Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 czerwca 2017 r., I FZ 105/17

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 czerwca 2017 r., I FZ 105/17

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Arkadiusz Cudak (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 kwietnia 2017 r. sygn. akt I SA/Po 225/17 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi E. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. (obecnie: Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P.) z dnia 9 grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od maja do grudnia 2011 r. postanawia oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym postanowieniem z 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Po 225/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, działając na podstawie art. 61 § 3 i § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.), dalej: p.p.s.a., oddalił wniosek E. O. (dalej: strona lub skarżąca) o wstrzymanie wykonania decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w P. (dalej: organ) z 9 grudnia 2016 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od maja do grudnia 2011 r. Przedmiotowe orzeczenie zapadło w następującym stanie faktycznym:

3 Pismem z 12 stycznia 2017 r. strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na wspomnianą na wstępie decyzję organu, w której to skardze zawarła wniosek o wstrzymanie wykonania tej decyzji. Po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku w oparciu o przepis art. 61 § 3 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, skarżonym w niniejszym postępowaniu postanowieniem, odmówił uwzględnienia żądania skarżącej, wskazując, że w sposób niewystarczający wykazała ona prawdopodobieństwo zaistnienia okoliczności uzasadniających wstrzymanie wykonania decyzji. Zdaniem Sądu, Skarżąca wniosła o wstrzymanie wykonania decyzji powołując się na swoją sytuację materialną związaną z koniecznością uregulowania należności wynikającej z zaskarżonej decyzji (brak środków koniecznych do utrzymania). Wskazała też, że egzekucja należności wynikającej z zaskarżonej decyzji doprowadzi do utraty płynności finansowej prowadzonego przedsiębiorstwa, a w konsekwencji może spowodować konieczność złożenia wniosku o upadłość i utratę pracy przez pracowników. Strona nie przedstawiła jednak dowodów uzasadniających swoje żądanie, nie wyjaśniła też na czym miałaby polegać szkoda w jej majątku, która w dalszej perspektywie będzie niemożliwa do naprawienia oraz nie przedstawiła swojej sytuacji majątkowej i finansowej.

4 W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego zmianę przez wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu administracyjnego, wskazując jednocześnie, że rozstrzygnięcie to narusza:

5 – art. 61 § 3 p.p.s.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na bezzasadnej odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji,

6 – art. 49 § 1 p.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie i brak wezwania skarżącej do uzupełnienia wniosku w sytuacji, gdy Sąd powziął wątpliwości co do istnienia okoliczności, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a.,

7 – art. 134 § 1 p.p.s.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na zaniechaniu przez Sąd dokonania pełnej i prawidłowej oceny akt sprawy i wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.

8 W ocenie skarżącej, zawarty w skardze wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji wskazywał argumenty takie jak: utrata płynności finansowej, konieczność złożenia wniosku o upadłość, utrata pracy przez zatrudnianych pracowników. Okoliczności te mają przy tym charakter zdarzeń przyszłych, przez co nie możliwe jest wykazanie ich dowodami. Zajście tych zdarzeń niewątpliwie zaś pozostawać będzie w adekwatnym związku przyczynowym z zapłatą należności podatkowej. Skarżąca powołała się też na znaczną wysokość zobowiązania podatkowego określonego w decyzji, którego zapłata naraziłaby ją na niebezpieczeństwo utraty płynności finansowej i trudne do odwrócenia skutki w postaci dalszego zadłużania w celu zapłaty ww. podatku, utraty płynności regulowania bieżących zobowiązań, a w efekcie także likwidacji prowadzonej działalności i konieczności zwolnienia pracowników. Wskazała również, że ewentualna szkoda poniesiona na skutek wykonania zaskarżonej decyzji nie ogranicza się wyłącznie do nominalnej wysokości należności w niej określonych, ale obejmuje też np. koszty kredytów i pożyczek potrzebnych na uzyskanie płynności finansowej w celu spłaty należności podatkowych. Swoje stanowisko co do zasadności wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w jej przypadku skarżąca poparła orzecznictwem sądów administracyjnych.

9 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

10 Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zatem należało je oddalić.

11 W świetle regulacji art. 61 § 3 zdanie pierwsze p.p.s.a. po przekazaniu sądowi skargi sąd - co do zasady - może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Użyte przez ustawodawcę w powołanym przepisie nieostre pojęcia "znaczna szkoda" lub "trudne do odwrócenia skutki" wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie zgromadzonym materiale dowodowym, który powinien w szczególności zaprezentować wnioskodawca. Samo powołanie się na ustawowe przesłanki bez wskazania, na czym one polegają w realiach konkretnej sprawy w żaden sposób nie uzasadnia bowiem żądania wniosku.

12 Wykładnia art. 61 p.p.s.a. prowadzi ponadto do konkluzji, że sąd administracyjny, rozpoznając wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji złożony w trybie powołanego. przepisu, nie jest uprawniony do samodzielnego szukania okoliczności spełniających kryteria przyznania ochrony tymczasowej w postaci wstrzymania wykonania decyzji. Normy art. 61 § 3 p.p.s.a - poprzez wskazanie, że sąd jest władny do działania w tym zakresie jedynie na wniosek strony skarżącej, zaś decyzja sądu uzależniona jest od spełnienia choć jednej ze wskazanych w ustawie przesłanek pozytywnych - przesądzają, że sąd nie ma możliwości rozważania innych argumentów ponad te, które wskazano we wniosku. Oznacza to, że na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a., to podmiot skarżący w celu uzyskania ochrony własnego interesu, po tym jak wniesie skargę bądź równocześnie z dokonaniem tej czynności, występując z wnioskiem o wstrzymanie wykonania decyzji przez sąd administracyjny, ma obowiązek wykazania istnienia oraz uzasadnienia ustawowych przesłanek popierających to żądanie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 13 maja 2010 r., II FZ 182/10, z 4 lipca 2012 r., II OSK 1522/12, z 11 października 2012 r., II OZ 877/12, z 11 stycznia 2013 r., II OSK 2895/12, z 15 stycznia 2013 r.: II OSK 3070/12, I FZ 589/12, I GZ 423/12, II GSK 2086/12, z 22 stycznia 2013 r., II GSK 1990/12, z 29 stycznia 2013 r., II FZ 1048/12, z 15 marca 2013 r., II FSK 410/13, z 4 lipca 2013 r., II GZ 323/13; orzeczenia dostępne w CBOSA). Wykazanie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków wymaga podania okoliczności, z którymi wiąże się szkoda lub trudne do odwrócenia skutki (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lutego 2008 r., II OZ 65/08, 15 lutego 2008 r., II OZ 110/08, CBOSA).

13 Należy zatem uznać, że podmiot skarżący w celu uzyskania tymczasowej ochrony swoich interesów poprzez wstrzymanie wykonania decyzji, we wniosku kierowanym do sądu powinien przedstawić okoliczności wskazujące na niebezpieczeństwo powstania znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków, w związku z wykonaniem decyzji. Powinien wykazać, że wykonanie decyzji może doprowadzić do wystąpienia ww. negatywnych dla niego okoliczności (skutków). Chodzi przy tym o adekwatny związek przyczynowy między wykonaniem decyzji przed zakończeniem jej sądowej kontroli, a możliwymi negatywnymi konsekwencjami jej wykonania opisanymi w art. 61 § 3 p.p.s.a., na wypadek uchylenia decyzji w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Stwierdzenie istnienia związku przyczynowego jest ustaleniem faktycznym, z którym ustawa wiąże określone skutki prawne. Odbywa się to za każdym razem w oparciu o okoliczności faktyczne konkretnej sprawy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 listopada 2014 r., I FSK 1778/14, CBOSA). Twierdzenia wnioskodawcy powinny być przy tym poparte dokumentami źródłowymi, zwłaszcza dotyczącymi sytuacji finansowej oraz majątkowej. Materiał, do którego odnosi się sąd administracyjny, kontrolujący zasadność wniosku o wstrzymanie, może być materiałem, który po części został dołączony do wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 września 2010 r. II FZ 417/10). Należy mieć jednakże na względzie, wynikającą z art. 61 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., odmienność przesłanek warunkujących przyznanie przez sąd administracyjny stronie skarżącej ww. form "pomocy". Mimo to ciężar wykazania tych przesłanek, jak wynika z konstrukcji ww. przepisów, spoczywa na wnioskodawcy.

14 W świetle powyższych uwag należało uznać, że skarżąca we wniosku zawartym w skardze nie wykazała istnienia okoliczności świadczących o tym, że wykonanie zaskarżonej decyzji wiąże się z niebezpieczeństwem powstania znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, w sposób wystarczający, który przekonałby Sąd o zasadności jej stanowiska w tym zakresie. Strona podniosła wprawdzie we wniosku, że natychmiastowa egzekucja należności: doprowadzi do utraty płynności finansowej prowadzonego przez nią przedsiębiorstwa (co może spowodować konieczność złożenia wniosku o upadłość i utratę pracy przez zatrudnionych przez nią pracowników), osłabi wiarygodność skarżącej w kontaktach z podmiotami finansującymi, może doprowadzić do rozwiązania zawartych już umów kredytowych i stanowić przeszkodę do uzyskania ewentualnych dalszych umów kredytowych lub leasingowych. W przypadku zaś skierowania egzekucji do nieruchomości skarżącej (stacji paliw, magazynów) ich ewentualne zbycie w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego pozbawi skarżącą środków trwałych stanowiących o bycie prowadzonego przez nią przedsiębiorstwa i - w wypadku ewentualnego uchylenia zaskarżonej decyzji przez Sąd - definitywnie przekreśli możliwość odtworzenia tego przedsiębiorstwa w kształcie sprzed egzekucji.

15 Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodzić się należy ze skarżącą, że przywołane okoliczności co do zasady wskazują na potencjalne niebezpieczeństwo wystąpienia negatywnych dla podatnika konsekwencji związanych z wykonaniem skarżonego przez niego aktu administracyjnego (tj. wyrządzenia znacznej szkody lub wystąpienia trudnych do odwrócenia skutków). Potwierdza to zresztą przywołane w zażaleniu orzecznictwo. Istotne jest jednakże, że aby w danym przypadku udzielić temu podatnikowi ochrony tymczasowej w postaci wstrzymania wykonania skarżonej decyzji, powinien on przekonać Sąd, że w odniesieniu do jego sytuacji istnieje prawdopodobieństwo ziszczenia się ww. ryzyka. Wnioskodawca powinien zatem w taki sposób przedstawić swoją sytuację (w treści wniosku lub przy pomocy dokumentów źródłowych), aby Sąd mógł na tej podstawie w pełni ocenić ją pod kątem tego, czy rzeczywiście wykonanie decyzji może zagrozić interesom ekonomicznym wnioskodawcy.

16 O ile zatem skarżąca wskazała pewne okoliczności, które mogą w przyszłości wystąpić w związku z wykonaniem zaskarżonej decyzji, o tyle - jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji - nie przedstawiła w ogóle swojej sytuacji majątkowej. Sąd nie mógł zatem zweryfikować jej twierdzeń co do tego, czy zapłata należności podatkowej w wysokości ok. 500.000 zł - w odniesieniu do możliwości finansowych i majątkowych skarżącej - w istocie stanowi zagrożenie dla jej bytu gospodarczego. Możliwości te bowiem nie były znane Sądowi. Skarżąca nie wskazała w treści wniosku, ani też nie udokumentowała w inny sposób poziomu uzyskiwanych przychodów, stopnia dotychczasowego zadłużenia, stanu majątkowego (wartości środków trwałych) i stanu zatrudnienia, którym wykonanie decyzji miałoby w sposób bezpośredni zagrozić. Brak tych informacji uniemożliwił Sądowi pierwszej instancji pełną ocenę potencjalnych skutków okoliczności faktycznych podanych we wniosku, co przekładało się na konieczność nieuwzględnienia żądania skarżącej o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.

17 Wbrew twierdzeniom zażalenia, niewystarczające wykazanie przez wnioskodawcę przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. nie obliguje Sądu do zastosowania art. 49 § 1 p.p.s.a. Jak podkreśla się w doktrynie, jeżeli we wniosku o wstrzymanie wykonania aktu lub czynności strona nie wskaże okoliczności uzasadniających twierdzenie, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, to nie można tego uznać za brak formalny wniosku, lecz za brak przesłanek udzielenia ochrony tymczasowej przez sąd, uzasadniający oddalenie wniosku (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. 2, LexisNexis, Warszawa 2006, s. 186). Zatem, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji nie mógł wezwać strony do usunięcia braków formalnych w trybie przewidzianym w art. 49 p.p.s.a., bowiem przepis ten dotyczy jedynie takich sytuacji, gdy pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych (tak np. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach: z 3 grudnia 2015., I GZ 818/15; z 4 lutego 2015 r., I OZ 68/15; z 1 lutego 2011 r., II FZ 667/10; CBOSA).

18 Nietrafny jest też zarzut skarżącej dotyczący naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a., które miałoby polegać na niedokonaniu przez Sąd pierwszej instancji pełnej i prawidłowej oceny akt sprawy i wniosku. Zauważyć bowiem należy, że w aktach sprawy (zarówno sądowych, jak i administracyjnych) nie znajdują się materiały, które mogłyby odzwierciedlać sytuację finansową i majątkową strony wg stanu na dzień wnioskowania (tj. okoliczności istotne z punktu widzenia rozpoznania wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, w oparciu o które można by relatywizować podniesione w tym wniosku zagrożenia). Postępowanie administracyjne (podatkowe) prowadzone było co do okoliczności zaistniałych w roku 2011 i takie okoliczności odzwierciedla zgromadzony w nim materiał dowodowy. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zaś strona również nie przedstawiła w żaden sposób swojej sytuacji finansowej i majątkowej (nie wnioskowała np. o przyznanie prawa pomocy, co rodziłoby konieczność udokumentowania warunkujących to prawo przesłanek dotyczących m. in. ww. okoliczności, a którymi to dokumentami Sąd mógłby posiłkować się przy rozpoznawaniu wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji).

19 Wobec powyższego stwierdzić należy, że Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu nie naruszył art. 61 § 3 p.p.s.a. odmawiając skarżącej przyznania wnioskowanej ochrony prawnej.

20 Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

21 -----------------------

22 6