Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 września 2016 r., II FSK 271/15

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 września 2016 r., II FSK 271/15

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Andrzej Jagiełło (sprawozdawca), Sędzia NSA Anna Dumas, Sędzia WSA (del.) Wojciech Stachurski, Protokolant Piotr Stępień, po rozpoznaniu w dniu 29 września 2016 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Jo. W. i Ja. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 24 października 2014 r. sygn. akt I SA/Łd 361/14 w sprawie ze skargi Jo. W. i Ja. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 21 lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie podatku od nieruchomości za 1997 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Jo. W. i Ja. W. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi kwotę 120 (słownie: sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 II FSK 271/15

3 Uzasadnienie

4 1.1 Zaskarżonym wyrokiem z dnia 24 października 2014 r., sygn. akt. I SA/Łd 361/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j., Dz. U. z 2016 roku, poz. 718) - dalej p.p.s.a.- oddalił skargę J.W. i I.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 21 lutego 2014 r. w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za rok 1997. 1.2 Ze stanu sprawy przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji wynikało, że decyzją z dnia 5 czerwca 2001 r. Prezydent Miasta L. ustalił skarżącym wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości położonej w L. przy ul. [...] za 1997 r. w kwocie 10.404,20 zł. Strony nie złożyły od tej decyzji odwołania.

5 Następnie, w piśmie z 22 lipca 2013 r. podatnicy wnieśli o wznowienie postępowań zakończonych decyzjami wydanymi w przedmiocie podatku od ww. nieruchomości. Jednocześnie strony wniosły o zawieszenie postępowania w sprawie wznowienia do czasu stwierdzenia, orzeczeniem sądu lub innego organu, sfałszowania dowodów lub popełnienia przestępstwa. Domagały się też by Prezydent Miasta wystąpił do Starosty Powiatowego o niezwłoczne podjęcie działań w celu uregulowania stanu prawnego wskazanej nieruchomości. Precyzując wniosek, jako podstawę wznowienia, wskazali art. 240 § 1 pkt 5 zd. pierwsze i art. 240 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.;) - dalej O.p. Zaznaczyli, że wznowieniem powinny być objęte postępowania podatkowe prowadzone od 1994 r. do chwili obecnej. Postanowieniem z 28 października 2013 r. Prezydent Miasta L. wznowił postępowanie podatkowe w sprawie podatku od nieruchomości za 1997 r. zakończonej decyzją ostateczną tego organu z 5 czerwca 2001 r. Decyzją z dnia 3 stycznia 2014 r. Prezydent Miasta L. odmówił uchylenia decyzji własnej z 5 czerwca 2001 r. ustalającej skarżacym wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości. Uznał, że nie wystąpiły przesłanki z art. 240 § 1 O.p. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi decyzją z 21 lutego 2014 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium wskazało, że w sprawie nie zachodziła żadna z podstaw wznowienia, o której mowa w art. 240 § 1 pkt 1, pkt 2, pkt 4, pkt 5 i pkt 7 O.p. Co do pierwszej z wymienionych przesłanek organ argumentował, że strona, która domaga się wznowienia postępowania na tej podstawie, że dowód okazał się fałszywy, musi przedstawić organowi orzeczenie sądowe stwierdzające, że dowód był sfałszowany. W przedmiotowej sprawie strony nie przedstawiły takiego orzeczenia. W ocenie Kolegium, załączone do wniosku o wznowienie postępowania zawiadomienie z Prokuratury z dnia 1 lipca 2013 r. o wszczęciu śledztwa w sprawie przekroczenia uprawnień przez urzędników państwowych poprzez poświadczenie nieprawdy w decyzjach administracyjnych jest w tym zakresie niewystarczające. Jednocześnie SKO wskazało, że nie ma podstaw do zastosowania art. 240 § 2 i § 3 O.p., z uwagi na brak oczywistości sfałszowania dowodu. W ocenie organu odwoławczego nie zachodziła również przesłanka z art. 240 § 1 pkt 2 O.p., ponieważ także w tym przypadku strony nie przedstawiły dowodu w postaci wyroku sądowego stwierdzającego, że decyzja ostateczna wydana została w wyniku przestępstwa. Kolegium odniosło się ponadto do kolejnych przesłanek wznowieniowych z art. 240 § 1 pkt 4, 5 i 7 O.p. i uznało, że przypadki tam wymienione nie mają w sprawie zastosowania. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący zarzucili powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi rażące naruszenie prawa poprzez niezastosowanie art. 233 § 1 pkt 2 i art. 233 § 3 w związku z art. 240 § 1 pkt 2 O.p. Wskazując na te uchybienia skarżący wnieśli o stwierdzenie nieważności decyzji SKO, poprzedzającej ją decyzji organu l instancji wydanej w trybie wznowienia oraz decyzji podatkowej wymiarowej. W uzasadnieniu powołali się na wyrok Sądu Najwyższego

6 z dnia 23 stycznia 2003 r., II CKN 1155/00, który wprawdzie nie został wydany w sprawie ustalenia nieważności umowy z dnia 23 grudnia 1993 roku na podstawie której, skarżący nabyli prawo wieczystego użytkowania spornego gruntu, to jednak umowa została oceniona przez Sąd Najwyższy jako bezwzględnie nieważna i takiej samej ocenie podlega w każdym innym postępowaniu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. 1.3 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd wskazał, że spór rozpoznawanej sprawy dotyczył tego, czy zaistniała wskazana przez stronę w skardze przesłanka do wznowienia postępowania podatkowego (art. 240 § 1 pkt 2 O.p.) w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Prezydenta Miasta L. z 5 czerwca 2001 r. ustalającej wymiar podatku od nieruchomości za rok 1997. Zgodnie z art. 240 § 1 O.p. wznawia się postępowanie między innymi, gdy decyzja wydana została w wyniku przestępstwa (pkt 2). Natomiast stosownie do § 2 art. 240 O.p., jeżeli sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne w celu ochrony interesu publicznego, postępowanie z przyczyn określonych w § 1 pkt 1 i pkt 2 może być wznowione również przed wydaniem przez sąd orzeczenia stwierdzającego sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa. Sąd zauważył, że nie zostało wydane orzeczenie stwierdzające, że popełniono przestępstwo rzutujące na wydanie decyzji, której uchylenia w trybie nadzwyczajnym domagają się skarżący. Takiego związku nie tworzy okoliczność, że sądy cywilne (Sąd Okręgowy, Sąd Apelacyjny i Sąd Najwyższy) stwierdziły, że umowa, na podstawie, której skarżący mieli nabyć prawo wieczystego użytkowania gruntu położonego w L. była nieważna. Sąd argumentował, że orzeczenia te zapadły w innym niż postępowanie karne trybie, po wtóre w sprawie o odszkodowanie i eksmisję, nawet nie w postępowaniu opartym o treść art. 189 ustawy Kodeks postępowania cywilnego. Sąd wskazał, że podstawę decyzji, której uchylenia domagali się skarżący stanowił wpis w ewidencji gruntów i budynków, z którego wynikało, że strona jest użytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości. Wpis ten oparty był na umowie zawartej w formie aktu notarialnego, która zresztą stanowiła także podstawę dokonania stosownych zmian w księgach wieczystych. Poza tym, zdaniem Sądu z akt sprawy wynikało, że wyrok Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2003r., sygn. akt III CKN 1155/00 i wynikająca z niego nieważność umowy sprzedaży użytkowania wieczystego była znana organowi pierwszej instancji prawdopodobnie od grudnia 2004 r., kiedy to Minister Skarbu Państwa przesłał Prezydentowi Miasta L. odpis tego wyroku, co oznacza, że w chwili wydawania decyzji wymiarowej za 1997 r. organ podatkowy nawet mógł nie mieć żadnych podstaw do podejrzeń, co do ważności umowy nabycia przez skarżących prawa do nieruchomości. Sąd wyjaśnił następnie, że na uwzględnienie nie zasługiwały argumenty przedstawione przez skarżących w piśmie z dnia 18 czerwca 2014 r. zawierającym rozszerzenie skargi na przesłankę z art. 240 § 1 punkt 5 O.p. Strona skarżąca upatrywała istnienia tej przesłanki w treści cytowanego wyżej wyroku Sądu Najwyższego. Tymczasem w ocenie Sądu stanowisko wyrażone w treści przywoływanego wyroku sądowego jest tylko oceną prawną wyrażoną na marginesie istoty sporu prowadzonego na podstawie przepisów prawa cywilnego, dotyczącej ważności i skuteczności przedmiotowej umowy z dnia 23 grudnia 1993 r. Sąd wskazał, że organy podatkowe wymierzając podatek są związane danymi z rejestru gruntów i budynków, co wynika z treści art. 21 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo kartograficzne i geodezyjne (t. j. Dz. U. nr 193, z 2010r., poz. 1287 ze zm.). Przywoływany wyrok Sądu Najwyższego nie jest nowym dowodem, ani nową okolicznością, która uzasadniałaby wznowienie postępowania zakończonego wydaniem ostatecznej decyzji wymiarowej za rok 1997. Jest to zapatrywanie prawne wyrażone w orzeczeniu sądu, a nie dowód ani okoliczność faktyczną.. 2.1 Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiedli J. i I. W. Działający w ich imieniu pełnomocnik zarzucił naruszenie: 1) art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) w związku z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a., w związku z naruszeniem art. 247 § 1 pkt. 1, 2 i 3 O.p. w związku z naruszeniem art. 208 § 1, art. 130 § 1, art. 120 i art. 121 ustawy O.p., lub 2) art. 141 § 4 p.p.s.a., w związku z art. 247 § 1 pkt 1, 2 i 3 O.p. w związku z art. 208 § 1, art. 130 § 1, art. 120 i art. 121 O.p., 3) art. 30, art. 38, art. 40, art. 45 ust. 1, art. 64 ust. 2, art. 77 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 2, art. 3, art. 6. 1, art. 1 Protokołu Nr 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka polegające na świadomym utrzymywaniu stanu naruszającego prawa podmiotowe skarżących objęte wskazanymi normami konstytucyjnymi oraz prawem międzynarodowym, poprzez nie zastosowanie przepisów wskazanych w pkt 1 i 2 (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Przy tak sformułowanych zarzutach strona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji lub stwierdzenie nieważności decyzji SKO w Łodzi oraz poprzedzających ją aktów administracyjnych, z uwzględnieniem stanu faktycznego wynikającego z decyzji ostatecznych wydanych w trybie stwierdzenia nieważności decyzji w podatku od nieruchomości za lata 2009-2013, bowiem stan faktyczny jest niezmienny od 1994 r., do chwili obecnej. Strona zażądała ponadto stwierdzenia naruszenia praw podmiotowych wskazanych w pkt 3 petitum skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania sądowego za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych. 2.2 Odpowiadając na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na jego rzecz zwrotu niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego według norm prawem przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3.1 Skarga kasacyjna jest niezasadna. W pierwszym rzędzie należy podkreślić, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Przepis ten określa zasadę związania granicami skargi kasacyjnej, która polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, wyznacza zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd kasacyjny może zatem uwzględnić tylko te zarzuty kasacyjne, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej. Nie może natomiast zastępować strony i uzupełniać przytoczonych podstaw kasacyjnych oraz badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lipca 2013 r., II FSK 2208/11, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny nie może również modyfikować zgłoszonych zarzutów kasacyjnych i ich uzasadnienia pod kątem okoliczności danej sprawy. Musi bazować na zarzutach i ich uzasadnieniu sformułowanym przez wnoszącego skargę kasacyjną (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2015 r., II FSK 1079/13, www.nsa.gov.pl). Złożona w tej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych, określonych w art. 174 p.p.s.a. Rację ma jednak Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wskazując w odpowiedzi na skargę kasacyjną, że sposób sformułowania zarzutów oraz ich uzasadnienie w zasadzie uniemożliwiają merytoryczne odniesienie się do tych zarzutów i dokonanie merytorycznej kontroli zaskarżonego wyroku. W przypadku zarzutów z pkt 1 i 2 skargi kasacyjnej, nie wynika na czym polegało naruszenie wymienionych w nich przepisów postępowania i tym samym czy miało ono istotny wpływ na wynik tej sprawy. Lektura skargi kasacyjnej może natomiast prowadzić do wniosku, że zarzuty te w istocie dotyczą postępowań prowadzonych w innym trybie nadzwyczajnym – trybie stwierdzenia nieważności decyzji. Sprawy tego rodzaju ze skarg skarżących były odrębnie rozpatrywane przez WSA w Łodzi i następnie Naczelny Sąd Administracyjny (np. wyrok NSA z dnia 29 września 2016 r., II FSK 2222/14, CBOSA). Tymczasem w tej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi orzekał w przedmiocie legalności decyzji wydanej w trybie wznowienia postępowania. Bezpośrednio tego też trybu postępowania powinny dotyczyć zarzuty skargi kasacyjnej. Autor skargi kasacyjnej podjął się natomiast zawiłych rozważań dotyczących postępowań prowadzonych przez organ odwoławczy w trybie stwierdzenia nieważności decyzji i wpływu bezprzedmiotowości tych postępowań na postępowania prowadzone w trybie wznowieniowym, aby na koniec stwierdzić, że w zaistniałej sytuacji jedynym trybem umożliwiającym eliminację z obiegu prawnego wszystkich decyzji w podatku od nieruchomości od dnia ich wydania jest jeszcze inny tryb - tryb stwierdzenia wygaśnięcia decyzji (art. 258 § 1 pkt 1 O.p.). Taki sposób sformułowania i uzasadnienia zarzutów skargi kasacyjnej nie mógł doprowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku. Podobnie należy ocenić zarzut sformułowany w pkt 3 skargi kasacyjnej, dotyczący naruszenia art. 30, art. 38, art. 40, art. 45 ust. 1, art. 64 ust. 2, art. 77 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 2, art. 3, art. 6. 1, art. 1 Protokołu Nr 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Autor skargi kasacyjnej upatruje naruszenia wymienionych przepisów w świadomym utrzymywaniu stanu naruszającego prawa podmiotowe skarżących, poprzez niezastosowanie przepisów, których naruszenie zarzuca w pkt 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej, tzn. przepisów odnoszących się do innego trybu postępowania (art. 247 § 1 pkt 1, pkt 2 i pkt 3 oraz art. 208 § 1 O.p.). Nawet gdyby poddać skargę kasacyjną modyfikacji, polegającej na wyodrębnieniu z podstaw kasacyjnych przepisów, które można odnieść do realiów tej sprawy, to i tak nie mogłoby to prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku. W szczególności należy podkreślić, że egzekwowanie ostatecznych decyzji podatkowych przez uprawnione do tego organy i we właściwych procedurach, nie oznacza naruszenia konstytucyjnych wolności i praw wymienionych w art. 30, art. 38, art. 40, art. 45 ust. 1, art. 64 ust. 2 i art. 77 ust. 1 Konstytucji RP. Skarżący kasacyjnie nie wykazali – że kontrowany wyrok, rozstrzygający o legalności decyzji odmawiającej uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie podatku od nieruchomości za 1997 r. – doprowadził do tak daleko idących naruszeń w sferze wolności i praw osobistych, jak prawo do życia, zakaz tortur, ochrona prawa własności, prawo do wynagrodzenia szkody wyrządzonej przez organy władzy publicznej. Nie świadczą o tym ogólne stwierdzenia strony o stworzeniu warunków egzystencji uniemożliwiających ochronę życia, zdrowia, rodziny i jej mienia, których istnienie prowadzić ma w ocenie kasatora, w pierwszej kolejności do fizycznego wyniszczenia człowieka a następnie do przedwczesnej jego śmierci, a nadto o uniemożliwieniu zwrotu wyegzekwowanych należności oraz pozbawieniu prawa do sądu o naprawienie wyrządzonej szkody. Dodać ponadto trzeba, że w rozpatrywanym przypadku organy podatkowe orzekły w sprawie wniosku małżonków o wznowienie postępowania. Skarżący skorzystali z prawa do wniesienia odwołania, następnie skargi do sądu administracyjnego. Skarga kasacyjna nie zawiera argumentów wskazujących na naruszenie zasady prawa każdego do rzetelnego procesu sądowego i prawa do skutecznego środka odwoławczego. Wyniki weryfikacji rozstrzygnięć podjętych w sprawie, odmienne od tych oczekiwanych przez stronę, nie świadczą same w sobie o stanie naruszenia praw podmiotowych skarżących. Trzeba przy tym podkreślić, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku – stosownie do wymogów wynikających z art. 141 § 4 p.p.s.a. - zawiera zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzuty podniesione w skardze, stanowisko organu podatkowego, a także podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. 3.2 Z tych względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu, o czym orzeczono na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł w myśl art. 204 pkt 1 p.p.s.a. i art. 207 § 2 p.p.s.a., odstępując od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w części, z uwagi na liczbę spraw tego samego rodzaju, rozpoznawanych w postępowaniu kasacyjnym.