skarga była pierwszym i jedynym na ów moment pismem w sprawie, zaś dokumenty, z których wynikał stosunek substytucji w rozumieniu art. 41 ust. 5 ustawy z dnia 5 lipca 1996 r. o doradztwie podatkowym (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 130 ze zm., dalej: u.d.p.) zostały nadesłane do Sądu pierwszej instancji dopiero w odpowiedzi na wezwanie wykonujące zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z 19 sierpnia 2020 r.

15 Po drugie, tego stanu rzeczy (braku pełnomocnictwa do działania w sprawie w imieniu Gminy) nie zmienia także okoliczność, że na pełnomocnictwie do prowadzenia poszczególnych spraw w rozumieniu art. 36 pkt 2 P.p.s.a., będącym pełnomocnictwem substytucyjnym w rozumieniu art. 41 ust. 5 u.d.p., złożonym na formularzu PPS-1 nie zakreślono pola nr 45 (adres do doręczeń) w sprawie określonej w części E w polu nr 59 (zakres pełnomocnictwa szczególnego) - jak błędnie wywodzi autorka zażalenia, a to z uwagi na okoliczność, że pełnomocnictwo to uprawniało pełnomocnika substytucyjnego do działania w postępowaniu przed organami, a nie przed sądami administracyjnymi, co oznacza, że pełnomocnik ten w dalszym ciągu nie wykazał swojego umocowania.

16 Z obu tych przyczyn zarzuty podniesione w zażaleniu, jako że zostały zbudowane wokół dwóch powyższych przesłanek, podlegały oddaleniu.

17 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przedwczesnym było jednak uznanie wniesionego środka prawnego za podlegający odrzuceniu. Podkreślić bowiem należy, że skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego może zostać wniesiona poprzez samą stronę. Strona może zatem w pełnym zakresie uzupełnić braki takiej skargi poprzez jej podpisanie.

18 Teza ta wynika z faktu, że prawo do zastępstwa procesowego jest ściśle związane z prawem do sądu. Przyjęcie stanowiska Sądu pierwszej instancji zamykałoby zatem stronie prawo do sądu z powodu uchybień w działaniu rzekomego pełnomocnika, czemu sprzeciwiają się zasady wyrażone w art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 78 Konstytucji RP, gwarantujące każdemu prawo do rozpoznania jego sprawy przez niezawisły sąd i zakazują zamykania drogi sądowej. Dokonując prokonstytucyjnej wykładni przepisów dotyczących działania pełnomocnika należało zatem przyjąć, że Sąd pierwszej instancji nie powinien prawa tego ograniczać stronie, a tym samym podjąć próbę usunięcia braku formalnego skargi na podstawie art. 49 § 1 w zw. z art. 57 § 1 i w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a., poprzez ponowne skierowanie bezpośrednio do strony wezwania do uzupełnienia braków skargi poprzez jej podpisanie.

19 Teza ta w zbliżonym kształcie została sformułowana w postanowieniu NSA z 12 grudnia 2005 r., w sprawie I GSK 2703/05 (problem prawny podpisania skargi przez osobę, która nie może być pełnomocnikiem), a następnie została szeroko zaakceptowana w późniejszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz w doktrynie znajdując w drodze prokonstytucyjnej wykładni powołanych wyżej przepisów - dokonanej w celu ochrony prawa jednostki do sądu - zastosowanie także w problemach prawnych takich jak ten będący przedmiotem niniejszej sprawy (zob. przykładowo postanowienia NSA: z 21 października 2011 r., sygn. akt I FSK 1397/11; z 13 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2634/11; z 2 sierpnia 2012 r., sygn. akt I OSK 1767/12; z 5 lutego 2014 r., sygn. akt II FSK 3634/13; z 18 marca 2014 r., sygn. akt I OSK 465/14; z 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt II FSK 557/14; z 25 września

20 2014 r., sygn. akt II OSK 2509/14; z 19 maja 2015 r., sygn. akt II OSK 1082/15;

21 z 19 grudnia 2017 r., sygn. akt II FZ 748/17; z 29 maja 2018 r., sygn. akt I FZ 85/18; z 10 listopada 2020 r., sygn akt I GZ 315/20; zob. też B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2016, art. 34).

22 Z powyższym stanowiskiem koresponduje teza dotycząca podpisu osoby, która nie przedstawiła pełnomocnictwa, w której to sytuacji – w tym przypadku w ujęciu procesowym - przyjmuje się, że nie dochodzi do podpisania skargi, a tym samym przyjmuje się, że brak podpisu jest wadą formalną skargi w rozumieniu art. 57 § 1 w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a., co uzasadnia wezwanie strony do jego usunięcia w trybie art. 49 § 1 P.p.s.a. Tak więc przyjmuje się, że także i z tej procesowej perspektywy odrzucenie skargi z powodu nieuzupełnienia braku formalnego w postaci podpisu strony winno nastąpić dopiero wówczas, gdy nie uzupełniono w terminie tego braku pomimo ponownego prawidłowego wezwania do jego usunięcia samej strony (zob. m.in. postanowienia NSA: z 5 czerwca

23 2007 r., sygn. akt II FSK 708/06; z 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II FSK 2207/10;

24 z 4 lipca 2013 r. w sprawach o sygn. akt II FSK 2153/12, II FSK 2154/12, II FSK 2155/12; z 23 marca 2016 r., sygn. akt I FZ 15/16; z 24 października 2017 r., sygn. akt II FZ 251/17, czy wreszcie w postanowieniu z 6 lutego 2019 r., sygn. akt II FZ 847/18). Powyższy pogląd akceptowany jest także w piśmiennictwie (por. B. Dauter. Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2011 r., s.106).

25 Na marginesie należy jednak mieć na uwadze, że tryb naprawczy określony w art. 49 § 1 P.p.s.a. może mieć odmienny przebieg w zależności od rodzaju uchybień i etapu postępowania, co szczegółowo umówił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 21 sierpnia 2020 r., w sprawie I FZ 165/20. Innymi słowy, o ile nie każde nieuzupełnienie braków formalnych pisma będzie prowadziło do sytuacji pozostawienia go bez rozpoznania bądź odrzucenia tego pisma, o tyle nie każda taka sytuacja będzie też prowadziła do konieczności usunięcia braku formalnego skargi w drodze skierowania ponownego wezwania w tym przedmiocie do samej strony w trybie art. 49 § 1 w zw. z art. 57 § 1 i w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a.

26 Mając na uwadze powyższe należało uznać, że w niniejszej sprawie koniecznym było ponowne, bezpośrednie skierowanie do strony wezwania o uzupełnienie braków skargi poprzez jej podpisanie - w sprawie nie było bowiem nawet jasne, czy pełnomocnik substytucyjny został umocowany do działania w imieniu strony przed Sądami administracyjnymi, zachodziła zatem sytuacja braku podpisania skargi, w sensie o którym powiedziano wyżej. Ponieważ Sąd pierwszej instancji wskazanej czynności procesowej nie dokonał, to postanowienie o odrzuceniu skargi należało ocenić jako przedwczesne.

27 Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

28 -----------------------

29 4