Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 czerwca 2008 r., II FZ 217/08

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 czerwca 2008 r., II FZ 217/08

Tekst

TEZY

1 Głównym celem hipoteki przymusowej (art. 109 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.; dalej: u.k.w.h.) jest zabezpieczenie oznaczonej wierzytelności, a nie jej zaspokojenie. Przepisy u.k.w.h. określają hipotekę przymusową tak jak każdą hipotekę - jako środek zabezpieczenia, a nie jako "środek egzekucyjny", podobnie art. 747 pkt 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. Nr 43, poz., 296 ze zm.

Sentencja

2 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G. M. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 3 kwietnia 2008 r., sygn. akt I SA/Lu 136/08 w zakresie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji wydanego w sprawie ze skargi G. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 31 grudnia 2007 r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

3 Postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2008 r. o sygn. I SA/Lu 136/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi G. M. (dalej: podatniczka) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 31 grudnia 2007 r. o nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujacych pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2004 r.

4 Uzasadniając postanowienie podano, że w skardze na decyzję Dyrektora IS w L. podatniczka zawarła wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Podniosła tam, że oprócz nieruchomości zabudowanej domem mieszkalnym nie posiada żadnego innego majątku. Dodała, że w związku z wydaniem wobec niej decyzji dotyczących innych lat "podobnych" do zaskarżonej decyzji – ciąży na niej obowiązek zapłaty kwoty przekraczającej 120.000 zł. W związku z tym, że przedmiotowa nieruchomość jest jedyną rzeczą, jaka może podlegać egzekucji, jej przeprowadzenie może spowodować nieodwracalne skutki.

5 WSA w Lublinie powołując art. 61 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. (dalej: P.p.s.a) wskazał, że warunkiem wstrzymania wykonania aktu lub czynności jest wykazanie przez stronę we wniosku okoliczności uzasadniających możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, a uzasadnienie wniosku winno odnosić się do konkretnych okoliczności świadczących o tym, że w stosunku do wnioskodawcy wstrzymanie to jest uzasadnione. Dodano, że w przedmiotowej sprawie wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi 5.157 zł, natomiast aby uznać za uzasadnione żądanie strony, winna ona wykazać istnienie przesłanek, o których mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a. wyłącznie w stosunku do skarżonej decyzji. Zdaniem Sądu I instancji fakt, że wobec skarżącej zostały wydane inne decyzje na łączna kwotę przekraczającą 120.000 zł nie może przemawiać za zasadnością wniosku. Wobec powyższego Sąd uznał, że przesłanki określone w art. 61 P.p.s.a. nie zostały w rozpatrywanej sprawie spełnione.

6 Zażalenie od postanowienia WSA w Lublinie wniosła podatniczka (reprezentowana przez pełnomocnika – adwokata), zaskarżając to postanowienie w całości i zarzucając naruszenie art. 61 § 3 P.p.s.a. przez odmówienie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji pomimo wskazania przez podatniczkę we wniosku okoliczności, które wskazują, że niewstrzymanie wykonania decyzji do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia może wyrządzić podatniczce i jej najbliższej rodzinie znaczna szkodę i spowodować trudne do odwrócenia skutki. Powołując się na w.w. zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.

7 Uzasadniając zażalenie podano, że skarżąca we wniosku o wstrzymanie wykonania w.w. decyzji wykazała, iż w rozpoznawanej sprawie zachodzą przesłanki, o których stanowi przepis art. 61 § 3 P.p.s.a., bowiem uzasadnienie wniosku odnosiło się do konkretnych zdarzeń (okoliczności) świadczących o tym, że w stosunku do podatniczki wstrzymanie zaskarżonej decyzji jest uzasadnione. Wskazano również, że podatniczka jest właścicielką nieruchomości w C. z budynkiem mieszkalnym, w którym mieszka wraz z synem i jego rodziną oraz współwłaścicielką nieruchomości w D., która jest obciążona nieodpłatną służebnością osobistą dożywotniego mieszkania na rzecz jej rodziców. Nadto zaznaczono, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. w oparciu o tytuły wykonawcze wydane na podstawie zaskarżonych decyzji podatkowych wniósł do Sądu Rejonowego w Chełmie wniosek o dokonanie wpisu w dziale IV Księgi Wieczystej KW nr [...] prowadzonej dla nieruchomości podatniczki położonej w C. hipoteki przymusowej wysokości 136.432,16 zł (na dowód czego dołączono przedmiotowy wniosek Naczelnika US w C. o wpis hipoteki przymusowej). Dodano, że jedynym źródłem dochodu podatniczki jest renta rodzinna w wysokości 834 zł, z której kwota 208,64 zł od dnia 1 marca 2008 r. na podstawie zaskarżonych decyzji podlega zajęciu przez Naczelnika US w C. (na dowód czego dołączono decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia 20 marca 2008 r. o ponownym ustaleniu i waloryzacji renty). Dodano, że podatniczka choruje na zwyrodnienie kręgosłupa i stawów obwodowych, ma nadciśnienie tętnicze i z tego też powodu ponosi koszty leczenia w wysokości 50 zł miesięcznie. Nie dysponuje ona ani środkami finansowymi, ani majątkiem, więc wykonanie decyzji Dyrektora IS oznaczać będzie utratę przez nią i jej rodzinę jedynego majątku, tj. w.w. nieruchomości.

8 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

9 Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 3, sąd może na wniosek strony skarżącej wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności, jak też aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy, o których mowa w § 1 przywołanego przepisu, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Użyte w art. 61 § 3 P.p.s.a. wyrażenie "sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie" oznacza, że orzeczenie dotyczące wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji ma fakultatywny charakter, a więc może, lecz nie musi być wydane nawet w wypadku, gdy występują w sprawie przesłanki przewidziane w powołanym wyżej przepisie prawa, od zaistnienia których ustawodawca uzależnia wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu. Z analizy orzecznictwa wynika, że obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności, od których ustawodawca uzależnił możliwość wstrzymania aktu lub czynności, spoczywa na stronie (por. postanowienia NSA: z dnia 22 listopada 2004 r. o sygn. FZ 474/04, z dnia 31 sierpnia 2004 r. o sygn. FZ 267/04; niepubl.). Uzasadnienie wniosku winno odnosić się do konkretnych zdarzeń świadczących o tym, że w stosunku do wnioskodawcy wstrzymanie aktu lub czynności jest uzasadnione.

10 W przedmiotowym wniosku o wstrzymanie zaskarżonej decyzji podatniczka wskazała, że prócz w.w. nieruchomości w C. nie posiada żadnego majątku, więc jedynym przedmiotem, który mógłby podlegać egzekucji jest ta właśnie nieruchomość. Wnosząc zażalenie od postanowienia WSA w Lublinie, na poparcie w.w. tezy podatniczka przedłożyła wniosek Naczelnika US w C. do Sądu Rejonowego w Chełmie Wydział Ksiąg Wieczystych o wpis hipoteki przymusowej dla w.w. nieruchomości w C. Natomiast zarówno w przedmiotowym wniosku, jak również w zażaleniu nie wskazano numerów decyzji, z których wynikałaby kwota zobowiązania podatkowego przekraczająca 120.000 zł. Tym samym skarżąca nie uprawdopodobniła, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki, o których stanowi przepis art. 61 § 3 P.p.s.a.

11 Nadto należy zaznaczyć, że głównym celem hipoteki przymusowej (art. 109 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece – Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.; dalej: u.k.w.h.) jest zabezpieczenie oznaczonej wierzytelności, a nie jej zaspokojenie. Przepisy u.k.w.h. określają hipotekę przymusową tak jak każdą hipotekę - jako środek zabezpieczenia, a nie jako "środek egzekucyjny", podobnie ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego – Dz. U. Nr 43, poz., 296 ze zm. (dalej: K.p.c.) nie używa określenia "środek egzekucyjny". Przepis art. 747 pkt 2 k.p.c. traktuje hipotekę przymusową jako jeden ze sposobów zabezpieczenia roszczeń pieniężnych, a nie "środek egzekucyjny" (por. Marek Sychowicz, O charakterze prawnym hipoteki przymusowej i postępowania o jej ujawnienie [w:] Ars et usus. Księga pamiątkowa ku czci Sędziego Stanisława Rudnickiego, Warszawa 2005, s. 266). Nie ma wątpliwości, że postępowania egzekucyjnego z nieruchomości obciążonej hipoteką przymusową nie wszczyna wniosek o wpis hipoteki. Nadto należy zaznaczyć, że hipoteka ustawowa jest prawem akcesoryjnym w stosunku do wierzytelności, którą zabezpiecza - wygasa w razie wygaśnięcia zobowiązania podatkowego lub zobowiązania płatnika (inkasenta), z tytułu którego powstała, w takim zakresie, jakiego te zobowiązania dotyczyły. Wygasa również w przypadku zrzeczenia się hipoteki przez uprawnionego (art. 246 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny – Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm. (dalej: K.c.) oraz nabycia przez niego własności nieruchomości lub prawa ( art. 247 K.c.), np. wskutek ich przeniesienia przez podatnika za zaległości podatkowe (art. 66 O.p.). W razie wygaśnięcia hipoteki organ podatkowy obowiązany jest dokonać wszelkich czynności umożliwiających wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej (art. 94 i 100 u.k.w.h.), w szczególności poprzez złożenie stosownego wniosku. Z wyżej wymienionych względów zabezpieczenie wierzytelności podatniczki hipoteką przymusową nie uzasadnia twierdzenia, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.

12 Niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków oznacza, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia ani przywrócenie do stanu pierwotnego, tymczasem w rozpatrywanej sprawie w przypadku ewentualnego uwzględnienia skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny i uchylenia decyzji możliwy jest zwrot pobranej kwoty. Natomiast wysokość dopuszczalnych potrąceń ze świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń rentowych określił ustawodawca w przepisach ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm. i do Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpatrywanej sprawie nie należy ocena, czy wysokość ta została przez ustawodawcę zakreślona prawidłowo.

13 Kierując się wyżej wymienionymi względami Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.