Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 listopada 2012 r., II GZ 382/12

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 listopada 2012 r., II GZ 382/12

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Magdalena Bosakirska po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Sz. z dnia 28 września 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 547/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. J. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2012 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia postanawia: oddalić zażalenie

Uzasadnienie

2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Sz. postanowieniem z 28 września 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 547/12, odmówił A. J. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie z jej skargi na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] maja 2012 r., nr [...], w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia.

3 I

4 Z uzasadnienia postanowienia wynika, że Sąd pierwszej instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia.

5 A. J. wnioskiem z 27 czerwca 2012 r. wystąpiła do WSA w Sz. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Podała, że jest chorą na raka złośliwego inwalidką znacznego stopnia, otrzymuje rentę w kwocie 1.200 zł (300 zł z tej renty potrąca komornik), prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i dwojgiem dzieci: syn w wieku 25 lat i córka w wieku 20 lat. Mąż opiekuje się żoną i nie osiąga dochodów, syn prowadzi działalność gospodarczą z której nie osiąga dochodów, a córka studiuje i również nie ma dochodów. Cała rodzina utrzymuje się wyłącznie z renty wnioskodawczyni.

6 Referendarz sądowy Sądu pierwszej instancji postanowieniem z 31 sierpnia 2012 r. odmówił wnioskującej przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata stwierdzając przede wszystkim, że nie zastosowała się do wezwania z 17 sierpnia 2012 r., w którym szczegółowo wymieniono dokumentny jakie powinna złożyć celem uznania wniosku za zasadny (m.in. zeznania podatkowe małżonków za 2011 r., wyciągi z posiadanych przez małżonków rachunków bankowych i inne). Referendarz ustalił, że wnioskodawczyni, wbrew oświadczeniu, zawiesiła działalność gospodarczą dopiero 1 czerwca 2012 r.

7 Sąd pierwszej instancji rozpoznał sprzeciw i postanowieniem z 28 września 2012 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata.

8 Sąd stwierdził, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 14 marca 2012 r., poz. 270) dalej powoływanej jako "p.p.s.a." strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Niniejsza sprawa jest taką właśnie sprawą, więc zbędne było wydanie orzeczenia co do części wniosku z 27 czerwca 2012 r., dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych, bowiem skarżąca korzysta w tym zakresie ze zwolnienia ustawowego.

9 Sąd wskazał, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo to, w zakresie całkowitym jak i częściowym, obejmuje m.in. zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub tylko od opłat sądowych w całości lub w części oraz tylko ustanowienie adwokata (art. 245 § 1-3 p.p.s.a.). Przesłanki przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym określono w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Z art. 255 p.p.s.a. wynika zaś, że jeżeli oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

10 Zatem – w ocenie Sądu – zasadne było wezwanie A. J. do przedłożenia wymienionych w treści wezwania z 17 sierpnia 2012 r. dokumentów źródłowych, które by potwierdziły jej ogólnikowe twierdzenia. Jednakże wnioskująca w odpowiedzi na wezwanie nie przedłożyła żadnych danych dotyczących wysokości dochodów, jak i ponoszonych wydatków na utrzymanie w skali miesiąca, ani innych dokumentów, pozwalających na znalezienie podstaw dla ustanowienia jej adwokata. Z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że uchylanie się strony od przedstawienia określonych dokumentów lub nierzetelne wykonanie obowiązków nałożonych wezwaniem powoduje, że okoliczności podane we wniosku nie mogą zostać uprawdopodobnione i w konsekwencji sąd nie może przyznać prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

11 W tym stanie rzeczy WSA w Sz. orzekając na podstawie art. 260 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, ponieważ informacje o jej stanie majątkowym, ze względu na swą ogólnikowość, okazały się niewystarczające dla uczynienia zadość żądaniu wniosku.

12 II

13 A. J. wniosła zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, domagając się uchylenia powyższego postanowienia w całości. Argumentowała, że Sąd powinien ustanowić dla niej adwokata, gdyż jest nieuleczalnie chora na raka z przerzutami, co potwierdziła dokumentacją medyczną i dokumentami z ZUS. Ponadto Sąd nie uwzględnił jej stanu psychologicznego związanego z chorobą, ani też faktu, że z jednej renty utrzymuje siebie oraz trzech pozostałych członków rodziny.

III

14 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

15 Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

16 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji trafnie stwierdził, że instytucja ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych z art. 239 pkt 1 lit. e) p.p.s.a. w sprawie zainicjowanej skargą A. J. z 21 maja 2012 r. na działanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych znajduje w tym przypadku pełne zastosowanie i oznacza całkowite zwolnienie z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych, jak i ponoszenia wydatków. Zwolnienie to nie obejmuje jednak przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, dotyczącym zastępstwa prawnego.

17 Należy stwierdzić, że stronie postępowania przed sądem administracyjnym, która korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych może być przyznanie, na jej wniosek, prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie zastępstwa prawnego, jeżeli wykaże przesłanki, o których mowa w art. 262 p.p.s.a. Art. 262 p.p.s.a. stanowi, że przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Skoro tak, to WSA w Sz. prawidłowo wyjaśnił A. J., że pierwsza część jej wniosku z 27 czerwca 2012 r., dotycząca całościowego zwolnienia od kosztów sądowych była bezprzedmiotowa, natomiast druga część tego wniosku, zawierająca żądanie ustanowienia adwokata z urzędu, podlegała merytorycznemu rozpoznaniu na zasadach określonych w przepisach Działu V Rozdziału 3 Oddziału 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

18 W tej sprawie z mocy art. 262 p.p.s.a. miał więc odpowiednie zastosowanie m.in. zarówno przepis art. 245 § 3 p.p.s.a. odnośnie ustanowienia adwokata, jak i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 255 p.p.s.a.

19 Uznać należy, że Sąd pierwszej instancji wskazane wyżej przepisy prawa zastosował prawidłowo i doszedł do słusznego przekonania, iż A. J., konsekwentnie odmawiając przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadniających jej trudną sytuację majątkową, nie pozwoliła Sądowi na zweryfikowane jej twierdzeń i uczynienie zadość żądaniu wniosku poprzez ustanowienie adwokata. Wnioskująca w szczególności nie zastosowała się do wezwania Sądu z 17 sierpnia 2012 r. i nie udokumentowała posiadania jakiegokolwiek majątku, ani też nie ujawniła czy posiada rachunki bakowe i jaki jest stan tych rachunków. Wykazywana przez stronę bardzo trudna sytuacja zdrowotna, przy braku wykazania niemożności poniesienia pełnych kosztów zastępstwa prawnego adwokata, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stosowanego odpowiednio w myśl art. 262 p.p.s.a., była w ocenie WSA niewystarczająca dla przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.

20 Naczelny Sąd Administracyjny tę ocenę podziela, bowiem wymieniony przepis prawa nie uzależnia przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym od wykazania sytuacji zdrowotnej ubiegającego się o to prawo, ale od wykazania jego złej sytuacji majątkowej. Prawo pomocy może być przyznane tylko wtedy, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie opłacić kosztów pomocy prawnej adwokata, bez poniesienia uszczerbku w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny.

21 Takiej sytuacji A. J. nie wykazała ani we wniosku, ani w zażaleniu, ponownie powołując się wyłącznie na zły stan zdrowia, który uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów pomocy prawnej adwokata. Natomiast twierdzenie wnioskodawczyni jakoby utrzymywała całą rodzinę, tj. męża i dwoje dorosłych dzieci z niskiej renty oraz oświadczenie o braku domu, który jednak istnieje i jest "zajęty przez banki i wierzycieli" i braku innych nieruchomości, które są "zajęte przez banki i wierzycieli" (pkt 7.1 formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy), a także oświadczenie, że syn prowadzi działalność gospodarczą z której nie osiąga żadnych dochodów, budzą uzasadnione wątpliwości. Skutkuje to uznaniem, że Sąd pierwszej instancji trafnie przyjął, że wnioskodawczyni nie przedstawiła swojej sytuacji majątkowej w sposób umożliwiający przyznanie prawa pomocy.

22 Mając na uwadze wszystko powyższe Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.