Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2022 r., I FZ 15/22

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2022 r., I FZ 15/22

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak, po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 17 grudnia 2021 r. sygn. akt I SA/Ol 677/21 odrzucające skargę R. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w R. na postanowienie Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego w O. z dnia 18 sierpnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia akt sprawy w zakresie dokumentów wyłączonych z akt kontroli celno-skarbowej postanawia oddalić zażalenie. Sylwester Marciniak Sędzia NSA

Uzasadnienie

2 I FZ 15/22

UZASADNIENIE

3 Zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Ol 677/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie (dalej: sąd pierwszej instancji) odrzucił skargę R. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w R. (dalej: skarżąca lub spółka) na postanowienie Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego w O. z dnia 18 sierpnia 2021 r. w przedmiocie odmowy udostępnienia akt sprawy w zakresie dokumentów wyłączonych z akt kontroli celno-skarbowej.

4 W uzasadnieniu postanowienia sąd pierwszej instancji wskazał, że na podstawie zarządzenia z dnia 25 października 2021 r. skarżąca została wezwana do usunięcia - w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi - braków formalnych skargi przez złożenie aktualnego dokumentu określającego umocowanie do reprezentacji spółki (wyciągu z Krajowego Rejestru Sądowego lub innego dokumentu). Wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej w dniu 9 listopada 2021 r. Wezwanie pozostało bez odpowiedzi.

5 Wskazując m.in. na treść art. 49 § 1 oraz art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej: p.p.s.a.), sąd pierwszej instancji odrzucił skargę, gdyż termin do uzupełnienia braków formalnych skargi upłynął bezskutecznie z dniem 16 listopada 2021 r.

6 Sąd zaznaczył, że z art. 28 § 1 i art. 29 p.p.s.a. wynika, że organy lub osoby uprawnione do działania w imieniu osób prawnych (w tym spółek z o.o.) mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Niezłożenie takiego dokumentu w sprawie stanowiło brak formalny, który wymagał uzupełnienia, konieczne było bowiem usunięcie wątpliwości dotyczących tego, czy pełnomocnictwo do działania w imieniu skarżącej w sprawie zostało udzielone przez osobę upoważnioną do reprezentacji skarżącej, a w konsekwencji czy skarga została sporządzona i wniesiona przez prawidłowo umocowanego pełnomocnika procesowego. Brak formalny skargi nie został uzupełniony, skarga podlegała zatem odrzuceniu.

7 W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie w całości, zarzucając naruszenie:

8 - art. 8, art. 13 ust. 1, art. 15 ust. 1 oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (dalej: ustawa o KRS) w zw. z art. 106 § 4 p.p.s.a. przez ich niezastosowanie, skutkujące pominięciem faktu, że informacje o reprezentacji skarżącej są ujawnione w Krajowym Rejestrze Sądowym,

9 - art. 49 § 1 p.p.s.a. przez wezwanie spółki do uzupełnienia braków formalnych przez osobę nieuprawnioną, tj. niebędącą Przewodniczącym Wydziału oraz niedołączenie do pisma z sądu treści wezwania Przewodniczącego Wydziału.

10 W uzasadnieniu zażalenia jego autor wskazał, że wezwanie nie zostało skarżącej prawidłowo doręczone, gdyż nie zostało podpisane przez przewodniczącego wydziału, jak wymaga tego art. 49 p.p.s.a., a ani w treści wezwania ani w załącznikach do niego nie było odpisu wezwania. Spółka miała prawo do zapoznania się z treścią zarządzenia o wezwaniu do uzupełnienia braków formalnych, bowiem ustawa ustala określony tryb kierowania wezwań, wskazując podmiot uprawniony do podpisania wezwania. Skoro wezwanie nie spełniało wymogów z art. 49 p.p.s.a., nie może zostać uznane za skuteczne wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi.

11 Nadto autor zażalenia wskazał, że do skargi załączone zostało pełnomocnictwo jednoznacznie upoważniające pełnomocnika do działania w imieniu spółki, a zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2014 r., III CSK 254/13, wpisy do Krajowego Rejestru Sądowego należy traktować jako fakty powszechnie znane. Z tego względu nie było potrzeby dołączania do skargi dokumentów, które łatwo można sprawdzić i zweryfikować za pomocą rejestru KRS. System prawa powinien być spójny i zgodny z zasadą ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa. Zdaniem spółki nie sposób wyjaśnić tak poważnej niespójności prawa, jaką jest obowiązek załączania odpisu KRSu w sprawach przed sądami administracyjnymi, podczas gdy obowiązku takiego brak przed sądami powszechnymi.

12 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

13 Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

14 Należy przede wszystkim wskazać, że skarżąca w żaden sposób nie kwestionuje faktu otrzymania wezwania i nieuzupełnienia braku skargi w zakreślonym w tym wezwaniu terminie. Argumentacja zażalenia koncentruje się z jednej strony na podważaniu skuteczności wezwania, z drugiej strony na twierdzeniu o braku podstaw do jego kierowania z uwagi na możliwość sprawdzenia i zweryfikowania danych przez sąd w powszechnie dostępnym rejestrze KRS.

15 Żaden z tych argumentów nie zasługuje na uwzględnienie.

16 Przede wszystkim brak jest podstaw do stwierdzenia, że skierowanie do pełnomocnika spółki wezwania podpisanego przez pracownika sądu, a nie osobiście przez przewodniczącego wydziału, pozbawia wezwanie skuteczności. Akta sprawy nie pozostawiają wątpliwości co do tego, że odpowiednie zarządzenie zostało przez Przewodniczącą Wydziału I wydane – w punkcie IV zarządzenia z dnia 25 października 2021 r., na podstawie którego założone zostały akta sprawy sądowej o sygn. akt I SA/Ol 677/21 (k. 1), znalazło się polecenie, by wezwać pełnomocnika strony skarżącej do usunięcia braków formalnych skargi w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi (art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.) przez złożenie aktualnego dokumentu określającego umocowanie do reprezentowania strony skarżącej (wyciągu z Krajowego Rejestru Sądowego lub innego dokumentu). Tym samym spełniony został wymóg z art. 49 § 1 p.p.s.a., to przewodniczący bowiem – zgodnie z tym przepisem – wezwał pełnomocnika do usunięcia braku formalnego skargi, nie pracownik sądu. Pracownik sądu jedynie wykonał wskazany punkt zarządzenia, co stanowi czynność o charakterze technicznym, należącą do sekretariatu wydziału. Oczekiwanie, że każde wezwanie w sprawie kierowane do strony postępowania, będzie faktycznie podpisywane przez przewodniczącego wydziału, nie znajduje usprawiedliwienia w przepisach prawa. Podobnie przepisy prawa nie przewidują wymogu przesyłania stronie odpisu każdego zarządzenia – przesyłanie odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia opłaty sądowej jest konsekwencją tego, że zarządzenie takie podlega zaskarżeniu, co nie może być rozszerzane do poziomu zasady ogólnej, mającej dotyczyć wszystkich wezwań. Pełnomocnik spółki, będący doradcą podatkowym, nie powinien mieć żadnych wątpliwości co do skuteczności prawnej przesłanego mu wezwania, a jeśli chciał zapoznać się bezpośrednio z treścią przywołanego w wezwaniu zarządzenia z dnia 25 października 2021 r., mógł skorzystać z uprawnienia do przeglądania akt sprawy. Zarzut naruszenia art. 49 § 1 p.p.s.a. należy w związku z tym uznać za bezzasadny.

17 Na uwzględnienie nie zasługują też zarzuty naruszenia art. 8, art. 13 ust. 1, art. 15 ust. 1 oraz art. 17 ust. 1 ustawy o KRS w zw. z art. 106 § 4 p.p.s.a. Odwołując się do tych przepisów autor zażalenia domaga się w istocie pominięcia przez sąd jednoznacznej w swej wymowie treści art. 29 p.p.s.a. Zgodnie z art. 28 § 1 p.p.s.a. osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu, natomiast art. 29 p.p.s.a. przewiduje, że przedstawiciel ustawowy lub organ albo osoby, o których mowa w art. 28, mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Z przepisów tych wynika wyraźnie, że to na osobie dokonującej czynności w postępowaniu w imieniu osoby prawnej spoczywa obowiązek wykazania swego umocowania. Obowiązku tego nie niwelują przepisy ustawy o KRS, ani bowiem ogłoszenie dokonanego wpisu w Monitorze Sądowym i Gospodarczym ani ujawnienie danej osoby jako uprawnionej do reprezentacji spółki w Centralnej Informacji nie zwalnia strony postępowania sądowoadministracyjnego (czy działającej osobiście, czy przez pełnomocnika) od obowiązku uzupełnienia braków formalnych skargi, a ciężar czynienia ustaleń, czy osoba dokonująca czynności posiada stosowne umocowanie, nie zostaje przerzucony na sąd. Co więcej, gdyby intencją ustawodawcy było zwolnienie danego podmiotu z obowiązku udokumentowania umocowania w toku postępowania sądowoadministracyjnego ze względu na dostęp sądu do określonego wykazu czy rejestru, nic nie stało na przeszkodzie, by odpowiednie wyłączenie zostało w przepisach zawarte. Na takie rozwiązanie ustawodawca zdecydował się zresztą w postępowaniu cywilnym, nowelizując odpowiednik art. 29 p.p.s.a., tj. art. 68 k.p.c. (znamienne jest, że na mocy tej samej ustawy nowelizującej zmianie uległy inne przepisy p.p.s.a., jednak nie art. 29). Zwolnienie strony z dokonania czynności, a zwłaszcza z uzupełnienia braku formalnego polegającego na niedołączeniu KRS-u i obciążenie tą czynnością sądu, np. w celu usprawnienia postępowania, nie może być domyślne, ale musi mieć oparcie ustawowe (por. uchwała składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2013 r., I OPS 13/13).

18 Naczelny Sąd Administracyjny w wielu orzeczeniach wskazuje na brak możliwości skutecznego usprawiedliwienia nieuzupełnienia braków formalnych pism procesowych poprzez odwoływanie się do ustawy o KRS. Przykładowo można wskazać na postanowienia z dnia: 10 lipca 2018 r., II FZ 319/18; 20 lutego 2019 r., II OZ 107/19; 14 czerwca 2019 r., I FZ 101/19; 16 lipca 2019 r., I FZ 155/19, 12 września 2019 r., I FZ 186/19; 18 listopada 2019 r., II FZ 681/19; 14 lipca 2020 r., II GZ 164/20; 30 marca 2021 r., I FZ 44/21 (i wskazywane w tych postanowieniach dalsze orzecznictwo). Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejsze zażalenie poglądy przedstawione w tych postanowieniach podziela w pełni.

19 Powyższe pozbawia znaczenia argument zażalenia o spójności systemu prawa – jeśli racjonalny ustawodawca nie zdecydował się na tożsame rozwiązanie legislacyjne w przypadku postępowania sądowoadministracyjnego, jak w przypadku postępowania cywilnego, sądy administracyjne nie mają podstaw do pomijania przepisów p.p.s.a. tylko dlatego, że nakładają one na strony postępowania dodatkowe obowiązki względem innych procedur. Argument pełnomocnika w tym zakresie ma charakter wyłącznie wniosku de lege ferenda i jako taki nie mógł być skuteczną obroną przed zastosowaniem w sprawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.

20 Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Przesłanka zastosowania tego przepisu została w okolicznościach sprawy spełniona – zawierające wszystkie niezbędne elementy wezwanie zostało prawidłowo doręczone, a brak formalny skargi nie został w wynikającym z tego wezwania terminie uzupełniony. Przesądza to o zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia.

21 Ze wskazanych przyczyn, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.

22 Sylwester Marciniak

23 Sędzia NSA

24 -----------------------

25 1