Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 września 2024 r., II GZ 372/24

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 września 2024 r., II GZ 372/24

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik po rozpoznaniu w dniu 12 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia K.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SA/Po 7/24 w zakresie odrzucenia skargi i zwrotu uiszczonego wpisu w sprawie ze skargi K.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 24 października 2023 r., nr SKO.KM.4030.107.2023 w przedmiocie unieważnienia egzaminu państwowego na prawo jazdy postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z 12 kwietnia 2024 r. sygn. akt III SA/Po 7/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: WSA, sąd pierwszej instancji), na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 w związku z art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej: p.p.s.a.) odrzucił skargę K.K. (dalej: skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu (dalej: SKO) z 24 października 2023 r. w przedmiocie unieważnienia egzaminu państwowego na prawo jazdy oraz stosownie do art. 232 § 1 pkt 1zwrócił uiszczony wpis od skargi.

3 W uzasadnieniu sąd pierwszej instancji wskazał, że K.K. w skardze na decyzję SKO złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z 8 marca 2024 r. sygn. akt III SPP/Po 2/24 WSA w Poznaniu utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z 14 lutego 2021 r. odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy.

4 Następnie, zarządzeniem z 13 marca 2024 r. Przewodniczący Wydziału wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł. W wezwaniu wskazano, iż wymienioną w nim kwotę należy uiścić w kasie sądu bądź na rachunek bankowy sądu w terminie siedmiu dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu, pod rygorem odrzucenia skargi.

5 Wezwanie zostało skutecznie doręczone skarżącemu 18 marca 2024 r., a zatem termin do uiszczenia wpisu upłynął 25 marca 2024 r. Z akt sprawy, w tym z pism skarżącego, wynika że uiścił on wpis 26 marca 2024 r.

6 Wobec nieuzupełnienia braku fiskalnego w terminie, sąd pierwszej instancji odrzucił skargę i zwrócił skarżącemu uiszczony po terminie wpis od skargi.

7 Zażalenie na powyższe postanowienie złożył K.K., wnosząc o jego uchylenie w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania tj.:

8 - art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi z powodu nieuzupełnienia braków fiskalnych, podczas gdy przepis art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. nie mówi nic o brakach fiskalnych, ale o brakach formalnych, którymi skarga w niniejszej sprawie nie była obciążona, a opłata została uiszczona,

9 - art. 45 Konstytucji RP poprzez odrzucenie skargi, z powołaniem się na ww. okoliczność, która stanowi okoliczność stricte formalną i przedkłada formalizm proceduralny nad prawo obywatela do rozpoznania sprawy w sensie merytorycznym, a nie tylko poprzez formalne zamknięcie drogi do sądu.

10 W uzasadnieniu skarżący wskazał, że abstrahując od tego kiedy przelew został zlecony, to odrzucenie skargi z uwagi na uiszczenie opłaty jeden dzień po terminie jest dowodem na skrajny wręcz, proceduralny formalizm, który stanowi zaprzeczenie idei sprawiedliwości i prawa obywatela do sądu, tj. prawa do tego by jego sprawa została rozpoznana, przy czym rozpoznanie sprawy nie polega na jej "formalnym załatwieniu" np. poprzez odrzucenie i zamknięcie sprawy, ale na merytorycznym rozpoznaniu sprawy obywatela, który ma prawo do sądu.

11 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

12 Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

13 Z treści art. 230 § 1 i 2 p.p.s.a. wynika, że od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji, w tym od skargi, pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Oznacza to, że w chwili wniesienia pisma wszczynającego postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji (m.in. skargi) powstaje obowiązek uiszczenia wpisu sądowego. Strona wnosząca skargę ma obowiązek uiszczenia wpisu sądowego, chyba że z obowiązku tego została zwolniona na mocy przepisu prawa (art. 239 § 1 pkt 1 - 3, art. 239 § 2 i art. 240 p.p.s.a.), bądź postanowienia referendarza sądowego lub sądu, przyznającego jej prawo pomocy w tym zakresie (art. 239 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).

14 Zgodnie z art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona opłata. Stosownie zaś do art. 220 § 3 p.p.s.a. skarga, od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd.

15 Postanowieniem z 8 marca 2024 r. sygn. akt III SPP/Po 2/24 WSA w Poznaniu utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z 14 lutego 2021 r. odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy. Sprawa ze skargi na decyzję SKO w Poznaniu w przedmiocie unieważnienia egzaminu państwowego na prawo jazdy nie zalicza się również do żadnej z kategorii podmiotowych zwolnień przewidzianych w art. 239 § 1 p.p.s.a. W niniejszej sprawie nie wystąpiła więc żadna z okoliczności zwalniających skarżącego z obowiązku poniesienia kosztów sądowych.

16 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący został prawidłowo zawiadomiony o konieczności wniesienia wpisu, sposobie w jaki należy go uiścić oraz konsekwencjach niedochowania tego obowiązku. Sąd pierwszej instancji jasno wskazał w pouczeniu, że o zachowaniu terminu do uiszczenia wpisu decyduje data jego uiszczenia. Za datę uiszczenia wpisu przyjmuje się datę dokonania tej wpłaty w kasie sądu, albo wpłaty na rachunek bankowy sądu. Argumentację skarżącego co do tego, że oczekiwał na doręczenie mu przez sąd osobnego druku do dokonania opłaty należy więc ocenić jako nieuzasadnioną.

17 W zakresie zarzutu skarżącego dotyczącego naruszenia art. 45 Konstytucji RP, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że prawo do sądu nie jest prawem absolutnym, które musi zostać w każdym jednostkowym przypadku bezwzględnie zrealizowane. Podlega ono ustawowym ograniczeniom: podmiotowym (w zakresie legitymacji procesowej określonych podmiotów), przedmiotowym (określone kategorie spraw), formalnym (np. przymus radcowsko-adwokacki, wymogi pism procesowych) czy fiskalnym (koszty sądowe). Uzależnienie możliwości realizowania konstytucyjnego i europejskiego prawa do sądu od konieczności spełnienia określonych wymogów formalnych czy fiskalnych jest powszechnie przyjęte w polskim porządku prawnym (por. m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 czerwca 2022 r., sygn. akt I FZ 31/22 i z 25 października 2022 r., sygn. akt III FZ 416/22).

18 Odnosząc się do wniosku skarżącego o potraktowanie zażalenia, w przypadku jego negatywnego rozpoznania, jako wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu, NSA zauważa i podkreśla istniejącą kolizję środków prawnych składanych na podstawie art. 87 § 1 p.p.s.a. (wniosek o przywrócenie terminu) i art. 194 § 1 pkt 1a p.p.s.a. (zażalenie na odrzucenie skargi), która wynika z tego, że wykluczają się one wzajemnie. Przywrócenie terminu do dokonania danej czynności procesowej możliwe jest dopiero wtedy, gdy czynność ta nie została w terminie dokonana lub była bezskuteczna, ponieważ termin na jej wykonanie upłynął. W takiej sytuacji, wniosek o przywrócenie terminu, złożony na podstawie art. 87 § 1 p.p.s.a., podlega rozpoznaniu po uprawomocnieniu się orzeczenia stwierdzającego uchybienie terminu do dokonania czynności procesowej (por. np. postanowienie NSA z 22 sierpnia 2023 r., sygn. akt II OZ 460/23 i przywołane tam orzecznictwo; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W pierwszej kolejności ustalenia bowiem wymaga, czy rzeczywiście doszło do uchybienia terminu, co powinno być przesądzone przez sąd drugiej instancji przy rozpoznaniu zażalenia. Wskazane zatem w zażaleniu argumenty nie mogły na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego podlegać analizie i odnieść oczekiwanego przez stronę skutku w postaci przywrócenia terminu do dokonania uchybionej czynności procesowej.

19 Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że sąd pierwszej instancji prawidłowo odrzucił skargę K.K. i zwrócił mu wpis od skargi uiszczony po terminie.

20 Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku art. 197 § 2 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji.