Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2017 r., II FSK 440/15

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2017 r., II FSK 440/15

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Tomasz Zborzyński, Sędzia NSA Jerzy Płusa (sprawozdawca), Sędzia WSA del. Bogusław Wolas, Protokolant Justyna Bluszko-Biernacka, po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2017 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 1 października 2014 r. sygn. akt I SA/Sz 686/14 w sprawie ze skargi M. R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie (obecnie: Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie) z dnia 17 kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M. R. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie kwotę 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym wyrokiem z dnia 1 października 2014 r. sygn. akt I SA/Sz 686/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę M.R. (dalej jako "Skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 17 kwietnia 2014 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

3 Przedstawiając w uzasadnieniu wyroku stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że postanowieniem z dnia 21 lutego 2014 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w K. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku Skarżącego i jego żony - T.R., na podstawie wystawionych przez Burmistrza M. (dalej jako "Burmistrz") tytułów wykonawczych z dnia 10 września 2008 r., obejmujących zaległości w podatku od nieruchomości za lata 2003-2007. Odpisy tytułów wykonawczych wysłano na adres zamieszkania zobowiązanych w dniu 24 września 2008 r. wraz z zawiadomieniami o zajęciu rachunku bankowego w P. S.A. i K. S.A.

4 Pismem z dnia 29 grudnia 2013 r. Skarżący, działając na podstawie art. 33 pkt 1 w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r. poz. 1015, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "u.p.e.a.", podniósł zarzut przedawnienia zobowiązań podatkowych oraz wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego i wstrzymanie czynności egzekucyjnych do czasu rozpatrzenia zarzutu.

5 W związku z tym Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w K., występujący w sprawie jako organ egzekucyjny, pozyskał od wierzyciela, tj. Burmistrza, informację, że objęte tytułami wykonawczymi należności są wymagalne. Uznał także, iż z uwagi na uchybienie terminu, pismo z dnia 29 grudnia 2013 r. nie może być rozpoznane w trybie przewidzianym dla zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, i - o ile w terminie 7 dni nie zostanie to zakwestionowane - będzie potraktowane jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

6 Wskazanym na wstępie postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Przyjął bowiem, że w ustalonym stanie faktycznym i prawnym sprawy nie zachodzi żadna z okoliczności uzasadniających umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Skarżącego na podstawie wystawionych przez Burmistrza tytułów wykonawczych.

7 Dyrektor Izby Skarbowej zaznaczył, że obowiązki objęte tytułami wykonawczymi wynikają z pięciu decyzji wymiarowych wydanych przez Burmistrza w zakresie podatku od nieruchomości. Podkreślił, że egzekucja jest dopuszczalna i nie ma podstaw do stwierdzenia błędu co do osoby zobowiązanego. Egzekwowane należności są wymagalne i nie przedawniły się, co zostało potwierdzone przez wierzyciela pismem z dnia 24 stycznia 2014 r.

8 W oparciu o art. 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749, z późn. zm.) Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, że 5-letni okres przedawnienia w odniesieniu do obowiązków wymienionych w owych tytułach wykonawczych upływał z dniem 31 grudnia 2012 r. Jednakże na skutek ziszczenia się okoliczności, o której mowa w art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej, uległ przerwaniu. Dyrektor Izby Skarbowej zauważył bowiem, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego zastosowano środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego w P. S.A. i K. S.A. Zawiadomienia o zajęciach wraz z odpisami tytułów wykonawczych zostały doręczone Skarżącemu i jego żonie w dniu 24 września 2008 r. - w trybie art. 43 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "K.p.a.", na co wskazuje zwrotne potwierdzenie odbioru. Następnie zastosowano środki egzekucyjne w postaci zajęcia pobieranego przez Skarżącego świadczenia z ZUS (zawiadomienie z dnia 11 grudnia 2008 r.) i zajęcia należącego do niego rachunku bankowego w B. S.A. (zawiadomienie z dnia 18 stycznia 2011 r.) - obydwa doręczone w trybie art. 43 K.p.a.

9 W dalszej kolejności Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że przesyłka zawierająca zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego z dnia 23 września 2008 r. wraz z odpisami tytułów wykonawczych - zaadresowana na oboje małżonków - została odebrana w dniu 24 września 2008 r. przez dorosłego domownika - B.K., która zobowiązała się doręczyć przesyłkę adresatom, czyli również Skarżącemu. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej, brak jest podstaw do przyjęcia, że o dokonanej czynności została zawiadomiona jedynie T.R.

10 Odnosząc się z kolei do podnoszonej w zażaleniu kwestii związanej z koniecznością odrębnego doręczenia korespondencji dla każdego z dłużników solidarnych, Dyrektor Izby Skarbowej doszedł do wniosku, że Skarżący nie wykazał, aby naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik postępowania, a jedynie takie naruszenie mogłoby stanowić podstawę do uchylenia zaskarżonego postanowienia organu egzekucyjnego. Jednocześnie Dyrektor Izby Skarbowej zaznaczył, że nawet gdyby przyjąć, że zarzuty dotyczące sposobu doręczenia korespondencji są zasadne, to nadal brak jest podstaw do uznania, że w sprawie doszło do przedawnienia zobowiązań podatkowych, gdyż w toku postępowania egzekucyjnego zastosowano środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego należącego do Skarżącego w B. S.A. Skierowane do Skarżącego zawiadomienie o dokonaniu tej czynności, również doręczono w trybie art. 43 K.p.a. dorosłemu domownikowi, tj. B.K.

11 W skardze na powyższe postanowienie Skarżący zarzucił naruszenie art. 26 § 5, art. 27c i art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., a także art. 70 § 1 i § 4 Ordynacji podatkowej.

12 Sąd pierwszej instancji uzasadniając wydane rozstrzygnięcie stwierdził na wstępie, że domagając się umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., jako przeszkody w prowadzeniu tego postępowania Skarżący wskazywał przedawnienie zobowiązań podatkowych, których niniejsze postępowanie dotyczyło oraz niewszczęcie wobec niego postępowania, a to z uwagi na brak skutecznego doręczenia odpisów tytułów wykonawczych, jak i zawiadomień o dokonywanych zajęciach wierzytelności. Wobec tak zarysowanej problematyki, w pierwszej kolejności Sąd uznał za zasadne odnieść się do kwestii sposobu doręczania korespondencji w postępowaniu egzekucyjnym.

13 Sąd podzielił przyjęte w orzecznictwie sądowoadministracyjnym stanowisko, że z uwagi na brzmienie art. 1a pkt 20, art. 26 § 5 oraz art. 27c u.p.e.a., wystawienie tytułu wykonawczego na oboje małżonków, nie pozwala traktować ich jako jednego zobowiązanego i w takiej sytuacji - pomimo że obowiązek określony w decyzjach nałożono solidarnie na obojga - zachowują status stron postępowania egzekucyjnego. Oznacza to, że korespondencja powinna być doręczana każdemu z nich osobno, chociażby zamieszkiwali pod tym samym adresem. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że tytuły wykonawcze z dnia 10 września 2008 r. zostały wystawione na oboje małżonków zobowiązanych solidarnie do uiszczenia zobowiązań podatkowych w podatku od nieruchomości za lata 2003-2007. Oboje małżonkowie byli zatem odrębnymi zobowiązanymi i w myśl art. 40 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., korespondencja zawierająca odpisy tytułów wykonawczych oraz zawiadomienia z dnia 23 września 2008 r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem, powinna być doręczana każdemu z nich z osobna. Wobec tego, zdaniem Sądu, wspólne zaadresowanie przesyłek, podczas gdy Skarżący i jego małżonka występowali jako odrębne osoby zobowiązane, było nieprawidłowe. W jego ocenie, nie daje to jednak podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonego postanowienia. Powyższa okoliczność nie dowodzi bowiem, że postępowanie egzekucyjne nie zostało wobec Skarżącego skutecznie wszczęte, ani że nie doszło do skutecznego przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązań w podatku od nieruchomości za lata 2003-2007.

14 Następnie Sąd przytoczył brzmienie art. 26 § 5 u.p.e.a. Z treści tego przepisu wywiódł, że do wszczęcia postępowania egzekucyjnego dochodzi na skutek jednej z dwóch alternatywnie występujących w nim przesłanek. Podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie spełniony został warunek z art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a. Stąd nawet wadliwa czynność doręczenia odpisu tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności, nie mogła prowadzić do zniweczenia czynności wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

15 Przechodząc do kwestii przedawnienia zobowiązań podatkowych w podatku od nieruchomości za lata 2003-2007, Sąd zaznaczył, że zgodnie z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Stosownie jednak do treści art. 70 § 4 tej ustawy, bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Sąd stwierdził, że brak jest podstaw do uznania zasadności stanowiska Skarżącego, jakoby nie został on skutecznie zawiadomiony o zastosowaniu środka egzekucyjnego i tym samym bieg terminu przedawnienia nie został przerwany. Sąd podzielił bowiem zdanie Dyrektora Izby Skarbowej, że z akt niniejszej sprawy wynika, iż w toku postępowania egzekucyjnego zastosowano środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego należącego do Skarżącego w B. S.A. Zawiadomienie z dnia 15 stycznia 2011 r. zostało skierowane wyłącznie do Skarżącego i doręczono je w trybie art. 43 K.p.a. dorosłemu domownikowi, tj. B.K. Sąd uznał zatem, że środek egzekucyjny został zastosowany przed upływem terminu przedawnienia i - w konsekwencji - doszło do skutecznego przerwania biegu terminu przedawnienia.

16 Sąd wskazał również, że bez wpływu na powyższą ocenę pozostaje twierdzenie Skarżącego, że doręczenie adresowanej do niego przesyłki, odebranej przez B.K., było nieskuteczne, gdyż jakkolwiek jest ona jego córką, to jednak wyszła za mąż i od 2006 r. nie zamieszkuje wspólnie ze Skarżącym, a zatem nie jest ona osobą, o której mowa w art. 43 K.p.a. Sąd zwrócił uwagę, że okoliczność ta nie była podnoszona na żadnym etapie prowadzonego postępowania, jej zgłoszenie nastąpiło dopiero na rozprawie, a Skarżący nie przedstawił przy tym żadnego dowodu potwierdzającego (lub choćby uprawdopodobniającego) ten fakt. Tymczasem, co Sąd zaznaczył, że z akt administracyjnych wynika, iż odbiór przesyłki przez B.K. nie był jednorazowym zdarzeniem. Natomiast ze sporządzonego w dniu 20 maja 2013 r. protokołu o stanie majątkowym Skarżącego wynika, że B.K. jest "członkiem rodziny zobowiązanego wspólnie z nim zamieszkującym".

17 W skardze kasacyjnej Skarżący, działając przez swojego pełnomocnika, zaskarżył wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", zarzucił naruszenie:

18 1) art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez uznanie, iż zobowiązanie podatkowe objęte postępowaniem egzekucyjnym w administracji nie uległo wobec Skarżącego przedawnieniu;

19 2) art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej, poprzez uznanie, że bieg terminu przedawnienia został przerwany wskutek zastosowania wobec Skarżącego środka egzekucyjnego, o którym został zawiadomiony przez doręczenie zawiadomienia z dnia 15 stycznia 2011 r. o zajęciu rachunku bankowego w B. S.A., do niego należącego;

20 3) art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., poprzez stwierdzenie, iż zobowiązanie podatkowe nie uległo przedawnieniu, a tym samym zachodzą wskazane w ww. przepisie okoliczności uzasadniające umorzenie postępowania;

21 4) art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 43 K.p.a., poprzez przyjęcie, że pozostawienie przesyłki dla B.K. dawało podstawę do zastosowania instytucji określonej w art. 43 K.p.a.

22 Na tej podstawie Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

23 W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzanie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

24 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

25 Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

26 W pierwszej kolejności ocenie należało poddać zarzut tej skargi dotyczący naruszenia art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej, w którym pełnomocnik Skarżącego kwestionuje przerwanie, na podstawie tego przepisu, biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych z tytułu podatku od nieruchomości.

27 W myśl tego przepisu, bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia, w którym zastosowano środek egzekucyjny.

28 Jak wynika z akt sprawy (karta nr [...] akt egzekucyjnych), organ egzekucyjny działając w trybie art. 80 § 1 u.p.e.a., zastosował wobec Skarżącego środek egzekucyjny w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, poprzez przesłanie do banku (B. S.A.) zawiadomienia z dnia 18 stycznia 2011 r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej nieruchomości będącego bankiem.

29 Zawiadomienie to doręczone zostało także Skarżącemu w dniu 19 stycznia 2011 r. w trybie art. 43 K.p.a., co dokumentuje znajdujące się w aktach sprawy "potwierdzenie odbioru" (karta nr [...] akt egzekucyjnych).

30 Do przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, którego stroną są oboje małżonkowie, wystarczające jest wystąpienie przesłanek określonych w art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej w stosunku do jednego z nich (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2016 r. sygn. akt II FSK 91/14).

31 W świetle powyższego uznać należy, iż w rozpoznawanej sprawie nastąpiło skuteczne przerwanie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od nieruchomości, dochodzonego od Skarżącego i jego żony, zatem do przedawnienia tego zobowiązania nie doszło. Oparty na twierdzeniu przeciwnym zarzut naruszenia art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej jest bezzasadny. Podobnie jak bezzasadne są zarzuty naruszenia art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej oraz art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. oparte na twierdzeniu, że zobowiązanie to uległo przedawnieniu.

32 Wskazany w ostatnim zarzucie skargi kasacyjnej jako naruszony art. 18 u.p.e.a. stanowi, iż jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy K.p.a. Ani organy administracyjne, które w niniejszej sprawie wydawały postanowienia, ani Sąd pierwszej instancji, w najmniejszym stopniu nie kwestionowały i nie podważały wynikającego z tego przepisu nakazu odpowiedniego stosowania przepisów K.p.a., w tym także do doręczeń pism w postępowaniu egzekucyjnym. Nie jest więc wiadome, bo autor skargi kasacyjne tego nie wyjaśnił, w jaki sposób przepis ten, uwzględniając jego treść, mógłby zostać przez te organy czy też Sąd pierwszej instancji naruszony.

33 Natomiast zupełnie odrębną kwestię, dotyczącą wszak ustaleń faktycznych, stanowi okoliczność, czy w świetle art. 43 K.p.a., miało miejsce skuteczne doręczanie Skarżącemu przesyłek w postępowaniu egzekucyjnym, w trybie określonym w tym przepisie.

34 Organy administracji uznały, że B.K. - córka Skarżącego, była osobą (dorosłym domownikiem), o której mowa w art. 43 K.p.a. (do problemu tego odniósł się także Sąd pierwszej instancji), a pełnomocnik Skarżącego ustaleń w tym zakresie, poprzez sformułowanie adekwatnego zarzutu, skutecznie nie podważył. Zaprezentowane po raz pierwszy dopiero na rozprawie przed Sądem pierwszej instancji twierdzenie pełnomocnika Skarżącego, że B.K. nie jest jednak osobą, o której mowa w art. 43 K.p.a., powtórzone w skardze kasacyjnej, było i pozostaje całkowicie gołosłowne i jako takie nie mogło doprowadzić do zamierzonego przez Skarżącego skutku, tj. uchylenia zaskarżonego wyroku.

35 Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu stosownie do art. 184 P.p.s.a.

36 O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 209 w zw. z art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490).