Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 września 2012 r., II GSK 1075/11

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 września 2012 r., II GSK 1075/11

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca Sędzia NSA Magdalena Bosakirska Sędzia NSA Jan Bała Sędzia del. WSA Dorota Wdowiak (spr.) Protokolant Michał Stępkowski po rozpoznaniu w dniu 18 września 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 2 marca 2011 r. sygn. akt V SA/Wa 1737/10 w sprawie ze skargi Z. Spółki z o.o. w W. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz Z. Spółki z o.o. w W. kwotę 120 (słownie: sto dwadzieścia) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 2 marca 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 1737/10, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Z. Sp. z o.o. w W. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

3 z [...] czerwca 2010 r., nr [...], w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji

4 w sprawie przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej

5 na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził od organu na rzecz spółki zwrot kosztów postępowania sądowego.

6 I

7 Sąd pierwszej instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia.

8 Z. Sp. z o.o. – Gospodarstwo Rolne w L. O. wnioskiem z 10 maja 2006 r. zwróciła się do Biura Powiatowego ARiMR w B.

9 o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach

10 o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na rok 2006 r.

11 Decyzją z [...] grudnia 2006 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR

12 w B. przyznał Z. Sp. z o.o. – Gospodarstwo Rolne w L. O. płatności ONW na rok 2006 w wysokości 16690,08 złotych.

13 Decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r., nr [...], skierowaną

14 do Z. Sp. z o.o. w W. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR

15 w T., stwierdził z urzędu nieważność decyzji o przyznaniu płatności.

16 Z. Sp. z o.o. w W. wniosła odwołanie zarzucając naruszenie art. 7, 77, 156 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) dalej: k.p.a. oraz art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków

17 o przyznanie płatności (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 86) dalej: "ustawa

18 o krajowym systemie ewidencji".

19 Decyzją z [...] czerwca 2010 r. Prezes ARiMR utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Powołał się na art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. i stwierdził, że decyzja

20 o przyznaniu płatności została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie

21 tj. do oddziału Z. Sp. z o.o.

22 Zgodnie z art. 29 k.p.a. oddział spółki kapitałowej prawa handlowego nie może być stroną postępowania administracyjnego. Oddział spółki nie jest osobą fizyczną

23 i osobą prawną. Nie może być również uznany za jednostkę organizacyjną

24 nie posiadającą osobowości prawnej. Nie stanowi samodzielnego podmiotu prawa. Jest jedynie wyodrębnioną masą majątkową, częścią majątku spółki, która działa

25 w ramach tej spółki.

26 Stosownie do § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 73, poz. 657 ze zm.) płatność ONW jest udzielana producentowi rolnemu.

27 Oddział spółki kapitałowej nie mieści się w definicji producenta rolnego, zawartej w art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji. Producentem rolnym jest bowiem osoba fizyczna, osoba prawa lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, będąca posiadaczem gospodarstwa rolnego

28 lub posiadaczem zwierzęcia.

29 Oddział spółki nie może być również uznany za producenta rolnego w świetle definicji rolnika zawartej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników (...) (Dz. U. UE z 2003 r. L 270, s. 1 ze zm.; Polskie wydanie specjalne z 2004 r., rozdz. 3, t. 40, s. 296, sprostowanie: rozdz. 3, t. 44, s. 486) dalej cytowane jako: "rozporządzenie nr 1782/2003".

30 W ocenie Prezesa ARiMR oddział spółki jest konstrukcją przedmiotową

31 i dlatego nie mieści się w powyższej definicji zawartej w ustawie o krajowym systemie ewidencji oraz w rozporządzeniu 1782/2003, ponieważ definicje te oparte

32 są o kryterium podmiotowe.

33 Organ odwoławczy wskazał, że wpisanie do ewidencji i nadanie numeru ewidencyjnego oddziałowi spółki z o.o. – Gospodarstwu Rolnemu w L. O. było wadliwe, zatem wpis ten został wykreślony 17 grudnia 2008 r.

34 Prezes ARiMR uznał wobec powyższego, że decyzję przyznającą płatności ONW oddziałowi spółki skierowano do osoby niebędącej stroną w sprawie. Oddział spółki nie mógł skutecznie ubiegać się o przyznanie płatności, a skoro tak, to decyzję przyznającą mu płatności należało unieważnić. Zasadne było zatem stwierdzenie nieważności decyzji o przyznaniu płatności oddziałowi spółki na podstawie art. 156

35 § 1 pkt 4 k.p.a. jako skierowanej do osoby nie będącej stroną w sprawie.

36 Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. złożyła

37 na powyższą decyzję Z. Sp. z o.o. w W.

38 Wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji lub jej uchylenie w całości, argumentując, że oddział osoby prawnej może być stroną w sprawie o przyznanie płatności. Może być uznany za jednostkę organizacyjną nieposiadająca osobowości prawnej i jest też rolnikiem w rozumieniu art. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1782/2003.

39 Wyrokiem z 2 marca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uchylił zaskarżoną decyzję oraz orzekł o kosztach postępowania.

40 Sąd wskazał w uzasadnieniu, że przyczyny uchylenia zaskarżonej decyzji

41 są zupełnie inne niż wskazane w skardze.

42 Sąd pierwszej instancji stwierdził, że kwestią wymagającą rozważenia

43 w tej sprawie było ustalenie, czy oddział spółki z o.o. może być uznany za jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej i czy w związku z tym mógł być

44 też uznany za producenta rolnego w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji.

45 W ocenie Sądu oddział spółki z o.o. nie może być uznany za jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, a co za tym idzie nie może być również uznany za producenta rolnego w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji, ponieważ nie stanowi odrębnego od spółki podmiotu prawa. Samodzielność i wydzielenie struktur finansowych, osobowych czy organizacyjnych oddziału spółki z o.o. nie daje podstaw do przyjęcia, że oddział taki może posiadać odrębną od spółki formę prawną.

46 Fakt, że oddział spółki z o.o. nie posada samodzielnej osobowości prawnej nie oznacza, iż może on być uznany za jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej w rozumieniu art. 3 ust. 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji, bowiem jest jedynie częścią przedsiębiorstwa, które osobowość

47 taką posiada. Oddział spółki kapitałowej jest co prawda wewnętrznie wyodrębnioną częścią struktury spółki, ale w obrocie prawnym nie może występować we własnym imieniu. Nie będąc odrębnym od spółki, oddział nie może być posiadaczem gospodarstwa rolnego, gdyż posiadaczem zawsze pozostaje spółka. Oddział spółki nie mieści się w definicji rolnika (producenta rolnego), ponieważ jest konstrukcją przedmiotową, zaś definicja ta jest oparta o kryterium podmiotowe – na co słusznie wskazał Prezes ARiMR.

48 Z tych względów Sąd pierwszej instancji przyjął, że jeżeli oddział spółki z o.o. nie jest podmiotem odrębnym od spółki, to decyzja o przyznaniu płatności skierowana do oddziału spółki nie mogła być skierowana do osoby innej niż spółka. Zatem decyzja skierowana do oddziału spółki albo była skierowana do osoby nieistniejącej, albo do Z. Sp. z o.o. Sąd wskazał, że z akt wynika, iż trafny jest pogląd organu, że zarówno w postępowaniu administracyjnym o przyznanie płatności, jak i w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji – stroną zawsze była Z. Sp. z o.o. Postępowanie prowadzone było z wniosku wewnętrznej jednostki spółki Z., która była częścią spółki, o czym spółka i organ wiedziały.

49 Zdaniem Sądu pierwszej instancji wpisywanie do ewidencji producentów rolnych oddziałów spółki z o.o. było nieprawidłowe, ponieważ definicję producenta rolnego wypełnia spółka z o.o. jako całość i tylko spółka jako całość jest posiadaczem gospodarstwa rolnego. Dlatego też do ewidencji producentów rolnych nie powinno się wpisywać oddzielnie poszczególnych oddziałów spółki, lecz spółkę jako całość i to spółka powinna złożyć wniosek o przyznanie płatności do wszystkich posiadanych działek rolnych.

50 Sąd stwierdził, że rozważenie, czy z powyższych powodów decyzja

51 o przyznaniu płatności oddziałowi spółki z o.o. powinna być wyeliminowana z obrotu prawnego wykraczało poza granice rozpoznanej sprawy. Zaskarżona decyzja została natomiast uchylona jako wydana z powołaniem się na nieprawidłową podstawę prawną. Formułując wskazania co do dalszego postępowania Sąd pierwszej instancji polecił organowi zbadać czy poza przesłanką podaną w uchylonej decyzji występują inne, na podstawie których możliwe byłoby stwierdzenie nieważności decyzji z 5 grudni 2006 r. w przedmiocie przyznania płatności ONW za rok 2006 r.

52 II

53 Skargę kasacyjną złożył od powyższego wyroku Prezes ARiMR.

54 Zaskarżył wyrok w całości. Wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

55 Wnoszący skargę kasacyjną powołał się na art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 14 marca 2012 r., poz. 270) dalej zwana p.p.s.a. i zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

56 - naruszenie prawa materialnego – art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez

57 jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnej subsumcji, skutkującej jego niezastosowaniem, w sytuacji gdy przepis ten powinien mieć zastosowanie; WSA w W. przyjął, że art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. nie może mieć zastosowania w sytuacji stwierdzenia nieważności decyzji skierowanej do oddziału spółki Z. Sp. z o.o.;

58 - naruszenie przepisów prawa procesowego – tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. art. 28, art. 107 § 1, art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na:

59 - pierwotnym błędnym założeniu, że decyzja w sprawie przyznania płatności została skierowana do osoby nieistniejącej;

60 - końcowym przyjęciu, że decyzja w sprawie przyznania płatności została skierowana do spółki Z. Sp. z o.o.

61 Uzasadniając zarzuty wnoszący skargę kasacyjną stwierdził, że możliwe jest wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji wydanej wobec podmiotu nieistniejącego (takim podmiotem ma być odział spółki kapitałowej) na podstawie art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. dlatego, że decyzja została skierowana do osoby, która nie ma przymiotu strony w konkretnej sprawie, a podgląd ten wynika z orzecznictwa NSA.

62 Zdaniem kasatora tylko przepis prawa materialnego jako podstawa interesu prawnego jest warunkiem legitymacji procesowej strony. Oddział spółki kapitałowej nie ma legitymacji procesowej, którą ma spółka.

63 Skarżący kasacyjnie organ argumentował, że nie można, jak uczynił to Sąd,

64 z jednej strony przyjmować, że postępowanie prowadzone było wobec oddziału,

65 a z drugiej wskazać, iż decyzja została skierowana do spółki. Faktycznie decyzję skierowano do adresata takiego, jak we wniosku o przyznanie płatności (oddziału). Było to błędne i dlatego decyzja została unieważniona.

66 W odpowiedzi na skargę kasacyjną Z. Sp. z o.o. w W. wniosła o jej oddalenie wskazując, że akceptuje wyrok uchylający decyzję, ale nie zgadza się z jego uzasadnieniem.

III

67 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

68 Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona.

69 Na wstępie przypomnieć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w granicach skargi kasacyjnej i jest związany podstawami kasacyjnymi wskazanymi przez kasatora. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

70 W sprawie niniejszej skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych, lecz w istocie odnosi się do jednej tylko kwestii tj. możliwości oceny niespornych okoliczności faktycznych zaistniałych w sprawie jako naruszenie prawa określonego w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.

71 Stanowisko kasatora w tej kwestii jest błędne i niekonsekwentne, i wydaje

72 się wynikać z niezrozumienia treści uzasadnienia wyroku.

73 Jest niesporne, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji

74 o przyznaniu płatności prowadzone było w stosunku do Z. Spółki z o.o. Organ wywodził w toku tego postępowania, że to Z. Sp. z o.o. była i jest rolnikiem w rozumieniu przepisów polskich i unijnych o dopłatach, zaś oddział spółki z o.o. jest konstrukcją przedmiotową, nie ma samodzielności i nie może być uznany za rolnika, zatem postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji o dopłatach powinno toczyć się z udziałem Z. Sp. z o.o. Stanowisko to jest trafne.

75 Zgodnie z art. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1782/2003, "rolnik" to osoba fizyczna, osoba prawna bądź grupa osób fizycznych lub prawnych bez względu na status prawny w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty. Oddział spółki nie jest ani osobą fizyczną, ani osobą prawną, ani grupą osób fizycznych lub prawnych, jest natomiast częścią majątku spółki.

76 Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że definicja rolnika zawarta

77 w art. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1782/2003, na którą powołują się obie strony postępowania, nie może być interpretowana bez powiązania z definicją gospodarstwa zawartą w art. 2 lit. b) tegoż rozporządzenia. Zgodnie z art. 2 lit. b) cytowanego rozporządzenia "gospodarstwo" to w s z y s t k i e jednostki produkcyjne zarządzane przez rolnika znajdujące się na terytorium tego samego państwa. Zatem, rolnik to podmiot, którego gospodarstwo obejmuje wszystkie jednostki produkcyjne przez niego zarządzane, a znajdujące się na terytorium kraju. Oceniając pozycję oddziału spółki z o.o. i spółki z o.o. w świetle tych definicji nie można przyjąć, że rolnikiem jest oddział spółki, gdyż to spółka zarządza oddziałami, a zatem i częściami majątku tworzącymi oddział.

78 Niekonsekwencją jest jednak stwierdzenie organu, że choć postępowanie

79 w sprawie dopłat toczyło się w stosunku do "innej osoby" (oddziału spółki), to jednak podmiot ten (ani jego następcy prawni) nie musi uczestniczyć w postępowaniu

80 o stwierdzenie nieważności kierowanej do niego decyzji.

81 Błąd organu polega na tym, że w zależności od potrzeb swego wywodu traktuje oddział spółki przedmiotowo lub podmiotowo. Raz twierdzi, że oddział spółki był osobą, w stosunku do której wadliwie wydano decyzję o dopłatach, a innym razem twierdzi, że podmiotem postępowania była jednak spółka jako całość,

82 gdyż oddział nie posiada podmiotowości prawnej, zatem postępowanie

83 o stwierdzenie nieważności powinno toczyć się w stosunku do spółki. Ta niespójność stanowiska doprowadziła do błędnej kwalifikacji prawnej sytuacji, która zaistniała

84 w postępowaniu w sprawie dopłat, a ten właśnie błąd stał się powodem uchylenia zaskarżonej decyzji.

85 Podkreślić należy, że trafnie Sąd pierwszej instancji podzielił pogląd organu,

86 iż oddział spółki z o.o. jest tylko częścią spółki i nie stanowi odrębnego podmiotu prawnego.

87 Dalej trafnie Sąd wywiódł, że postępowanie prowadzone w stosunku

88 do Z. Sp. z o.o. – Gospodarstwo Rolne w L. O. było postępowaniem prowadzonym w stosunku do spółki. Słusznie Sąd odrzucił koncepcję, że ponieważ oddział spółki nie stanowi odrębnego podmiotu prawa, to postępowanie w sprawie dopłat było prowadzone w stosunku do podmiotu nieistniejącego, bowiem z akt wynika, iż postępowanie prowadzone było w stosunku do podmiotu istniejącego, mianowicie w stosunku do Z. Sp. z o.o. – Gospodarstwo Rolne w L. O. Zatem stroną tego postępowania była spółka z o.o. jako osoba, która ma podmiotowość prawną w postępowaniu administracyjnym.

89 Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że skoro oddział spółki nie stanowi samodzielnego podmiotu prawa, to prowadzenie postępowania ze wskazaniem spółki i tego właśnie oddziału nie przestaje być postępowaniem prowadzonym

90 w stosunku do spółki jako jedynego podmiotu, który może być i jest podmiotem

91 tego postępowania. W sytuacji takiej błędne jest stanowisko kasatora, że decyzja została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie, bowiem oddział spółki nie jest osobą, a jedynie wydzieloną częścią majątku nie posiadającą podmiotowości prawnej. W takiej sytuacji postępowanie prowadzone było w stosunku do spółki

92 i decyzja była skierowana do spółki, nawet jeżeli nazwa spółki została uzupełniona nazwą gospodarstwa rolnego. W sprawie nie doszło zatem do wydania decyzji

93 w stosunku do osoby nie będącej stroną w sprawie i stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. było nieprawidłowe. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 maja 2008 r. (sygn. akt II GSK 73/08)

94 w sytuacji skierowania decyzji do oddziału spółki o.o. dochodzi do skierowania decyzji do podmiotu błędnie nazwanego według przyjmowanych kryteriów oznaczania tożsamości. Nie jest to jednak wada uzasadniająca stwierdzenie nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Wada ta może stanowić uchybienie procesowe będące postawą uchylenia decyzji na podstawie art. 107 § 1 k.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

95 Zatem zarzut kasacyjny dotyczący naruszenia prawa materialnego przez wadliwe niezastosowanie art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. jest nieusprawiedliwiony.

96 Z wywodów przedstawionych wyżej, a dotyczących pozycji oddziału spółki

97 z o.o. wobec tej spółki wynika, że nietrafny jest także zarzut naruszenia art. 28, 107

98 § 1 i 156 § 1 pkt 4 k.p.a. polegającego na uznaniu, iż decyzja o dopłatach została skierowana do Z. Sp. z o.o. Skoro podmiotem postępowania mogła być tylko spółka z o.o. jako osoba prawna i to jej interesu prawnego dotyczyło postępowanie w sprawie dopłat, co organ sam przyznaje, to decyzja skierowana

99 do Z. Sp. z o.o. – Gospodarstwo Rolne L. O., była decyzją skierowaną do spółki z o.o. nie zaś do osoby nie będącej stroną w sprawie.

100 Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwione i działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

101 Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania uzasadnia art. 204 pkt 2 p.p.s.a.