Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 października 2010 r., I FSK 1627/09

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 października 2010 r., I FSK 1627/09

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Jarmasz, Sędzia WSA del. Tomasz Kolanowski, Sędzia NSA Janusz Zubrzycki (sprawozdawca), Protokolant Marta Sokołowska-Juras, po rozpoznaniu w dniu 7 października 2010 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej G. S. I. L. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 lipca 2009 r. sygn. akt III SA/Wa 949/09 w sprawie ze skargi G. S. I. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 1 kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług p o s t a n a w i a: oddalić skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z 3 lipca 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 949/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę G. Ltd na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej W. z 1 kwietnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług.

3 Sąd podał, że wobec tego, iż do skargi dołączono jedynie pełnomocnictwo dla dor. pod. E. S. udzielone przez R. F. pełnomocnik spółki została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi w terminie 7 siedmiu dni od daty doręczenia wezwania poprzez złożenie dokumentu, z którego wynikałoby upoważnienie osób, które udzieliły pełnomocnictwa do reprezentacji skarżącej w dacie jego udzielenia (np. wyciąg z rejestru sądowego) pod rygorem odrzucenia tejże skargi. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik skarżącej przesłał dokumenty, z których wynikało upoważnienie dyrektora B. O. oraz dyrektora R. B. do reprezentowania spółki oraz udzielania pełnomocnictw. Z nadesłanych dokumentów nie wynikało jednak uprawnienie R. F. do reprezentowania spółki. Nie zostało również nadesłane pełnomocnictwo dla R. F. udzielone mu przez ww. osoby. Z pismem z 24 czerwca 2009 r. pełnomocnik spółki nadesłał dodatkowe dokumenty potwierdzające uprawnienie B. O. oraz R. B. do reprezentowania spółki oraz udzielania pełnomocnictw. Z nadesłanych dokumentów również nie wynikało uprawnienie R. F. do reprezentowania spółki.

4 W takich okolicznościach Sąd uznał, że pełnomocnik spółki nie wykonała ww. wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi, a zatem w myśl art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej zwanej "P.p.s.a.") podlegała ona odrzuceniu.

5 W skardze kasacyjnej na powyższe postanowienie strona zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania, tj.:

6 - art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 133 § 1 P.p.s.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że dołączone przez spółkę dodatkowe dokumenty nie uzupełniają braków formalnych skargi, mimo że dotyczyły pełnomocnictwa znajdującego się w aktach sprawy (jednego z dwóch);

7 - art. 49 § 1 w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. przez brak wyraźnego wskazania przez WSA w wezwaniu do usunięcia braków formalnych jakiego pełnomocnictwa dotyczą braki formalne, które mają podlegać uzupełnieniu, w sytuacji gdy w aktach sprawy znajdowały się dwa równoprawne pełnomocnictwa, tj. jedno podpisane przez R. F. oraz drugie podpisane przez B. O. oraz R. B., co w konsekwencji wprowadziło spółkę w błąd i spowodowało odrzucenie skargi.

8 Powyższe, zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną spółki, skutkowało naruszeniem prawa materialnego, tj. niewłaściwe zastosowanie art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP przez naruszenie konstytucyjnych praw i wolności spółki w zakresie jej uprawnień do zaskarżenia niezgodnego z prawem orzeczenia, sądowego dochodzenia naruszonych wolności i praw oraz sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy.

9 Wniesiono przy tym o uchylenie skarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie i zasądzenie na rzecz spółki kosztów postępowania.

10 Argumentując zarzuty skargi kasacyjnej jej autor wskazał, że wbrew twierdzeniom Sądu spółka uzupełniła braki formalne skargi w zakreślonym przez Sąd terminie, przesyłając dokumentację potwierdzającą uprawnienia R. B. i B. O. do reprezentowania spółki. Zauważył przy tym, że w aktach administracyjnych, stanowiących część akt niniejszej sprawy w rozumieniu art. 133 § 1 P.p.s.a., znajduje się pełnomocnictwo udzielone doradcom podatkowym E. S. i T. M. przez ww. osoby do reprezentowania spółki m.in. przed sądami administracyjnymi. Zdaniem autora skargi kasacyjnej nie ma przy tym znaczenia, że do skargi dołączono pełnomocnictwo udzielone tymże doradcom podatkowym przez R. F., którego zakres pokrywał się z zakresem upoważnienia wynikającym z pełnomocnictwa udzielonego przez R. B. i B. O., bowiem dla zdefiniowania zakresu umocowania należy brać pod uwagę tożsamość stosunku materialnoprawnego, a nie poszczególne fazy postępowania prowadzonego w tej samej sprawie.

11 Dodatkowo zauważono, że wezwanie Sądu wprowadziło w błąd pełnomocnika spółki, gdyż z jego treści wynikało, że skargę należało uzupełnić o dokument, z którego wynikać będzie upoważnienie osób (a nie osoby), które udzieliły pełnomocnictwa do reprezentowania strony skarżącej w dacie jego udzielenia. Z tak sformułowanego wezwania, zdaniem autora skargi kasacyjnej, można było jedynie wywnioskować, że odnosi się ono do pierwszego pełnomocnictwa, które znajdowało się w aktach sprawy. Gdyby bowiem Sąd chciał odnieść się do pełnomocnictwa udzielonego doradcom podatkowym przez R. F., to w wezwaniu nie posłużyłby się sformułowaniem "z którego wynikało upoważnienie osób, które udzieliły pełnomocnictwa", ale "z którego wynikało upoważnienie osoby, która udzieliła pełnomocnictwa". Powyższe uchybienie skutkowało pozbawieniem spółki przewidzianego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawa do sądu.

12 W piśmie z 16 września 2010 r. Skarżąca zawarła dodatkowe uzasadnienie zarzutu dotyczącego naruszenia art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Przekonywała przy tym ponownie (opierając się przede wszystkim na postanowieniach NSA z 11 sierpnia 2010 r., II FSK 1383/10 i z dnia 25 sierpnia 2010 r., II OSK 1486/10), że Sąd pierwszej instancji zbyt rygorystycznie potraktował braki formalne skargi, nie wziął przy tym pod uwagę okoliczności faktycznych, tj. istnienia drugiego – ważnego i aktualnego pełnomocnictwa w aktach sprawy oraz tego, że wezwanie do uzupełnienia braków skargi było nieprecyzyjne i mogło wprowadzać w błąd.

13 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

14 Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

15 Przystępując do analizy zarzutów skargi kasacyjnej złożonej w niniejszej sprawie wskazać należy, iż strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników (art. 34 P.p.s.a.), przy czym w myśl art. 37 § 1 P.p.s.a., pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. W przypadku pełnomocnika działającego w imieniu osoby prawnej, przepis ten obliguje do złożenia - wraz z dokumentem pełnomocnictwa - dokumentu potwierdzającego uprawnienie osób, które takiego pełnomocnictwa udzieliły, do reprezentowania tej osoby prawnej (por. wyrok NSA z 22 kwietnia 2005 r., sygn. FSK 1675/04 – niepubl.).

16 Uzupełnieniem i pewnego rodzaju wzmocnieniem zasady wyrażonej w art. 37 § 1 P.p.s.a. jest norma prawna wynikająca z art. 46 § 3 omawianej ustawy. W świetle ww. przepisów dla potrzeb postępowania sądowoadministracyjnego każdorazowo konieczne jest przedłożenie odrębnego pełnomocnictwa, które stanowiło będzie część akt sądowych niezależnie od dokumentacji zgromadzonej w toku postępowania administracyjnego. Postępowanie przed sądem administracyjnym, pomimo iż zapoczątkowane jest wniesieniem skargi za pośrednictwem organu, który wydał zaskarżony akt, w żadnym wypadku nie może być traktowane jako dalszy ciąg postępowania przed tymże organem. Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowią podstawę dokonywanej przez sądy kontroli działalności organów administracji publicznej, dlatego nie może być tutaj mowy o jakiejkolwiek ciągłości pomiędzy jednym a drugim postępowaniem.

17 Wspomnieć należy, iż omawiane zagadnienie było już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony w wyroku z dnia 4 stycznia 2006 r. (sygn. akt I FSK 334/05), zgodnie z którym jeżeli pierwszą czynnością procesową dokonywaną przez pełnomocnika skarżącego jest wniesienie skargi, to należy dołączyć do niej pełnomocnictwo lub wierzytelny jego odpis, nawet wówczas gdy zostało złożone w postępowaniu administracyjnym. Trafne jest także stwierdzenie zawarte w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2009 r. (sygn. akt II FSK 413/09), że gdyby intencją ustawodawcy było zwolnienie pełnomocnika skarżącego z przedkładania pełnomocnictwa w sytuacji, gdy znajduje się ono w aktach administracyjnych, to niewątpliwie regulację taką zawarłby w ustawie z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (publ. LEX nr 574218). Na aprobatę zasługuje także wyrażone w tym orzeczeniu stanowisko, że celem art. 37 § 1 P.p.s.a. jest pozostawienie w aktach sądowych sprawy wiarygodnego odpisu pełnomocnictwa dla osoby reprezentującej stronę. Po prawomocnym zakończeniu postępowania, akta administracyjne są zwracane do organu podatkowego. Gdyby przyjąć, że wystarczy sam fakt, iż pełnomocnictwo znajdowało się w aktach administracyjnych, to po ich odesłaniu do organu wątpliwości mogłoby budzić umocowanie pełnomocnika do reprezentowania strony - a w konsekwencji można by stawiać zarzut braku należytego reprezentowania strony w toku tego postępowania. To z kolei stanowiłoby przesłankę wznowienia postępowania z art. 271 pkt 2 P.p.s.a.

18 Niezłożenie zatem przy pierwszej procesowej czynności sądowej dokumentu, z którego wynikałoby upoważnienie osób (osoby), które udzieliły pełnomocnictwa do reprezentacji skarżącej wobec sądu administracyjnego w dacie jego udzielenia (np. wyciągu z rejestru sądowego), niewątpliwie stanowi brak formalny skargi, poprzez brak prawidłowego umocowania osoby ją składającej, podlegający uzupełnieniu w trybie art. 49 § 1 P.p.s.a., tj. na wezwanie przewodniczącego wydziału, w terminie 7 dni, w przypadku skargi - pod rygorem jej odrzucenia.

19 W świetle powyższego za chybione należy uznać zarzuty sformułowane w skardze kasacyjnej. Strona podnosi bowiem, że w świetle art. 133 § 1 P.p.s.a. nadesłanie - w wykonaniu wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi - dokumentacji potwierdzającej uprawnienie do reprezentowania spółki R. B. i B. O., którzy udzielili pełnomocnictwa doradcom podatkowym na etapie postępowania przed organami podatkowymi (wrzesień 2007 r.), należy uznać za wystarczające, skoro zakres tegoż pełnomocnictwa pokrywa się z zakresem pełnomocnictwa z dnia 25 listopada 2008 r., którego dokument załączono do skargi, udzielonego tym samym doradcom podatkowym przez R. F. Z twierdzeniem takim nie można się jednak zgodzić mając na względzie, m.in. argumentację zaprezentowaną w ww. wyrokach NSA w sprawach I FSK 334/05 i II FSK 413/09. Pierwszą czynnością procesową dokonaną w niniejszej sprawie było bowiem wniesienie przez doradcę podatkowego E. S. skargi za pośrednictwem organu odwoławczego do Sądu pierwszej instancji. Do skargi tej doradca podatkowy załączyła stosowny dokument pełnomocnictwa, którego prawidłowość oceniał Sąd pierwszej instancji w ramach wstępnego badania skargi. Należy w tym miejscu wskazać, że wobec treści art. 46 § 3 P.p.s.a. dokument pełnomocnictwa jest elementem niezbędnym skargi w przypadku, kiedy w imieniu strony przed sądem występuje pełnomocnik. Nie ma w tym zakresie zastosowania art. 133 § 1 P.p.s.a., w którym mowa jest o merytorycznym rozstrzyganiu sprawy w oparciu o jej akta, przez które rzeczywiście rozumieć należy także akta administracyjne, na podstawie których wydano zaskarżoną decyzję. W ramach wstępnego badania skargi Sąd ocenia natomiast skargę pod względem formalnym, pod kątem wymogów określonych w rozdziale 1 działu III ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

20 Nie znajduje uzasadnienia także zarzut skargi kasacyjnej w przedmiocie wadliwego sformułowania wezwania Sądu z dnia 5 czerwca 2009 r. do uzupełnienia braków formalnych skargi.

21 W tym kontekście należy zauważyć, że w wezwaniu tym wyraźnie wskazano, że uzupełnienia wymaga skarga z dnia 7 maja 2009 r. złożona na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 1 kwietnia 2009 r. o stosownym numerze. Wprawdzie w wezwaniu zażądano nadesłania dokumentu, z którego wynikałoby upoważnienie osób, które udzieliły pełnomocnictwa do reprezentacji spółki w dacie jego udzielenia, lecz cala jego treść była na tyle jednoznaczna, że z wezwania tego jasno wynikało, iż chodzi w nim o uzupełnienie braków pełnomocnictwa załączonego do skargi - udzielonego przez R. F., a nie zalegającego w aktach podatkowych pełnomocnictwa udzielonego przez R. B. i B. O. Należy mieć przy tym na uwadze, że wezwanie skierowano do pełnomocnik spółki, będącej doradcą podatkowym, która zawodowo świadczy usługi związane m.in. z prowadzeniem spraw i występowaniem przed sądami w imieniu swoich klientów w sprawach z szeroko rozumianej dziedziny prawa podatkowego. W związku z powyższym od doradcy podatkowego oczekuje się doświadczenia i stosownej wiedzy w tym zakresie oraz zachowania należytej staranności w wykonywaniu wezwań sądu administracyjnego, będących następstwem podejmowanych w stosunku do tego sądu czynności procesowych.

22 Wobec powyższego nie zasługuje także na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP, gdyż odrzucenie skargi przez Sąd pierwszej instancji – wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej – nie wynikało z wadliwego postępowania tegoż Sądu, ale z niewywiązania się przez pełnomocnika spółki z wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi. W kontekście tego zarzutu skargi kasacyjnej należałoby stwierdzić, że Konstytucję narusza w ogóle art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a, gdyż konsekwencją jego zastosowania zawsze jest pozbawienie strony uprawnienia do rozpoznania jej sprawy przez sąd administracyjny.

23 Za bezzasadne także należy uznać powoływanie się przez składającego skargę kasacyjną na orzeczenia NSA z dnia 11 sierpnia 2010 r. (II FSK 1383/10) i z dnia 25 sierpnia 2010 r. (II OSK 1486/10), gdyż zapadły one w stanach faktycznych całkiem odmiennych od tego, który jest przedmiotem rozpoznania niniejszej sprawy, a wynikająca z nich teza, że podstawą odrzucenia skargi może być jedynie jej brak istotny, tzn. taki, którego nieusunięcie uniemożliwia nadanie pismu dalszego biegu – pozostaje poza stanem faktycznym niniejszej sprawy. Brak bowiem wykazania upoważnienia osób (osoby), które udzieliły pełnomocnictwa do reprezentacji skarżącej osoby prawnej wobec sądu administracyjnego w dacie jego udzielenia, stanowi niewątpliwie istotny brak formalny skargi uniemożliwiający nadanie jej dalszego biegu, skoro brak należytej reprezentacji strony przed sądem administracyjnym stanowi – jako kwalifikowana wada postępowania - jedną z przesłanek jego wznowienia, po myśli art. 271 pkt 2 P.p.s.a.

24 Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.