Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2014 r., II FZ 1758/14

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2014 r., II FZ 1758/14

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, , , po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia L. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 12 września 2014 r. sygn. akt I SA/Op 447/14 odmawiające przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi L. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 25 marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. postanawia oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym postanowieniem z dnia 12 września 2014 r., sygn. akt I SA/Op 447/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu (dalej: "WSA") odmówił L. M. (dalej: "Skarżący") przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu (dalej: "Dyrektor IS") z dnia 25 marca 2014 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. Podstawą prawną powyższego orzeczenia był art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a.").

3 Z uzasadnienia WSA wynika, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 29 maja 2014 r. Skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 2.000 zł (stosownie do § 1 pkt 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2006 r. Nr 45, poz. 322, dalej: "rozporządzenie) w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi.

4 Powyższe wezwanie zostało doręczone Skarżącemu w trybie przepisu art. 73 § 4 p.p.s.a. Ze względu na fakt, że adresat nie odebrał przesyłki, została ona awizowana po raz pierwszy w dniu 2.06.2014 r. a następnie w dniu 10.06.2014 r. W dniu 20.06.2014 r. przesyłka zawierająca wezwanie do uzupełnienia braków fiskalnych przez Skarżącego została zwrócona do nadawcy. Powyższą przesyłkę uznano za doręczoną w trybie zastępczym z dniem 16.06.2014 r., a zatem termin do uzupełnienia braków skargi upłynął w dniu 23.06.2014 r.

5 Wskutek nieuzupełnienia braków przez Skarżącego, postanowieniem z dnia 3 lipca 2014 r. skarga została odrzucona. Odpis ww. orzeczenia został doręczony Skarżącemu w dniu 14.07.2014 r. W dniu 18 lipca 2014 r. do WSA wpłynął wniosek Skarżącego o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora IS. Do wniosku dołączono dowód uiszczenia wpisu sądowego w należnej wysokości (k. 64). Skarżący uzasadniając wniosek wskazywał, że wskutek doręczenia mu wezwania do uzupełnienia braków w trybie przepisu art. 73 § 4 p.p.s.a. został pozbawiony prawa do obrony. Podniósł, że nie odebranie wskazanej przesyłki spowodowane było nieobecnością w kraju - przebywał on w tym czasie w Londynie, a dodatkowo jego pobyt tam przedłużył się z powodu problemów związanych z rejestracją działalności gospodarczej. Wskazał także, że po przyjeździe z Wielkiej Brytanii do Polski w dniu 28 czerwca 2014 r. w jego skrzynce pocztowej nie było żadnego awiza sądowego. W załączeniu do wniosku, skarżący przedstawił dowody świadczące o jego pobycie w Wielkiej Brytanii w postaci: biletów lotniczych, potwierdzenia rezerwacji biletów na prom, kserokopii wniosku Skarżącego o przyznanie numeru ubezpieczenia, kserokopii informacji o numerze ubezpieczenia Skarżącego, kserokopie informacji o [...].

6 Zarządzeniem z dnia 31 lipca 2014 r. Skarżący został wezwany do przedstawienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu - związanych z pobytem za granicą, w tym doprecyzowania daty wyjazdu i przyjazdu, problemów związanych z rejestracją działalności gospodarczej Wielkiej Brytanii oraz do uprawdopodobnienia ww. okoliczności poprzez przedłożenie stosowanych dokumentów.

7 W piśmie z dnia 11 sierpnia 2014 r. Skarżący wyjaśnił, że jego pierwszy pobyt w Wielkiej Brytanii trwał od 5 kwietnia 2014 r. do 4 maja 2014 r.- w tym okresie Skarżący udał się do angielskiego urzędu celem uzyskania National Insurace Number (NINo). Kolejny pobyt trwał od dnia 24 maja 2014 r. do dnia 28 czerwca 2014 r., a w dniu 10 czerwca 2014 r. Skarżący uzyskał dokument NINo. Wskazywał, że pobyt w Wielkiej Brytanii wiązał się z rejestracją działalności gospodarczej oraz nawiązaniem współpracy z zagranicznymi podmiotami, przy czym, decydując się na wyjazd nie mógł zaplanować daty powrotu, bowiem nie wiedział ile czasu zajmie rejestracja działalności. Do pisma Skarżący załączył kserokopie umowy z biurem rachunkowym znajdującym się w Londynie, potwierdzenie kupna biletu z W. do Londynu, kserokopie biletu z Londynu do W., kserokopie Aplication for a National Insurance Number, kserokopie umowy z bankiem, kserokopie potwierdzenia rezerwacji promu.

8 W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, WSA odnosząc się do argumentacji Skarżącego, że po powrocie do kraju nie znalazł w skrzynce pocztowej żadnego awizo, uznał ją za bezzasadną. Zdaniem Sądu z dokumentów w postaci zwrotnego potwierdzenia odbioru oraz adnotacji zamieszczonych na kopercie zawierającej korespondencję sądową wynika, że przesyłka polecona zawierająca wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego była prawidłowo awizowana, adresat zawiadomiony, a zatem doręczono ją skarżącemu w trybie art. 73 p.p.s.a. skutecznie, a twierdzenie Skarżącego, że nie znalazł zawiadomienia o pozostawieniu przesyłki pocztowej nie znajduje oparcia w materiale dowodowym. W ocenie Sądu gołosłowne oświadczenie strony nie zostało uprawdopodobnione poprzez wskazanie konkretnych i szczególnych okoliczności, które potwierdzałyby taką możliwość, że doręczyciel nie pozostawił awiza, bądź awizo mogło zginąć ze skrzynki pocztowej bez wiedzy Skarżącego.

9 Następnie Sąd uznał, że Skarżący nie uprawdopodobnił także braku winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. WSA ocenił, że przedstawiona przez Skarżącego przyczyna uchybienia terminu - wcześniej zaplanowany wyjazd w celu założenia działalności gospodarczej za granicą - nie uprawdopodabnia braku winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu, a co za tym idzie, okoliczności te nie mogą stanowić podstawy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków fiskalnych skargi. WSA wskazał, że nieobecność Skarżącego spowodowana była zaplanowanym wcześniej wyjazdem za granicę, bowiem wiązała się z zarejestrowaniem działalności gospodarczej skarżącego. Zatem bez wątpienia wymagała wcześniejszego przygotowania. Ze zgromadzonych w sprawie informacji nie wynika, by zdarzenie to miało charakter nagły czy wiązało się z nadzwyczajnymi, niemożliwymi do przezwyciężenia okolicznościami. Na ocenę przedstawionych przez Skarżącego okoliczności nie ma także wpływu wskazywany przebieg procesu rejestracji jego działalności gospodarczej, oczekiwanie na uzyskanie numeru NINo, zwłaszcza, że w tym czasie, Skarżący przebywał również w Polsce (od 4 maja 2014 r. do 24 maja 2014 r.), a nadto zdarzenie to nie miało charakteru nagłego, bowiem Skarżący wiedział, iż jego wniosek o NINo zostanie rozpoznany w czasie od 4 do 6 tygodni. Przedłożone dokumenty, w tym kserokopie zaświadczeń dotyczących rejestracji w Wielkiej Brytanii działalności Skarżącego oraz wniosek o NINo, nie wskazują na zaistnienie w czerwcu 2014 r. nieprzezwyciężonych trudności, a w konsekwencji nie uprawdopodobniają wystąpienia po stronie Skarżącego braku winy w niedochowaniu terminu do uzupełniania braków skargi. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że Skarżący planując wyjazd, oraz (co sam zaznaczył we wniosku), mając świadomość, że jego pobyt za granicą może się przedłużyć, powinien skorzystać z możliwości powiadomienia o tym Sądu i wskazania adresu dla doręczeń, bądź też ustanowienia pełnomocnika, którym w myśl art. 35 § 1 p.p.s.a. może być między innymi rodzic, małżonek, rodzeństwo lub zstępni - czego jednak nie uczynił. Co więcej, z akt sprawy wynika, iż w czasie pobytu za granicą - od 5 kwietnia 2014 r. do 4 maja 2014 r. wniósł on przedmiotową skargę w dniu 24 kwietnia 2014 r. (data na kopercie zawierającej skargę skierowaną na adres Izby Skarbowej w Opolu, k. 14), co tym bardziej wskazuje na to, że Skarżący działał z rozeznaniem, a pobyt za granicą nie wykluczał skutecznego dokonywania czynności procesowych. Sąd zwrócił także uwagę, że cel pobytu Skarżącego w Wielkiej Brytanii - założenie działalności gospodarczej, wskazywał, iż skarżący wyjeżdżał będzie regularnie, co tym bardziej powinno skłonić go to do podjęcia czynności pozwalających na bieżącą kontrolę stanu postępowania wywołanego skargą. Zdaniem Sądu nie można zatem przypisać Skarżącemu cechy działania z należytą starannością, która warunkuje możliwość skorzystania z dobrodziejstwa przewidzianego w art. 86 § 1 p.p.s.a. Skarżący wnosząc skargę do sądu powinien liczyć się z otrzymywaniem korespondencji sądowej. Przed wyjazdem za granicę winien więc podjąć odpowiednie działania, zapewniające możliwość odbioru korespondencji, np. przez osobę trzecią, albo wydać inne dyspozycje przewidziane prawem. Tym bardziej, że od Skarżącego, prowadzącego także w Polsce działalność gospodarczą – firmę "Z.", należałoby oczekiwać większej staranności niż od osób, które takiej działalności nie prowadzą. Zdaniem WSA zaniechania strony wskazują na niedbałość w prowadzeniu własnych spraw, a nawet lekka postać winy nie może ekskulpować ze skutków uchybienia terminu.

10 W zażaleniu na postanowienie WSA, Skarżący wniósł o jego uchylenie i przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu skargi. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które polegało na niewłaściwym zastosowaniu w sprawie przepisu art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 p.p.s.a. manifestujące się w błędnym przyjęciu, iż przebywanie Skarżącego za granicą przez czas dłuższy niż zakładany nie stanowią niezawinionej przez Skarżącego przeszkody do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności oraz błędne przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że Skarżący z góry zakładał, planował długotrwały wyjazd zagraniczny, tymczasem jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego wyjazd był incydentalny i z założenia miał być krótkotrwały. Naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy, ponieważ doprowadziło do bezpodstawnej odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi.

11 W uzasadnieniu zażalenia Skarżący nie zgodził się z poglądem Sądu wskazującym na niedochowanie staranności z uwagi na to, że nie powołał pełnomocnika do doręczeń lub jego sytuacja procesowa, mimo wyjazdu o nieplanowanej i trudnej do przewidzenia długości nie uległa zmianie. Skarżący argumentował, że działaniem irracjonalnym z jego strony byłoby celowe unikanie odbioru pisma, skoro Skarżący w terminie wniósł odwołanie, a sprawa ta jest decydująca o istnieniu bądź likwidacji prowadzonej firmy. Skarżący wskazał również, że po przeanalizowaniu sytuacji stwierdził, że ani on, ani nikt z jego rodziny nie znalazł w skrzynce pocztowej, ani w drzwiach żadnego awizo. Ponadto dodał, że również nikt z sąsiadów nie potwierdził, że awizo na nazwisko Skarżącego znajdowało się w skrzynce pocztowej któregoś z nich. Zatem Skarżący stwierdził, że trudno było mu odebrać przesyłkę skoro nie było awizo.

12 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

13 Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

14 Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.).

15 Pozytywną przesłanką przywrócenia terminu jest zatem brak winy strony w jego uchybieniu. Brak winy wiąże się w takiej sytuacji z obowiązkiem dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej (vide wyrok NSA z 11 lutego 2003 r., sygn. akt II SA 4162/01, Mon. Praw. 2003, nr 8, s. 340). Jedynie gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, można mówić o braku winy (vide postanowienie NSA z 2 października 2002 r., sygn. akt V SA 793/03, Mon. Praw. 2002, nr 23, s. 1059).

16 Z ugruntowanego już orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że kwestię braku winy należy oceniać z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy (porównaj: np. orzeczenia NSA z dnia 27.01.2011 r., sygn. I OZ 47/11 czy z dnia 25.01.2011 r., sygn. II OZ 7/11 opublikowane w bazie orzeczeń NSA na stronie https://orzecznictwo.nsa.gov.pl).

17 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rację ma Sąd pierwszej instancji, że sam pobyt Skarżącego za granicą i związana z tym niemożność odebrania korespondencji sądowej nie stanowi skutecznej przesłanki do przywrócenia terminu do dokonania danej czynności procesowej, albowiem nie jest to przeszkoda obiektywnie uniemożliwiająca odbiór korespondencji mimo dochowania przez stronę należytej staranności. Wystarczyło bowiem, żeby strona wiedząc o toczącym się postępowaniu skorzystała z instytucji przewidzianych w p.p.s.a. i przed wyjazdem skutecznie ustanowiła pełnomocnika do reprezentacji czy doręczeń. Z akt sprawy wynika natomiast, że Skarżący nie podjął żadnych czynności mających zabezpieczyć jego sytuację procesową na czas nieobecności w kraju. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak dołożenia przez Skarżącego należytej staranności w postępowaniu, poprzez niezapewnienie możliwości odbioru pism sądowych na czas wyjazdu, nie może być rekompensowany przywróceniem terminu do dokonania uchybionej czynności procesowej. Strona dysponowała kilkoma sformalizowanymi sposobami zapewnienia możliwości odbioru pism procesowych (zob. np. art. 67 § 5, art. 70 § 1, art. 72 § 1 p.p.s.a.). Stąd też twierdzenia Skarżącego, z których wynika, że nie wiedział na jak długi czas wyjeżdża, tylko potwierdzają jego zaniedbania w powyższym zakresie. Tymczasem w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że przywrócenie terminu jest niedopuszczalne, jeżeli uchybiając mu strona dopuściła się chociażby lekkiego niedbalstwa (zob. np. post. NSA z dnia 26 marca 2010 r., II FZ 89/10, CBOSA).

18 Następnie odnosząc się do argumentacji Skarżącego, że nie mógł odebrać przesyłki, gdyż nie pozostawiono w jego skrzynce pocztowej awizo Naczelny Sąd Administracyjny uznał ją za niezasadną. Zgodnie z art. 73. § 1. p.p.s.a., w razie niemożności doręczenia pisma w sposób właściwy (tj. bezpośrednio adresatowi do rąk własnych), lub poprzez doręczenie zastępcze (tj. doręczenie przesyłki dorosłemu domownikowi adresata, a gdyby go nie było – administracji domu lub dozorcy w przypadku, gdy doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu), pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia. Zawiadomienie to umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe (art. 73 § 2 p.p.s.a.). W przypadku niepodjęcia pisma w podanym wyżej terminie, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (art. 73 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 73 § 4 p.p.s.a. doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w art. 73 § 1 p.p.s.a.

19 Zawiadomienie o złożeniu pisma w placówce pocztowej lub urzędzie gminy (tzw. awizo) co do zasady powinno więc być umieszczone w oddawczej skrzynce pocztowej, a dopiero gdy to jest niemożliwe, na drzwiach mieszkania adresata, w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, lub na drzwiach biura czy też innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. Na zwrotnym dowodzie doręczenia powinna znaleźć się informacja o miejscu pozostawienia zawiadomienia, a skuteczność doręczenia przez awizo warunkuje stwierdzenie, że adresat w sposób nie budzący wątpliwości został zawiadomiony o nadejściu przeznaczonego dla niego pisma oraz miejscu, w którym może je odebrać. Brak tego zawiadomienia, jak również wątpliwość, czy dotarło ono do adresata, powoduje uznanie doręczenia za bezskuteczne (por. postanowienie SN z 21 czerwca 1988 r., III CRN 172/88, LexPolonica nr 320866).

20 W judykaturze podkreśla się, że fikcja prawna doręczenia jest skuteczna w tym znaczeniu, że pociąga za sobą wszelkie skutki doręczenia, które to doręczenie jest oparte na domniemaniu, iż zawiadomienie o złożeniu pisma w urzędzie pocztowym dotarło do rąk adresata. Oznacza to, że skuteczność doręczenia dokonanego w tym trybie zależy w szczególności od prawidłowego zawiadomienia adresata o pozostawieniu pisma, które może być odebrane. Domniemanie doręczenia pisma nie nastąpi zatem w razie niespełnienia warunków określonych w przepisach i nie wywoła skutków prawnych dla strony dokonującej czynności procesowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2011 r., I GZ 163/11, http://orzeczenia.nsa.gov.pl.).

21 Skoro zatem Skarżący twierdzi, że nie został zawiadomiony o pozostawieniu przesyłki zawierającej wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, to doszło do nieprawidłowości w doręczeniu. W konsekwencji nie rozpoczął bieg termin do uiszczenia wpisu od skargi. Datą wyznaczającą początek tego terminu jest bowiem dzień doręczenia rozstrzygnięcia.

22 Instytucja przywrócenia terminu ma zastosowanie w tych wszystkich sytuacjach, gdy strona nie dokonała w terminie czynności. Wówczas nie kwestionując faktu bezskutecznego upływu terminu, strona wykazuje brak zawinienia w nieterminowym dokonaniu czynności. Natomiast w przypadku, gdy strona twierdzi, że termin nie rozpoczął swojego biegu, albowiem naruszono przepisy o doręczeniu, nie dokonując zawiadomienia o złożonej w urzędzie pocztowym przesyłce, nie ma mowy o przywróceniu terminu. Nie można bowiem przywrócić terminu, który nie rozpoczął swojego biegu. Jest to bowiem konsekwencja tego, że strona nie może uchybić terminowi, który jeszcze się nie rozpoczął.

23 Zagadnienie oceny prawidłowości doręczenia stronie zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu od skargi może być przedmiotem rozstrzygnięcia przez WSA na etapie kontroli wstępnej wniesionej skargi w aspekcie dochowania terminu jej opłacenia. Negatywne rozstrzygnięcie w tym zakresie może być kwestionowane przez stronę w drodze skargi kasacyjnej na postanowienie Sądu pierwszej instancji w przedmiocie odrzucenia skargi.

24 W tym stanie rzeczy skoro podniesione w zażaleniu zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.