Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2013 r., II FZ 76/13

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2013 r., II FZ 76/13

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia WSA (del.) Grażyna Nasierowska, po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. I. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 17 grudnia 2012 r. sygn. akt I SA/Bd 831/12 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi R. I. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 20 lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 r. postanawia - oddalić zażalenie -

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z 17 grudnia 2012 r., sygn. akt I SA/Bd 831/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił Skarżącej R. I. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.

3 Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji podał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżąca wskazała, że nie uzyskuje żadnych dochodów. Jest zarejestrowana jako bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Nie posiada innych osób na swoim utrzymaniu. Nie dysponuje żadnym majątkiem. Z mężem pozostaje

4 w rozdzielności majątkowej. Korzysta ze świadczeń pomocy społecznej w wysokości 64,82 zł.

5 Zarządzeniem referendarza sądowego z 9 października 2012 r. Skarżąca została zobowiązana do przedłożenia dokumentów źródłowych i złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących jej sytuacji materialnej.

6 W przesłanej odpowiedzi Skarżąca ponownie oświadczyła, że jest osobą bezrobotną. Nie posiada żadnego majątku, ani oszczędności. Wszelkie koszty utrzymania ponosi mąż Skarżącej, z którym pozostaje w rozdzielności majątkowej. Wskazała, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej przyznał jej jednorazowy zasiłek w kwocie 64,82 zł. Skarżąca przesłała również pismo męża, z którego wynika, że dysponuje on rachunkiem bankowym, na którym nie posiada żadnych lokat. Koszty związane z działalnością gospodarczą, mąż Skarżącej określił na kwotę 1.800 zł, natomiast związane z utrzymaniem domu - na kwotę ok. 1.311 zł. Skarżąca przedłożyła zeznanie podatkowe męża, z którego wynika, że w 2011 r. uzyskał on dochód w kwocie 33.984,47 zł.

7 Postanowieniem z 6 listopada 2012 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy.

8 Wobec wniesienia przez Skarżącą sprzeciwu postanowienie to utraciło moc.

9 W uzasadnieniu postanowienia, Sąd I instancji odwołując się do treści art. 246 §1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej - "P.p.s.a."), przypomniał o ciążącym, na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, obowiązku wykazania, że jej sytuacja materialna uprawnia do skorzystania z tego prawa. Wskazał, że oceniając przedstawione przez Skarżącą informacje, w kontekście przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, uznał, że Skarżąca nie wykazała i nie udokumentowała podnoszonych we wniosku okoliczności.

10 W ocenie Sądu I instancji, okoliczność pozostawania Skarżącej w rozdzielności majątkowej z mężem nie może wpłynąć na ocenę jej sytuacji rodzinnej i materialnej.

11 Odnosząc się z kolei do sytuacji finansowej jej męża stwierdził, że Skarżąca uniemożliwiła rzetelną jej ocenę. Przede wszystkim, Sąd I instancji zauważył, że z przedłożonego zeznania podatkowego męża Skarżącej za 2011 r. wynika, iż uzyskał on dochód w kwocie 33.984,47 zł (15.774,06 zł ze stosunku pracy, 16.836,89 zł z pozarolniczej działalności gospodarczej i 1.373,52 zł z działalności wykonywanej osobiście), tj. ok. 2.832 zł miesięcznie. Skarżąca argumentowała, że dochód męża równa się jego wydatkom, w tym związanym z kosztami prowadzonej działalności wynoszącymi 1.800 zł miesięcznie. Odnosząc się do powyższego Sąd I instancji zauważył, że koszty prowadzonej działalności są wielkością pomniejszającą całość uzyskanych przychodów podatnika. Z kolei w zeznaniu podatkowym męża Skarżącej wskazano przychód z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 202.523,54 zł i koszty uzyskania 185.686,65 zł. W konsekwencji, zdaniem Sądu I instancji, trudno uznać za wiarygodną argumentację o ponoszeniu kosztów prowadzonej działalności z uzyskiwanego dochodu.

12 Jednocześnie, w ocenie Sądu I instancji, sytuacji materialnej męża Skarżącej, wbrew jej argumentacji, nie obrazuje załączony do sprzeciwu wydruk z jego konta bankowego. Przede wszystkim, jest to wydrukowany zrzut z ekranu komputera, na którym wyświetlono stronę z serwisu transakcyjnego banku obrazującego obroty na koncie A. I. w okresie od 1 września do 19 listopada 2012 r. Nie jest to natomiast wyciąg z rachunku bankowego z ostatnich trzech miesięcy, do przedłożenia którego Skarżąca została wezwana. Na wydruku widnieje jedynie saldo początkowe w tym okresie (2.467,99 zł), saldo końcowe (115,42 zł), wysokość wpływów (5.041,15 zł) i suma obciążeń (7.393,72 zł).

13 Sąd I instancji podniósł również, że oświadczenie męża Skarżącej o ponoszonych wydatkach na utrzymanie domu jest niepełne i nieprecyzyjne. Przykładowo, z załączonej kopii faktury za energię elektryczną wynika, że wskazana przez niego kwota 335, 45 zł dotyczy okresu dwóch miesięcy.

14 W ocenie Sądu I instancji, niewiarygodne są również informacje Skarżącej dotyczące jej sytuacji rodzinnej. Skarżąca w formularzu PPF nie wymieniła żadnych osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Tymczasem z decyzji Burmistrza S. z 17 września 2012 r. o przyznaniu zasiłku wynika, że w wyniku wywiadu środowiskowego organ ustalił, że rodzina składa się z trzech osób: R. I., A. I. i A. I.

15 Podsumowując Sąd I instancji wskazał, że Skarżąca uchyliła się od przedstawienia rzetelnych informacji pozwalających ustalić jej sytuację finansową, a tym samym brak jest dostatecznych podstaw do przyjęcia, że jest osobą, której sytuacja materialna uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

16 W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżąca wskazała na naruszenie art. 61 § 3 P.p.s.a. i wniosła o "jego zmianę poprzez wstrzymanie jego wykonania". Wniosła również o zwolnienie od wpisu sądowego. Podniosła, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy wykazała, że nie posiada żadnego źródła dochodu, jest całkowicie uzależniona od pomocy męża, z kolei jego dochody pokrywają się z wydatkami. Nie posiada żadnych oszczędności ani ruchomości, których spieniężenie pozwoliłoby na pokrycie kosztów sądowych i wynagrodzenie dla pełnomocnika.

17 W ocenie Skarżącej, Sąd I instancji miał pełną informację o jej stanie rodzinnym i majątkowym, z których wynika, że nie posiada ona żadnego majątku, a utrzymanie mieszkania i rodziny spoczywa całkowicie na jej mężu, z którym pozostaje w rozdzielności majątkowej. Skarżąca podniosła, że odmowa prawa pomocy zobowiązuje Sąd do oddalenia skargi, a w konsekwencji do pozbawienia jej prawa do obrony, co byłoby dla niej zarówno znaczną szkodą jak i spowodowałoby trudne do odwrócenia skutki. Skarżąca wskazała również, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został sporządzony przez profesjonalnego pełnomocnika. Skarżąca była przekonana, że zostanie on rozpoznany bez nadmiernego formalizmu.

18 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

19 Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

20 W pierwszej kolejności zauważyć należy, że kwestie związane z przyznaniem prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, reguluje art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., a nie przywołany w zażaleniu jako naruszony, przepis art. 61 § 3 P.p.s.a., dotyczący instytucji wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu. Jednakże uchybienie to nie uniemożliwiło rozpoznania niniejszego zażalenia, gdyż odmiennie niż w przypadku skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany podstawami zażalenia. Rozpoznając zażalenie Sąd ten orzeka w granicach wyznaczonych przez jego przedmiot, bada zatem zgodność zaskarżonego postanowienia z mającymi zastosowanie w sprawie, obowiązującymi przepisami P.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 3 października 2011 r., I FZ 263/11).

21 Z ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. wynika, że każdy wnoszący sprawę do Sądu powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt II OZ 476/12, wymóg ten nie stanowi ograniczenia prawa do Sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Przyznanie stronie prawa pomocy jako odstępstwo od powyższej zasady, stanowiące swoistą formę dofinansowania jej z budżetu państwa poprzez zapewnienie bezpłatnego udziału w postępowaniu, powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków na pokrycie kosztów tego postępowania jest rzeczywiście niemożliwe.

22 Strona powinna zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do Sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa więc na stronie. Wynika to z treści art. 252 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach oraz dokładne dane o stanie rodzinnym. Także z użytego w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże" wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym (tak w niniejszej sprawie) spoczywa na stronie. Wobec tego pochodzące od niej informacje na temat jej możliwości płatniczych, powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Jeżeli zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Możliwość wezwania daje Sądowi przepis art. 255 P.p.s.a. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 15 marca 2012 r. sygn. akt II FZ 175/12, konstrukcja tego przepisu zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 P.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz ustalenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy

23 Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że czynności określone w art. 255 P.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy.

24 W rozpoznawanej sprawie Skarżąca nie udokumentowała istotnych okoliczności podnoszonych na etapie postępowania przed Sądem I instancji tj. nie udokumentowała i nie wyjaśniła w sposób należyty sytuacji finansowej męża, sytuacji rodzinnej, nie przedstawiła w sposób rzetelny wydatków związanych z utrzymaniem domu. W takiej sytuacji Skarżąca powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym przyjęcia, że wykazała przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie.

25 Skoro Skarżąca nie złożyła żądanych wyjaśnień i nie przedstawiła dokumentów, które wskazywałyby w sposób niebudzący wątpliwości jaka jest jej sytuacja majątkowa, to Sąd I instancji miał pełne podstawy ocenić wniosek jako niezasadny.

26 W zażaleniu Skarżąca powtórzyła wcześniejszą argumentację oraz ponownie wskazała, że dochody jej męża pokrywają się z wydatkami. Do zażalenia Skarżąca również nie złączyła wyciągów z rachunków bankowych, ani innych dokumentów dotyczących możliwości płatniczych jej męża. Nie przedstawiła popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność przyznania jej prawa pomocy w żądanym wymiarze.

27 W świetle opisanych okoliczności za usprawiedliwioną należało uznać ocenę Sądu I instancji, że przedstawione przez Skarżącą dane nie dawały podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skoro skorzystanie z prawa pomocy wiąże się - jak to już podkreślono wyżej, z wystąpieniem szczególnych okoliczności, to w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji trafnie uznał, że dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej Skarżącej nie jest możliwe.

28 W zaskarżonym postanowieniu Sąd ten uzasadnił w sposób wyczerpujący, dlaczego uznał, że oświadczenia Skarżącej są nierzetelne.

29 Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.