Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2015 r., II FZ 370/15

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2015 r., II FZ 370/15

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. O. w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Wr 2091/14 w sprawie ze skargi M. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia 6 sierpnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie wstrzymania wykonania decyzji organu podatkowego pierwszej instancji postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 II FSK 370/15

UZASADNIENIE

3 Postanowieniem z dnia 23 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Wr 2091/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w sprawie ze skargi M. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia 6 sierpnia 2014 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w zakresie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji organu podatkowego pierwszej instancji odmówił zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 17 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Wr 2091/14, o odmowie przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

4 W zaskarżonym postanowieniu Sąd pierwszej instancji podniósł, że ww. postanowieniem z dnia 17 listopada 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w oparciu o dokumenty i oświadczenia strony znajdujące się w aktach rozpatrywanej sprawy oraz sprawy o sygn. akt I SA/Wr 2021/14 i mając na uwadze ciążący na skarżącym obowiązek uiszczenia łącznej kwoty wpisów sądowych ze skarg w trzech sprawach (700 zł) stwierdził, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazał m.in., że fakt zaprzestania prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej w sytuacji, gdy jego żona, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, osiąga z działalności gospodarczej znaczny przychód – w 2013 r. ponad 130.000 zł, a do sierpnia 2014 r. 100.000 zł, nie oznacza braku możliwości ponoszenia kosztów sądowych w sprawie. Nadto, Sąd przytoczył okoliczności, które, w jego ocenie, świadczą o tym, iż przedstawiona przez skarżącego sytuacja majątkowo-finansowa budzi wątpliwości.

5 Postanowieniem z dnia 27 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 2084/14, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na ww. postanowienie.

6 Wobec powyższego, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 12 lutego 2015 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł.

7 W piśmie wniesionym w dniu 16 lutego 2015 r. skarżący ponownie wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych ze względu na pogorszenie się sytuacji finansowej. Wskazał, że ma działalność gospodarczą i nie osiąga żadnych dochodów a dokumenty finansowe przedłożone do wszystkich zainicjowanych przez niego spraw są nadal aktualne. Skarżący wniósł także, powołując się na wydane przez Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie postanowienie, o połączenie wszystkich jego spraw w celu ich łącznego rozpoznania, gdyż pozostają ze sobą w związku i wyznaczenia jednej opłaty w kwocie 100 zł.

8 W odpowiedzi na wezwanie do wskazania okoliczności uprawdopodabniających zmianę sytuacji finansowej, skarżący powołał się na te same jak uprzednio okoliczności.

9 W piśmie z dnia 11 marca 2015 r. skarżący wskazał, że zalega z zapłatą alimentów na syna. Okoliczność ta nie została przez skarżącego w żaden sposób udokumentowana.

10 W zaskarżonym postanowieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu podniósł, że podstawę prawną do ewentualnej zmiany zakresu zwolnienia w porównaniu z zakresem ochrony wynikającym z prawomocnego postanowienia z dnia 17 listopada 2014 r. stanowi art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", w myśl którego postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał przesłanek do takiej zmiany.

11 Sąd wskazał przy tym, że treść kolejnego wniosku nawiązuje do okoliczności, które były już poddane analizie Sądów pierwszej i drugiej instancji orzekających w sprawie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Odnosząc się do niepodniesionej wcześniej okoliczności posiadania przez skarżącego zaległości alimentacyjnych, Sąd podkreślił, że okoliczność ta - pomimo wiedzy skarżącego o konieczności wykazania sytuacji wpływającej na zdolność finansową strony w ponoszeniu kosztów sądowych - w żaden sposób nie została przez skarżącego udokumentowana. Sąd wyjaśnił również skarżącemu, że w wydanym w niniejszej sprawie postanowieniu z dnia 27 stycznia 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał m.in., iż fakultatywne połączenie spraw w trybie art. 111 § 2 p.p.s.a., "dotyczy spraw, którym nadano już bieg a więc tych, w których skargi odpowiadały wymogom formalnym i zostały należycie opłacone. Nie pozbawia to jednak tych spraw odrębnego charakteru i nie pozbawia ich samodzielności".

12 W zażaleniu na to postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji, zwolnienie z opłat sądowych, zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpoznania zażalenia oraz połączenie niniejszej sprawy do toczącej się w WSA sprawy, za którą skarżący opłacił wpis 100 zł. Skarżący zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę, mający wpływ na wynik sprawy poprzez uznanie, że skarżący osiągał w przeszłości znaczny dochód i mógł oszczędzać na prowadzenie spraw sądowych. Ponadto, zdaniem skarżącego, z przedłożonych dokumentów wynika, że jego wydatki znacznie przewyższają dochód. Skarżący podniósł, że wykazał istniejące zobowiązanie, a nie faktycznie płacone kwoty i zaznaczył, że nadal nie pracuje i nie osiąga dochodu.

13 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

14 Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

15 Słusznie Sąd pierwszej instancji przyjął, na podstawie art. 165 p.p.s.a., że brak jest podstaw do zmiany uprzednio wydanego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy. Zgodnie z treścią tego przepisu postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W świetle tej regulacji zmiana postanowienia wydanego w kwestii incydentalnej może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy nastąpiły zmiany okoliczności sprawy tak istotne, że tę zmianę uzasadniające. W art. 165 p.p.s.a. nie chodzi więc o jakąkolwiek zmianę okoliczności sprawy, a o taką zmianę, która w porównaniu ze stanem poprzednim, dawałaby sądowi możliwość zmiany czy uchylenia poprzedniego orzeczenia. Argumentując a contrario, z art. 165 p.p.s.a. wynika, że nie mogą być uchylane i zmieniane postanowienia niekończące postępowania, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne, jeśli brak jest zmiany okoliczności sprawy. Z przedstawionego wniosku nie wynika zaś, że w sprawie zaszły takie właśnie zmiany okoliczności w porównaniu z pierwotnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W nowym wniosku strona powołuje bowiem podobne okoliczności co poprzednio.

16 W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Skoro w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy, to brak wykazania konkretnych okoliczności wiąże się z ryzykiem strony, że prawo pomocy nie będzie jej przyznane i to strona decyduje, czy dołoży starań i wykaże wymaganą przesłankę czy nie. Składając ponowny wniosek strona podała tylko jedną nową okoliczność – zaleganie z alimentami na syna. Słusznie przy tym wskazał Sąd pierwszej instancji, że skarżący dysponował wiedzą o konieczności wykazania sytuacji wpływającej na zdolność finansową – mimo to jednak nie przedstawił na tę okoliczność żadnej dokumentacji. Co więcej, nie próbował nawet wykazać, iż jest to okoliczność, która uzasadniałaby zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie. Również w zażaleniu skarżący nie wskazał na żadne nowe okoliczności istotnie zmieniające jego sytuację. Jak więc trafnie przyjął Sąd pierwszej instancji, nie zaistniała tym samym przesłanka zmiany prawomocnego orzeczenia wskazana w art. 165 p.p.s.a.

17 W odpowiedzi na wniosek o połączenie sprawy podnieść należy, że skarżący i w tym zakresie powtarza swoją dotychczasową argumentację, która w żaden sposób nie odnosi się do tych twierdzeń, które w tym zakresie przedstawił tak Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając poprzednie zażalenie strony, jak i Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu. Mając na uwadze, że przedstawione w tym zakresie wyjaśnienia obu Sądów w pełni odnoszą się treści rozpatrywanego zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny przypomni tylko, że nie jest sprawą tego Sądu odnoszenie się do wniosku strony o połączenie spraw skarżącego podczas rozpoznawania zażalenia odnośnie odmowy przyznania stronie prawa pomocy. Zgodnie natomiast z art. art. 111 § 2 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji może, ale nie musi, połączyć sprawy.

18 Odnosząc się do wniosku o zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpoznania zażalenia podnieść należy, że żądanie to wykraczało poza zakres kompetencji przyznanych Sądowi ustawą sądowoadministracyjną (ściślej w art. 61 § 3 p.p.s.a.). Dosłowne odczytanie tak sformułowanego wniosku musiałoby prowadzić do jego oddalenia z uwagi na fakt, że sąd administracyjny nie jest uprawniony do orzekania o wstrzymaniu wykonania postępowania egzekucyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 29 grudnia 2014 r., sygn. akt II FZ 2150/14, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl – zwana dalej: CBOSA). Wstrzymać postępowanie egzekucyjne może tylko i wyłącznie organ na podstawie ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm., por. postanowienie NSA z dnia 27 listopada 2008 r., sygn. akt II FZ 529/08, z dnia 23 września 2009 r., sygn. akt II FZ 344/09, II FZ 342/09, z dnia 23 grudnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1913/14, CBOSA).

19 Nie znajdując podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.