Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2014 r., II GSK 395/13

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2014 r., II GSK 395/13

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz Sędzia NSA Jan Bała (spr.) Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Protokolant Tomasz Haintze po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 10 września 2012 r. sygn. akt VI SA/Wa 734/12 w sprawie ze skargi S. B. na decyzję Prezes Narodowego Banku Polskiego w W. z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie zezwolenia dewizowego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od S. B. na rzecz Prezesa Narodowego Banku Polskiego 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z 10 września 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 734/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę S. B. na decyzję Prezesa Narodowego Banku Polskiego z [...] lutego 2012 r. w przedmiocie zezwolenia dewizowego.

3 Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

4 Decyzją z [...] sierpnia 2007 r. Prezes NBP zezwolił na zawarcie ugody pomiędzy adresatem decyzji (wskazano S. B.) i N. P. I. E. sp. z o.o. z siedzibą w S. (dalej: E.) oraz dokonanie rozliczenia w walucie obcej. Decyzja ważna była do [...] września 2007 r.

5 Decyzją z [...] lutego 2008 r. Prezes NBP uchylił decyzję dewizową z [...] sierpnia 2007 r. w związku z powzięciem informacji, że przed wydaniem decyzji z dnia [...] sierpnia 2007 r. S. B. przelał na konto E. kwotę określoną w ugodzie. Decyzja nie została zaskarżona.

6 Od decyzji pełnomocnik E. złożył [...] września 2007 r. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, domagając się uchylenia decyzji. Decyzji zarzucono naruszenie art. 10 k.p.a. przez uniemożliwienie zajęcia stanowiska przez E., który nie został powiadomiony o wszczęciu postępowania oraz naruszenie art. 8 ust. 2 Prawa dewizowego przez jego zastosowanie, podczas gdy przepis ten odnosi się do udzielania zezwoleń indywidualnych, na które niepotrzebne było zezwolenie Prezesa NBP.

7 S. B. wystąpił [...] kwietnia 2010 r. o unieważnienie decyzji z [...] lutego 2008 r., podnosząc, że będąc stroną decyzji zezwalającej nie brał udziału w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją.

8 Decyzją z [...] listopada 2010 r. Prezes NBP stwierdził nieważność decyzji z [...] lutego 2008 r., uznając argumenty S. B. za zasadne. W związku z uprawomocnieniem się tej decyzji pozostał do rozpatrzenia wniosek E. z [...] września 2007 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy.

9 Decyzją z [...] lutego 2012 r. Prezes NBP uchylił decyzję z [...] sierpnia 2007 r. Stwierdził, że w obowiązującym stanie prawnym w dacie wydania decyzji przestała istnieć możliwość udzielenia indywidualnego zezwolenia dewizowego na dokonanie czynności obrotu dewizowego zgodnie z wnioskiem z [...] sierpnia 2007 r. Ponadto ustalono, że przelew kwoty objętej ugodą i zezwoleniem został dokonany przez S. B. na konto E. [...] sierpnia 2007 r., a więc przed wydaniem decyzji zezwalającej ([...] sierpnia 2007 r.). Na dowód została przedłożona kopia z rachunku S. B. uwzględniająca ten przelew. Fakt ten nie był znany organowi w dacie wydawania decyzji.

10 WSA w W. oddalił skargę na powyższą decyzję.

11 W uzasadnieniu Sąd podał, że zgodnie z art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. – Prawo dewizowe (Dz. U. Nr 141, poz. 1178 ze zm.; dalej: p.d.) z indywidualnego zezwolenia dewizowego udzielonego na zawarcie umowy mogą skorzystać wszystkie jej strony. Po nowelizacji dotyczy to nie tylko zawieranych umów, ale również dokonywanych rozliczeń, czyli płatności stanowiących czynność obrotu dewizowego. Nie jest już możliwe zastrzeżenie w zezwoleniu, że może z niego skorzystać tylko określona strona umowy. Podmiotowe rozszerzenie skuteczności indywidualnego zezwolenia na zawarcie umowy lub dokonanie rozliczenia jest więc odtąd regułą, choćby strony nie zostały imiennie w zezwoleniu określone.

12 Wobec tego, że stronami umowy z [...] stycznia 2003 r., jak i stronami ugody z [...] sierpnia 2007 r. byli S. B. oraz N. P. I. E. sp. z o.o. z w S., to zgodnie z art. 6 ust. 3 p.d. z zezwolenia dewizowego z [...] sierpnia 2007 r., udzielonego na zawarcie ugody i dokonanie rozliczenia, mógł korzystać także E.. Tym samym wynikały z niego prawa uzasadniające interes prawny E. do wystąpienia z wnioskiem o ponowne rozpatrzenia sprawy, w rozumieniu art. 28 k.p.a. W konsekwencji WSA uznał zarzut o braku po stronie E. interesu prawnego w sprawie za nietrafny.

13 Sąd stwierdził, że dla rozumienia treści art. 9 pkt 15 p.d. nie ma istotnego znaczenia, jak strony ugody rozumiały dokonane rozliczenie – czy było ono rozumiane jako zapłata, czy jako zabezpieczenie świadczenia w formie depozytu. Istotne jest to, że doszło do rozliczenia przed wydaniem decyzji dewizowej, co z kolei stało się powodem bezprzedmiotowości samego zezwolenia. Przelanie przez S. B. na konto E. kwoty z ugody było rozliczeniem w walucie obcej w rozumieniu art. 9 pkt 15 p.d. Skarżący w istocie przed uzyskaniem zezwolenia, dokonał rozliczenia wskazanego w art. 9 pkt 15 p.d., deponując na koncie E. kwotę podaną w ugodzie. Wymieniony przepis nie uszczegóławia, w jakim zamiarze strona dokonuje na przykład przelewu kwoty w walucie obcej na konto innego podmiotu, stwierdzając jedynie, że ograniczeniu podlega dokonywanie rozliczeń w tej walucie. Faktem pozostaje to, że S. B. wystąpił o udzielenie zezwolenia, a więc tym samym było to wystąpienie o zgodę na dokonanie rozliczenia, gdyż przepisy art. 9 pkt 15 w związku z art. 8 ust. 1 i ust. 2 p.d. nie przewidują innego powodu żądania zgody. To natomiast, czy podmiot dokonujący rozliczenia zabezpieczył swoje pieniądze przed możliwością dysponowania nimi, jest poza regulacją ustawy.

14 WSA uznał, że zaskarżona decyzja umarzająca postępowanie była trafna, gdyż rozliczenie nastąpiło przed jej wydaniem oraz z tego powodu, iż w dacie jej wydania przepis art. 9 pkt 15, na mocy art. 2 ustawy z dnia 23 października 2008 r. (Dz. U. Nr 228, poz. 1506) zmieniającej ustawę - Prawo dewizowe, został uchylony. Z tych przyczyn Prezes NBP nie miał podstawy prawnej do jakiejkolwiek ingerencji w merytoryczne rozstrzygnięcie zawarte w decyzji z [...] sierpnia 2007 r.

15 Ponadto stwierdził, że decyzja została wydana zgodnie z art. 107 § 1 k.p.a.

16 Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w W. albo zmianę wyroku poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji administracyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Zarzucił:

17 1) na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ i art. 3 § 1 oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez:

18 a) niestwierdzenie przez organ administracji publicznej naruszenia art. 28 i art. 127 § 1 i § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 105 § 1 k.p.a. oraz art. 6 ust. 3 i art. 9 pkt 15 p.d., w konsekwencji błędne przyjęcie, że E. posiadała interes prawny i była stroną postępowania w sprawie zakończonej wydaniem decyzji z [...] sierpnia 2007 r., co skutkowało stwierdzeniem dopuszczalności rozpoznania jej wniosku z [...] września 2007 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy i wydaniem zaskarżonej decyzji na skutek tego wniosku,

19 b) poprzez niestwierdzenie naruszenia przez organy administracji publicznej art. 7 i 77 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że wpłacenie przez skarżącego na rachunek E. 140.000 euro tytułem depozytu [...] sierpnia 2007 r. jest rozliczeniem w rozumieniu art. 9 pkt 15 p.d.;

20 2) na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie art. 9 pkt 15 w związku z art. 2 ustawy z dnia 23 października 2008 r. (Dz. U. Nr 228, poz. 1506) zmieniającej ustawę – Prawo dewizowe i art. 8 ust. 1 i ust. 2 p.d. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na tym, iż stan faktyczny, tj. realizacja przelewu [...] sierpnia 2007 r. jako zdeponowanie kwoty zgodnie z zawartą ugodą zostało uznane za rozliczenie w rozumieniu art. 9 pkt 15 p.d., w sytuacji gdy przelew ten nie miał cech takiego rozliczenia.

21 W uzasadnieniu podano szczegółowe argumenty na poparcie zarzutów.

22 W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

23 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

24 Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

25 Skarga ta została oparta na obydwu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.

26 Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania stwierdzić należy, iż Sąd I instancji trafnie zaakceptował stanowisko organu, że P. E. było uprawnione do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 127 § 3 k.p.a., gdyż było stroną postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a.

27 W orzecznictwie sądowym nie budzi wątpliwości pogląd, że tylko przepis prawa materialnego, stanowiąc podstawę interesu prawnego, stwarza dla określonego podmiotu legitymację procesową strony. W niniejszej sprawie takim przepisem prawa materialnego był – jak trafnie stwierdził Sąd I instancji – art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. – Prawo dewizowe, zgodnie z którym z zezwolenia dewizowego na zawarcie umowy mogą korzystać wszystkie jej strony, o ile w zezwoleniu nie zastrzeżono inaczej.

28 W sprawie zaś było bezsporne, że decyzja z dnia [...] sierpnia 2007 r. zezwalająca na zawarcie ugody w zakresie określonej w niej płatności oraz na dokonanie rozliczenia w walucie obcej dotyczyła również E., gdyż w zezwoleniu tym "nie zastrzeżono inaczej".

29 Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, Sąd I instancji niewadliwie również ocenił, iż w okolicznościach niniejszej sprawy organ miał pełne podstawy do umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Bezprzedmiotowość postępowania, o której mowa w tym ostatnim przepisie, oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Przesłanka umorzenia postępowania może też zostać ujawniona – jak było w przedmiotowej sprawie – dopiero w wyniku rozpatrywania odwołania przez organ II instancji.

30 O tym zaś, że postępowanie w sprawie udzielenia zezwolenia dewizowego stało się bezprzedmiotowe zadecydowała okoliczność, iż strony już w dniu [...] sierpnia 2007 r. zawarły ugodę, a kwota ugody za część prac objętych umową z dnia [...] stycznia 2003 r. została zdeponowana na koncie E. w dniu [...] sierpnia 2007 r. Tym samym wydanie decyzji organu z dnia [...] sierpnia 2007 r. stało się bezprzedmiotowe, gdyż strony tej umowy zawarły już wcześniej ugodę i dokonały rozliczeń, o jakich mowa w art. 9 pkt 15 ustawy – Prawo dewizowe, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji z dnia [...] sierpnia 2007 r.

31 Zgodnie z tym ostatnim przepisem, ograniczeniom podlega zawieranie umów oraz dokonywanie innych czynności prawnych, powodujących lub mogących powodować dokonywanie w kraju rozliczeń w walutach obcych, a także dokonywanie w kraju takich rozliczeń, z wyjątkiem przypadków, w których czynności te są dokonywane w dozwolonym, na postawie ustawy lub zezwolenia dewizowego, obrocie dewizowym (...).

32 Zawarta przez strony ugoda z dnia [...] sierpnia 2007 r. była umową, o jakiej mowa w art. 9 ust. 15 ustawy – Prawo dewizowe i mimo że wpłacona kwota miała zostać "zdeponowana na koncie Powoda", to mogła powodować dokonanie w kraju rozliczenia w walucie obcej, gdyż strona powoda mogła już tą kwotą rozporządzać jako zapłatą za cześć prac objętych umową z [...] stycznia 2003 r.

33 Należy też podzielić pogląd Sądu I instancji, iż skoro w dacie wydania zaskarżonej decyzji przepis art. 9 ust. 15 omawianej ustawy już nie obowiązywał, gdyż został uchylony na podstawie art. 2 ustawy z dnia 23 października 2008 r. zmieniającej ustawę – Prawo dewizowe, to nie było już podstaw prawnych do wydania decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty.

34 Zauważyć przy tym należy, iż zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji. Skoro zaś nie miał już podstaw do ponownego rozstrzygnięcia sprawy z uwagi na brak materialnej podstawy prawnej, to zasadnie ocenił, iż zachodzi bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego.

35 Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na mocy art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 tej ostatniej ustawy.