Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2019 r., II FSK 3152/18

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2019 r., II FSK 3152/18

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący, Sędzia NSA Andrzej Jagiełło, Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Krawczyk (spr.),, , po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. sp. z o.o. z siedzibą w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 lutego 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 1173/17 w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 19 września 2017 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie podatku od nieruchomości za lata 2013-2016 oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 7 lutego 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 1173/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę A. sp. z o.o. w K. (dalej: skarżąca) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 19 września 2017 r. w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania w sprawie określenia wysokości podatku od nieruchomości za lata 2013-2016.

3 W skardze kasacyjnej od tego wyroku skarżąca zaskarżyła ów wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Skarżąca oświadczyła jednocześnie, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.

4 Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie: 1) art. 154 § 1 i art. 138 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 2017 ze zm., dalej: O.p.) w związku z art. 64 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm., dalej: k.p.a.) przez ich pominięcie; 2) art. 201 § 4 O.p. przez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że zdolność do czynności prawnych osoby prawnej jest tym samym, co zdolność do czynności prawnych jej prokurenta jako osoby fizycznej.

5 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie nie skorzystało z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

6 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

7 Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

8 Jak wynikało z poczynionych w rozpoznanej sprawie ustaleń faktycznych, skarżąca wniosła w dniu 22 lutego 2017 r. do Wójta Gminy W. o zawieszenie postępowania podatkowego na podstawie art. 201 § 1 pkt 4 O.p. ze względu na utratę zdolności skarżącej do czynności prawnych – do czasu powołania zarządu spółki uprawnionego do jej reprezentacji. Jak podkreślono w uzasadnieniu wniosku, skarżąca nie posiada zdolności do czynności prawnych, ponieważ prezes jej zarządu – A. G. – złożyła rezygnację z funkcji z dniem 30 sierpnia 2013r. Wniosek o zawieszenie postępowania został podpisany przez M. K. – prokurenta skarżącej, który działał w tym charakterze na podstawie oświadczenia zarządu skarżącej o udzieleniu prokury z dnia 3 czerwca 2013 r., przedłożonego przez skarżącą na wezwanie organu II instancji. Z oświadczenia tego wynikało, że prokurent jest uprawniony "do samodzielnego podpisywania i reprezentowania firmy A. sp. z o.o." (k. 46 akt adm.). Organ I instancji odmawiając zawieszenia postępowania argumentował, że prezes zarządu – mimo rezygnacji z pełnienia funkcji – nie został wykreślony z KRS, a nadto nadal działa w tym charakterze. Na postanowienie organu I instancji skarżąca założyła zażalenie, podpisane przez prokurenta, w którym stwierdziła, że nie ma zdolności do czynności prawnych, przedkładając na dowód tego uchwałę Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników z dnia 5 września 2016 r. o odwołaniu zarządu skarżącej w składzie: Prezes Zarządu – A. G. (k. 24 akt adm.). Organ odwoławczy stanowiska skarżącej nie podzielił wskazując, że niezależnie od tego, czy skarżąca posiada zarząd, czy też nie, to w sytuacji udzielenia prokury skarżąca jest skuteczne reprezentowana w postępowaniu podatkowym. Nie ma zatem przesłanek do zawieszenia postępowania podatkowego na podstawie art. 201 § 1 pkt 4 O.p. Ustalenia te i ich ocena zostały w pełni zaaprobowane przez Sąd I instancji.

9 Skarżąca podnosiła w skardze kasacyjnej, że wprawdzie "prokurent może wykazywać inicjatywę w działaniach podejmowanych na rzecz spółki, jednakże nie może być adresatem kierowanych do spółki w postępowaniu administracyjnych pism" (s.3 skargi kasacyjnej). W takiej sytuacji, w jakiej znalazła się skarżąca, pisma powinny być doręczane – jej zdaniem – do rąk kuratora ustanowionego przez sąd. Odmienne stanowisko, leżące u podstaw rozstrzygnięć organów podatkowych i Sądu I instancji, skarżąca uważała za uchybiające przepisom art. 154 § 1 i art. 138 § 3 O.p.

10 Naczelny Sąd Administracyjny zarzutów skarżącej nie podziela.

11 Zgodnie z art. 154 § 1 O.p., pisma skierowane do osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej, które nie mają organów, doręcza się kuratorowi wyznaczonemu przez sąd. Z kolei według art. 138 § 3 O.p., jeżeli osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej nie może prowadzić swoich spraw wskutek braku powołanych do tego organów, organ podatkowy składa do sądu wniosek o ustanowienie kuratora.

12 Jak wynika z tych przepisów, organ występuje do sądu z wnioskiem o ustanowienie kuratora, gdy osoba prawna nie może prowadzić swoich spraw wskutek braku powołanych do tego organów. Wówczas doręczeń dokonuje się do rąk kuratora.

13 W rozpoznanej sprawie przypadek taki nie zachodził, bowiem skarżąca mogła prowadzić swoje sprawy działając przez ustanowionego w 2013 r. prokurenta samoistnego. Zgodnie z art. 1091 § 1 k.c., prokura jest pełnomocnictwem udzielonym przez przedsiębiorcę podlegającego obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców, które obejmuje umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych, jakie są związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Jak przyjmuje się w orzecznictwie sądowym, "z istoty prokury wynika, że jest to pełnomocnictwo udzielane przez przedsiębiorcę, określane także mianem przedstawicielstwa handlowego, które obejmuje umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych, jakie są związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, nie można jej co do zasady ograniczyć wobec osób trzecich, a czynności prawne wymagające pełnomocnictwa szczególnego są wymienione w ustawie (art. 1091 i art. 1093 k.c.)" (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2017 r., IV CSK 321/16, Lex/el). Prokura jest ważna, mimo że nie została wpisana do rejestru sądowego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2005 r., II CK 120/05, Lex/el).

14 Nie ulega przy tym wątpliwości, że umocowanie prokurenta jest skuteczne – ze wszelkimi tego konsekwencjami – również w razie odwołania zarządu, który prokurenta ustanowił. Jak trafnie podkreśla się w orzecznictwie, "art. 109(7) § 2 k.c. wskazuje wprost pięć przypadków wygaśnięcia prokury oraz dwa stany faktyczne, gdy prokura nie wygasa. Jest to śmierć przedsiębiorcy i utrata przez niego zdolności do czynności prawnych. Tak więc, utrata przez Spółkę zarządu nie powoduje wygaśnięcia prokury. Prokurent jest bowiem z mocy ustawy uprawniony do reprezentowania Spółki w sprawach sądowych i pozasądowych, jakie są związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa" (wyrok NSA z dnia 28 września 2016 r., I GSK 331/16, CBOSA). Jeśli więc spółka umocowała do działania w swoim imieniu prokurenta samoistnego, który jest uprawniony do jednoosobowego działania, a umocowanie to nie wygasa wskutek odwołania całego zarządu (art. 109 (7) K.c.), to nie zachodzą w składzie jednostki organizacyjnej braki uniemożliwiające jej działanie (postanowienie NSA z dnia 17 maja 2016 r., II OZ 475/16, CBOSA). Inne ujęcie godziłoby w istotę prokury jako pełnomocnictwa mającego przeciwdziałać utrudnieniom w funkcjonowaniu przedsiębiorstwa, w tym w razie utraty organu reprezentującego osobę prawną lub w przypadku braków w jego składzie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 2016 r., V CZ 26/16, Lex/el).

15 Aprobując te poglądy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skarżąca popadła sprzeczność przyjmując, że w razie braku zarządu osoby prawnej prokurentowi wolno inicjować postępowania (administracyjne i sądowe), ale nie można mu doręczać pism kończących te postępowania ze skutkiem prawnym, bo to można uczynić wyłącznie do rąk kuratora. Jest to stanowisko sprzeczne z konstrukcją umocowania do czynności sądowych i pozasądowych, o którym mowa w art. 1091 § 1 k.c., a które obejmuje wszystkie łączące się ze sprawą czynności procesowe, z umocowaniem do odbioru pism włącznie. W takich warunkach nie mamy do czynienia z sytuacją, że "strona nie może prowadzić swoich spraw wskutek braku powołanych do tego organów" (art. 138 § 3), co uzasadniałoby wystąpienie przez organ podatkowy do sądu z wnioskiem o ustanowienie kuratora, a co za tym idzie – nie było podstaw do zawieszenia postępowania podatkowego na podstawie art. 204 § 1 pkt 4 O.p. Nie doszło więc do naruszenia żadnego ze wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów O.p. Z kolei przepis art. 64 §1 k.p.a. nie mógł zostać naruszony przez Sąd I instancji, bowiem przepis ten nie był i nie mógł być zastosowany w rozpoznanej sprawie,w której stosowanie przepisów k.p.a. jest wyłączone z mocy art. 3 § 1 pkt 2 kodeksu.

16 W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.