Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 czerwca 2022 r., I FZ 31/22

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 czerwca 2022 r., I FZ 31/22

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Łoboda, , po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia C. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 listopada 2021 r., sygn. akt III SA/Wa 371/21 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi C. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 1 grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec 2016 r. postanawia oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z 19 listopada 2021 r., sygn. akt III SA/Wa 371/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę C. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 1 grudnia 2020 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec 2016 r., z uwagi na nieuiszczenie wpisu w terminie.

3 W uzasadnieniu powyższego orzeczenia wskazano, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi pełnomocnik skarżącej spółki wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 września 2021 r. odmówiono. W konsekwencji zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału III Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 października 2021 r. skarżąca została wezwana do wykonania wcześniejszego wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 12.400 zł pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie doręczono 22 października 2021 r., przez co termin określony w wezwaniu upływał 29 października 2021 r., natomiast z ewidencji księgowej Sądu dotyczącej opłat sądowych wynika, że mimo upływu terminu spółka wymaganego wpisu nie uiściła.

4 Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła zażalenie, w którym zarzuciła nieuzasadnione wydanie postanowienia o odrzuceniu skargi, w sytuacji gdy nie został prawidłowo rozpoznany złożony przez nią wniosek o zmianę postanowienia o odmowie prawa pomocy z uwagi na zmianę okoliczności. W konsekwencji spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

5 W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że naruszenie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a.") stanowi faktyczne zaniechanie rozpoznania wniosku o zmianę postanowienia o odmowie prawa pomocy z uwagi na wykazaną załączonymi dowodami zmianę okoliczności (uchwała o likwidacji spółki) prowadzące w konsekwencji do nieuzasadnionego wydania postanowienia w przedmiocie odrzucenia skargi, podczas gdy (cytat) "nie został rozpoznany złożony przez stronę (przed upływem terminu do uiszczenia wpisu strona złożyła wniosek o zmianę postanowienia o odmowie prawa pomocy z uwagi na zmianę okoliczności / zaprzestanie działalności spółki /".

6 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

7 Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

8 Na wstępie - mając na uwadze treść zażalenia - zakreślić należy granice sporu w sprawie poddanej rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny na skutek zażalenia skarżącej. Podkreślenia zatem wymaga, że przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 listopada 2021 r., sygn. akt III SA/Wa 371/21 o odrzuceniu skargi na decyzję organu podatkowego. Powodem odrzucenia było zaś nieuiszczenie w wyznaczonym terminie należnej opłaty (wpisu od skargi). Badaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego podlega zatem prawidłowość tego odrzucenia.

9 Zgodnie z art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2 i 3, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 p.p.s.a.).

10 Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że skarżąca wniosła skargę na decyzję organu, a po wezwaniu jej do uiszczenia wymaganej prawem opłaty od tej skargi, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (od wpisu od skargi).

11 W tym miejscu wskazać należy, że w świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych zdarzeniem, które zwalnia stronę od obowiązku uiszczenia wpisu w wyznaczonym terminie, jest złożenie w tym terminie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W takim przypadku - po zakończeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy w sposób niekorzystny dla skarżącego - skarżący jest ponownie wzywany do uiszczenia wpisu sądowego. Ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wywołuje już jednak skutków suspensywnych (por. m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 18 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 159/09; z 24 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 444/10; z 28 maja 2010 r., sygn. akt II FSK 1003/10; z 26 stycznia 2015 r., sygn. akt II OSK 66/15; z 27 lutego 2020 r., sygn. akt I FZ 22/20).

12 W realiach niniejszej sprawy postępowanie w przedmiocie przyznania skarżącej prawa pomocy zakończyło się 16 września 2021 r., tj. w dacie wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowienia utrzymującego w mocy zarządzenie referendarza sądowego z 5 sierpnia 2021 r., sygn. akt III SPP/Wa 390/21, w przedmiocie pozostawienia bez rozpoznania wniosku skarżącej o zmianę postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 maja 2021 r. To zaś postanowienie (z dnia 14 maja, sygn. akt III SPP/Wa 175/21) odmawiało skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a przy tym w wyniku rozpatrzenia sprzeciwu, postanowienie to utrzymał w mocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (postanowieniem z dnia 23 czerwca 2021 r., sygn. akt III SPP/Wa 175/21).

13 Zauważyć trzeba, że odrzucenie skargi przez Sąd pierwszej instancji nastąpiło natomiast dopiero po tym, jak skarżąca została ponownie wezwana do uiszczenia wpisu od skargi, poprzez wykonanie prawomocnego zarządzenia Przewodniczącej Wydziału z 17 marca 2021 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi. W dacie tego ponownego wezwania (z dnia 15 października 2021 r.) postanowienie Sądu pierwszej instancji w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy było już prawomocne, z czego wynikał obowiązek wezwania do wykonania zarządzenia Przewodniczącej do zapłaty opłaty od skargi i obowiązek skarżącej do jego zapłaty w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. Zaradzenie wzywające do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 17 marca 2021 r. doręczone zostało pełnomocnikowi skarżącej w dniu 22 października 2021 r.

14 Skoro zatem ponowne wezwanie do uzupełnienia braków fiskalnych skargi z 15 października 2021 r. zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej w dniu 22 października 2021 r. (prawidłowość doręczenia nie jest kwestionowana przez spółkę), w sposób prawidłowy określało wysokość należnego wpisu, a przy tym zawierało pouczenie o terminie i skutkach nieuzupełnienia wskazanego braku w terminie, i w zakreślonym terminie wezwanie to nie zostało wykonane, to wniesiona skarga, zgodnie z art. 220 § 3 p.p.s.a., podlegała odrzuceniu. Podkreślić należy w tym miejscu, że pełnomocnik skarżącej, w reakcji na przedmiotowe wezwanie, w terminie otwartym do uiszczenia wpisu od skargi, jedynie poinformował Sąd o tym, że Spółka nie posiada środków na dokonanie wymaganej opłaty (pismo z 29 października 2021 r., k. 68).

15 Z tych przyczyn nie zasługiwała na uwzględnienie argumentacja zażalenia, że odrzucenie skargi było przedwczesne, ponieważ nastąpiło przed rozpoznaniem wniosku o zmianę postanowienia wydanego uprzednio w zakresie prawa pomocy, o co skarżąca wnioskowała ze względu na zmianę okoliczności faktycznych. Jak bowiem wynika z akt sprawy, przedmiotowy wniosek datowany na 5 lipca 2021 r. został pozostawiony przez referendarza sądowego bez rozpoznania (wspomniane zarządzenie z 5 sierpnia 2021 r.) z uwagi na to, że skarżąca, mimo wezwania Sądu, nie złożyła go na urzędowym formularzu PPPr, co w świetle art. 252 § 2 w zw. z art. 257 p.p.s.a. jest wymaganiem formalnym, którego niedochowanie skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpoznania.

16 Celem uzupełnienia dodać należy, że odrzucenie skargi z powodu nieuiszczenia wpisu od niej nie stanowi o ograniczeniu prawa strony do sądu. Uzależnienie możliwości realizowania konstytucyjnego prawa do sądu od konieczności poniesienia stosownego wpisu jest powszechnie przyjęte w polskim porządku prawnym. Prawo to ma bowiem swoje konstytucyjne i ustawowe granice, nie ma ono charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Skład orzekający nie znajduje podstaw, aby zasadność tej regulacji podważać, uznając, że zachodzi tu rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, który ma zostać osiągnięty. Stanowisko to nie budzi wątpliwości także w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. przykładowo postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 3 listopada 2011 r., sygn. akt I FZ 340/16; z 3 lipca 2018 r., sygn. akt II FZ 421/18; z 17 września 2018 r., sygn. akt I FZ 277/18; z 21 listopada 2018 r., sygn. akt II FZ 583/18; z 26 kwietnia 2019 r., sygn. akt I FZ 110/19; z 12 marca 2020 r., sygn. akt I FZ 63/20).

17 Na zakończenie wskazać też należy, że ze względu na zakreślone na wstępie granice stanu prawnego i faktycznego niniejszego postępowania zażaleniowego kwestia ewentualnego naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 165 p.p.s.a. (w myśl którego postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne), nie mogła być przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego w tym postępowaniu.

18 Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.

19 -----------------------

20 4