Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2013 r., II OSK 1945/11

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2013 r., II OSK 1945/11

Sentencja

1 Dnia 14 lutego 2013 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Dałkowska - Szary sędzia NSA Małgorzata Masternak - Kubiak /spr./ sędzia del. NSA Tomasz Zbrojewski Protokolant asystent sędziego Hubert Sęczkowski po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2013 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawie ze skargi kasacyjnej J. P. działającej jako przedstawiciel ustawowy małoletniego F. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 czerwca 2011 r. sygn. akt IV SA/Wa 2194/10 w sprawie ze skargi J. P. działającej jako przedstawiciel ustawowy małoletniego F. P. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie unieważnienia paszportu oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 8 czerwca 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 2194/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. P. działającej jako przedstawiciela ustawowego małoletniego F. P. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia paszportu.

3 Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

4 Decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] Wojewoda Kujawsko - Pomorski orzekł o unieważnieniu paszportu serii EA nr [...] (ważnego do 11 sierpnia 2014 r.) małoletniego F. P. Podstawą do podjęcia tego typu rozstrzygnięcia było postanowienie Sądu Okręgowego w Toruniu Wydział I Cywilny, sygn. akt [...] z dnia [...] maja 2010 r., na mocy którego ww. sąd zwrócił się do organu paszportowego o unieważnienie paszportu wydanego małoletniemu F. P. Sąd Okręgowy w Toruniu uzasadnił przedmiotowy wniosek trwającym postępowaniem o rozwód pomiędzy rodzicami małoletniego.

5 Dnia 13 sierpnia 2010 r. do Wojewody Kujawsko - Pomorskiego wpłynęło odwołanie od powyższej decyzji sporządzone przez J. P. matkę małoletniego F. P.. Odwołująca się wskazała, że wobec braku zgody ojca na wydanie paszportu dziecku, zgodę tę zastąpiło w 2009 r. orzeczenie sądu rodzinnego, a paszport został wydany w celu umożliwienia dziecku podróży do rodziny w USA, która miała miejsce we wrześniu 2009 r. Odwołując się podkreśliła, że nie zamierza wywieźć dziecka z kraju, osiedlając się nielegalnie w Stanach Zjednoczonych, a paszport dla jej syna jest niezbędny, aby mógł on odwiedzać rodzinę zamieszkałą poza granicami kraju. Ponadto J. P. podniosła, że organ paszportowy nie powiadomił jej o możliwości wniesienia jakichkolwiek dowodów do sprawy, które miałyby wpływ na tok postępowania, a nadto że przed wydaniem decyzji o unieważnieniu paszportu organ paszportowy nie zapoznał się z aktami sprawy rozwodowej oraz sprawy karnej przeciwko Krzysztofowi Polakowi i jego matce, a jedynie wykonał polecenie sądu, który zwrócił się o unieważnienie paszportu. Unieważnienie paszportu wydanego synowi stanowi pogwałcenie jego praw, jako obywatela polskiego, bowiem zgodnie z art. 3 ustawy o dokumentach paszportowych każdy obywatel polski ma prawo do otrzymania paszportu. Wobec powyższego J. P. zażądała zmiany zaskarżonej decyzji w części dotyczącej unieważnienia paszportu serii EA nr [...] oraz jego zwrotu do organu paszportowego.

6 W dniu 3 września 2010 r. do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wpłynęło pismo J. P., w którym uzupełniła argumentację zawartą w odwołaniu, wskazując że w unieważnionym paszporcie dziecka znajduje się ważna dziesięcioletnia nieimigracyjna wiza amerykańska wydana przez Ambasadę USA w Warszawie z terminem ważności do 20 sierpnia 2019 r., wobec czego organ paszportowy nie może unieważnić ważnej wizy. Ponadto jak ustaliła J. P. w Ambasadzie USA w Warszawie w okresie ważności dotychczas posiadanej wizy nie jest możliwe uzyskanie kolejnej wizy, natomiast w przypadku, gdy paszport do którego wklejona jest wiza z jakichkolwiek powodów straci ważność, podróż winna obywać się na podstawie dwóch dokumentów - kolejnego ważnego paszportu i dokumentu, w którym znajduje się wiza. Wobec powyższego skarżąca wnosi o odstąpienie od konieczności zwrotu dokumentu do organu paszportowego i umożliwienie tym samym korzystania z zamieszczonej w tym dokumencie wizy.

7 Decyzją z dnia [...] września 2010 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 42 ust 3 oraz art. 38 ust 3 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o dokumentach paszportowych (Dz. U. z 2006 r., Nr 143, poz. 1027 z późn. zm.) po rozpatrzeniu odwołania J. P. przedstawicielki ustawowej małoletniego F. P. od decyzji Wojewody Kujawsko-Pomorskiego nr WSOC[...] z dnia [...] lipca 2010 r. w przedmiocie unieważnienia paszportu serii EA nr [...] małoletniego F. P., orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

8 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji rozpatrując odwołanie, wskazał, że zgodnie z art. 38 ust. 3 ustawy o dokumentach paszportowych na wniosek sądu prowadzącego postępowanie w sprawie wykonywania władzy rodzicielskiej unieważnia się dokument paszportowy małoletniego, w stosunku do którego ma zostać wydane orzeczenie w przedmiocie wykonywania władzy rodzicielskiej. W ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji organ paszportowy I instancji dokonał prawidłowej kwalifikacji prawnej stanu faktycznego do powołanego wyżej przepisu. Podstawę do podjęcia przez organ paszportowy takiego rozstrzygnięcia stanowiło postanowienie Sądu Okręgowego w Toruniu I Wydział Cywilny, akt [...] z dnia [...] maja 2010 r., na mocy którego ww. sąd zwrócił się do organu paszportowego o unieważnienie paszportu wydanego małoletniemu F. P. Organ odwoławczy zwrócił uwagę na adnotację sędziego prowadzącego sprawę, z której wprost wynika, że wskazane postanowienie, w części dotyczącej wniosku o unieważnienie paszportu, jest skuteczne z dniem jego wydania, co oznacza, że sąd nadał postanowieniu rygor natychmiastowej wykonalności. Wobec powyższego organ paszportowy postąpił prawidłowo, realizując wniosek sądu.

9 Odnosząc się do zarzutów J. P., że nie została poinformowana przez organ paszportowy o możliwości wniesienia jakichkolwiek dowodów do sprawy, które miałyby wpływ na tok postępowania, oraz że organ nie zapoznał się przed wydaniem decyzji o unieważnieniu paszportu z aktami sprawy rozwodowej oraz sprawy karnej przeciwko K. P. i jego matce, Minister wyjaśnił, że skarżąca została prawidłowo zawiadomiona o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie unieważnienia paszportu jej syna F. P. Ponadto organ paszportowy nie prowadził w sprawie jakiegokolwiek postępowania dowodowego, a jego rola ograniczała się jedynie do wykonania postanowienia sądu, który decyduje o celowości skierowania wniosku o unieważnienie paszportu na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego.

10 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. P. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi w istocie powtórzyła argumentację zawartą w odwołaniu, opisując przede wszystkim konflikt pomiędzy małżonkami. Jeszcze raz podkreśliła, że nigdy nie miała zamiaru wyjechać z dzieckiem z Polski na stałe, a dzięki posiadanemu przez dziecko paszportowi mogła odwiedzać wraz z nim rodzinę w USA.

11 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

12 W motywach wyroku oddalającego skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że podstawę materialnoprawną wydanego rozstrzygnięcia stanowił art. 38 ust. 3 ustawy o dokumentach paszportowych, zgodnie z którym na wniosek sądu prowadzącego postępowanie w sprawie wykonywania władzy rodzicielskiej, unieważnia się dokument paszportowy małoletniego, w stosunku do którego ma zostać wydane orzeczenie w przedmiocie wykonywania władzy rodzicielskiej.

13 W ocenie Sądu pierwszej instancji z akt sprawy wynika, że w niniejszej sprawie zostały łącznie spełnione wszystkie przesłanki z art. 38 ust. 3, od których uzależnione jest wydanie decyzji o unieważnieniu paszportu, co skutkowało obligatoryjnym unieważnieniem przez organ administracji publicznej paszportu małoletniego F. P.

14 Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła J. P. wnosząc o:

15 1) uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w całości,

16 2) zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa radowskiego wg norm przepisanych,

17 3) rozpoznanie skargi również pod nieobecność skarżącej,

18 4) przyznanie, na zasadzie art. 224 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., prawa pomocy skarżącej w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie częściowym- opłaty od skargi.

19 Na podstawie art. 174 P.p.s.a., zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

20 - naruszenie prawa materialnego, a mianowicie przepisu art. 38 ust. 3 w zw. z art. 3 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o dokumentach paszportowych (Dz. U. nr 143, poz. 1027 z późn. zm.), poprzez niewłaściwe zastosowanie unieważnienia paszportu podstawie nieprawomocnego wniosku Sądu Okręgowego w Torunie, a w konsekwencji pozbawienie skarżącego prawa do swobodnego podróżowania.

21 W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podnosi, że w świetle treści art. 3 ustawy o dokumentach paszportowych, "Każdy obywatel polski ma prawo do otrzymania paszportu. Pozbawienie lub ograniczenie tego prawa może nastąpić wyłącznie w przypadkach przewidzianych w ustawie". Jednym z przypadków pozbawienia wzmiankowanego prawa jest sytuacja opisana w art. 38 ust. 3 w/w ustawy, tym niemniej, organy powinny zweryfikować kwestię prawomocności tak daleko idącego w swych skutkach wystąpienia Sądu i ustalić czy uprawniony wykorzystał możliwość wniesienia środka zaskarżenia. Niestety, w przedmiotowej sprawie to nie nastąpiło.

22 W odpowiedzi na skargę kasacyjną K. P. wniósł o jej oddalenie. Uczestnik postępowania podtrzymał stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

23 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

24 Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

25 Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej bowiem według art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270, zwanej dalej P.p.s.a.), rozpoznaje sprawę w jej granicach, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyć się musiała wyłącznie do zbadania zawartych w skardze zarzutów, sformułowanych w granicach podstawy kasacyjnej.

26 Skargę kasacyjną – jak wynika z treści art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. – można oprzeć na dwóch podstawach: naruszeniu prawa materialnego oraz naruszeniu przepisów postępowania, o ile uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przedmiotowej sprawie podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 38 ust. 3 w zw. z art. 3 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o dokumentach paszportowych (Dz. U. nr 143, poz. 1027 ze zm.).

27 W przypadku podniesienia zarzutu naruszenia prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię ważne jest, aby autor skargi kasacyjnej wykazał po pierwsze, na czym polegał błędny charakter wykładni dokonanej przez sąd pierwszej instancji, w szczególności czy dotyczył on przebiegu procesu wykładni (kolejności odwołania się do jej reguł) czy sposobu wykorzystania poszczególnych dyrektyw i argumentów wykładni czy też samego rezultatu wykładni (treści zrekonstruowanej normy) oraz po drugie, jak w ocenie autora skargi kasacyjnej, w kontekście wykazanych uchybień, powinna wyglądać wykładnia prawidłowa. Natomiast w przypadku związania naruszenia prawa materialnego z niewłaściwym zastosowaniem przepisu istotne jest wykazanie, czy idzie o niezastosowanie czy o nieprawidłowe zastosowanie, a także, w przypadku wskazania na nieprawidłowe zastosowanie, czy wiąże się ono z niewłaściwą sądową kontrolą podstawy orzekania przez organ czy też z zaakceptowaniem w toku kontroli sądowej błędnej kwalifikacji faktów lub ustalenia jej konsekwencji przez organ administracji (błąd subsumcji) lub z błędem sądu, co do kwalifikacji kontrolowanej decyzji administracji z punktu widzenia treści zrekonstruowanej normy prawnej. Towarzyszyć temu powinna argumentacja wskazująca na sposób, w jaki przepis powinien być zastosowany ze względu na stan faktyczny sprawy lub, w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu, wyjaśnienie, dlaczego wskazany w skardze kasacyjnej przepis powinien być zastosowany.

28 W ocenie składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca kasacyjnie nie wskazała przekonujących argumentów wskazujących na błędną subsumcję art. 38 ust. 3 w zw. z art. 3 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o dokumentach paszportowych.

29 Zgodnie z art. 38 ust. 3 ww. ustawy, na wniosek sądu prowadzącego postępowanie w sprawie wykonywania władzy rodzicielskiej, unieważnia się dokument paszportowy małoletniego, w stosunku do którego ma zostać wydane orzeczenie w przedmiocie wykonywania władzy rodzicielskiej.

30 Istota rygoru natychmiastowej wykonalności polega na tym, że decyzja nieostateczna staje się natychmiast wykonalna i stanowi tytuł wykonawczy (art. 26 i 27 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji- Dz. U. z 2012 r., poz. 1015, z późn. zm.). Oznacza to odstępstwo od ustanowionej w kodeksie zasady, że przed upływem terminu wniesienia odwołania decyzja nie ulega wykonaniu i że wniesienie odwołania wstrzymuje wykonanie decyzji (art. 130 § 1 i 2 K.p.a.).

31 W świetle postanowień art. 38 ust. 3 ww. ustawy brak jest miejsca na jakąkolwiek uznaniowość ze strony organu paszportowego, natomiast przed wydaniem decyzji o unieważnieniu paszportu, organ paszportowy zobowiązany jest wyłącznie do zbadania przesłanek od których uzależnione jest wydanie decyzji o unieważnieniu paszportu.

32 Ustawa o dokumentach paszportowych stanowi, że zasadniczo każdy obywatel polski ma prawo do otrzymania paszportu (art. 3 ustawy). Przypadki pozbawienia prawa podmiotowego do otrzymania paszportu muszą mieć wyraźną ustawową podstawę. Ustawa o dokumentach paszportowych wymaga, aby wniosek o unieważnienie ważnego dokumentu paszportowego został sporządzony przez właściwy sąd, w sprawie toczącej się przed tym sądem, a dotyczącej kwestii wykonywania władzy rodzicielskiej małoletniego (art. 38 ust. 3 ustawy).

33 Należy zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że w świetle treści art. 38 ust.3 ustawy o dokumentach paszportowych oraz prawomocnego ww. postanowienia Sądu Okręgowego w Toruniu I Wydział Cywilny, orzekający w sprawie Wojewoda Kujawsko - Pomorski zobligowany był wyłącznie do wydania decyzji w przedmiocie unieważnienia dokumentu paszportowego. Jak wynika z adnotacji sędziego Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 17 maja 2010 r., wskazane postanowienie w części dotyczącej wniosku o unieważnienie paszportu jest skuteczne z dniem jego wydania, co oznacza, że sąd nadał powyższemu postanowieniu rygor natychmiastowej wykonalności. Wobec powyższego organ paszportowy prawidłowo postąpił, realizując wniosek sądu.

34 Sąd pierwszej instancji trafnie stwierdził, że w sprawie zostały spełnione ustawowe przesłanki, które obligowały organ do wydania decyzji o cofnięciu paszportu.

35 W związku z powyższym, podniesiona w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, argumentacja, że matka małoletniego złożyła zażalenie na omawiane rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia [...] maja 2010 r. do Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, nie znajduje podstaw prawnych.

36 W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.