Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2019 r., II FSK 2033/18

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2019 r., II FSK 2033/18

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala, Sędzia NSA Krzysztof Winiarski (sprawozdawca), Sędzia WSA del. Piotr Przybysz, protokolant Bartłomiej Ryś, po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej D.L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 grudnia 2017 r. sygn. akt I SA/Kr 991/17 w sprawie ze skargi D. L. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 26 czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zaliczenia nadpłaty na poczet zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2017 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) uchyla postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 26 czerwca 2017 r. nr [...], 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz D.L. kwotę 780 (słownie: siedemset osiemdziesiąt ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym wyrokiem z dnia 8 grudnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę D.L. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 26 czerwca 2017r. w przedmiocie zaliczenia nadpłaty na poczet bieżących zobowiązań w podatku od nieruchomości. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).

3 Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym.

4 Postanowieniem z dnia 28 lutego 2017 r., Prezydent Miasta K. orzekł o zaliczeniu nadpłaty z dnia 11 marca 2016 r. w wysokości 158,50 zł na poczet "wpłat bieżących". W uzasadnieniu organ przytoczył przepisy Ordynacji podatkowej w zakresie nadpłat i ich zaliczania oraz wskazał, że po badaniu podatkowej księgi rachunkowej stwierdził, że podatnik posiada nadpłatę w podatku oraz zobowiązania podatkowe, do których stosuje się zasadę określoną w art. 76 § 1 Ordynacji podatkowej. W związku z powyższym dokonano zaliczenia nadpłaty z dnia 11 marca 2016 r. w wysokości 158,50 zł na poczet wpłat bieżących, przedstawiając sposób zarachowania powstałej nadpłaty.

5 Po rozpoznaniu zażalenia skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie postanowieniem z dnia 26 czerwca 2017r. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wskazano, że przedmiotowa nieruchomość stanowi współwłasność Gminy Miejskiej K. oraz osób fizycznych. Osoby fizyczne zobowiązane są do składania deklaracji i opłacania podatku od nieruchomości na zasadach obowiązujących osoby prawne (art. 6 ust. 11 ustawy z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych). W niniejszej sprawie obowiązek podatkowy został skonkretyzowany w złożonej przez jednego ze współwłaścicieli (Gminę K.) deklaracji podatkowej na 2016 r. na kwotę 420,00 zł. Skarżąca nie złożyła deklaracji na podatek od nieruchomości na rok 2016, w związku z powyższym organ podatkowy wszczął z urzędu postępowania w sprawie określenia zobowiązania podatkowego za 2016 r. W toku postępowania Skarżąca przedłożyła dokument potwierdzający złożenie w sądzie powszechnym wniosku o stwierdzenie nabycia ww. nieruchomości przez zasiedzenie.

6 Organ stwierdzając, iż rozstrzygnięcie w/w. kwestii ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy dotyczącej podatku od nieruchomości - zawiesił postępowanie w sprawie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2016 r. (postanowienie w przedmiocie zawieszenia postępowania zaskarżone przez skarżącą z zostało utrzymane w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, a następnie w wyniku rozparzenia skargi strony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1421/16).

7 Organ odwoławczy wskazał, że skoro oprócz skarżącej, która uiściła tytułem zobowiązania podatkowego za 2016 r. kwotę 421,00 zł, zobowiązanie podatkowe zostało wcześniej częściowo zapłacone przez innego współwłaściciela nieruchomości, powstała nadpłata w wysokości 158.50 zł. W świetle powyższego, dokonano zaliczenia dokonanej w 2016 r. wpłaty skarżącej będącej jedną ze współwłaścicieli nieruchomości - na poczet bieżących zobowiązań podatkowych za 2017 r., dotyczących tej nieruchomości, skoro zobowiązanie podatkowe za 2016 r. zostało uregulowane w całości.

8 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie art. 233 § 1 pkt 1 w związku z art. 239 O.p. przez nieusunięcie naruszeń prawa popełnionych przez organ pierwszej instancji w zakresie art. 76 §1, art. 72 §1, art. 207 oraz art. 120 O.p. poprzez zaliczenie nadpłaty bez zaistnienia przesłanek ustawowych i bez wcześniejszego jej wykazania w przepisanym przez ustawę trybie decyzyjnym, a także w zakresie art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 O.p. poprzez uzasadnienie postanowienia w sposób wadliwy.

9 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając skargę wskazał, że istotą rozpatrywanej sprawy było rozstrzygnięcie, czy skarżone organy miały podstawy do zaliczenia nadpłaty dokonanej przez skarżącą w roku 2016 na poczet bieżących zobowiązań w podatku od nieruchomości, tj. za 2017r.

11 Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skoro, jak wynika jednoznacznie z wpisów w księdze wieczystej, sporna w zakresie podatku od nieruchomości nieruchomość stanowi od 2014r. współwłasność Gminy Miejskiej K.(63 /168), a w pozostałym zakresie ujawnionych tamże osób fizycznych, to wpłacenie przez skarżącą całości zobowiązania podatkowego stanowiło w stosunkowym zakresie nadpłatę w sytuacji złożenia przez jednego z współwłaścicieli deklaracji podatkowej na 2016r.

12 Skoro oprócz skarżącej, która uiściła tytułem zobowiązania podatkowego za 2016 r. kwotę 421,00 zł, gdy zobowiązanie podatkowe zostało wcześniej częściowo zapłacone przez innego współwłaściciela nieruchomości, powstała nadpłata w wysokości 158,50 zł. Wobec powyższego okoliczność nadpłaty została prawidłowo ustalona. W ocenie WSA w Krakowie organy podatkowe prawidłowo dokonały zaliczenia dokonanej w 2016 r. wpłaty skarżącej na poczet bieżących zobowiązań podatkowych za 2017 r. dotyczących tej nieruchomości, skoro zobowiązanie podatkowe za 2016 r. zostało uregulowane w całości.

13 Od powyższego wyroku skarżąca wniosła skargę kasacyjną zarzucając naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) tj.:

14 1) art. 151 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie przez Sąd w stanie faktycznym i prawnym, w którym przepis ten nie powinien być zastosowany wobec spełnienia się przesłanki określonej w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. z uwagi na nieuprawnione zastosowanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie art. 233 §1 pkt 1 w związku z art. 239 oraz naruszenie art. 76 § 1, art. 72 §1, art. 207 i art. 120 Ordynacji podatkowej,

15 2) art. 134 §1 p.p.s.a. i art. 141 § 4 p.p.s.a. przez powielenie poczynionych przez organ błędnych ustaleń stanu faktycznego, bez rzetelnego dokonania analizy wszystkich zarzutów podniesionych przez skarżącą w toku postępowania sądowo-administracyjnego i bez przeprowadzenia oceny dowodów powołanych przez skarżącą na uzasadnienie zarzutów stawianych Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Krakowie,

16 3) art. 119 pkt 4 p.p.s.a. oraz art. 122 p.p.s.a., art. 106 § 2 p.p.s.a., art. 91 § 3 przez poniechanie przekazania sprawy z trybu uproszczonego do rozpoznania na rozprawie pomimo zawartego w skardze wniosku o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu i nieprzeprowadzenie dowodów uzupełniających żądanych przez skarżącą a także brak zarządzenia osobistego stawienia się pełnomocnika organu w celu dokładniejszego wyjaśnienia sprawy.

17 Mając powyższe na uwadze autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kasacyjnie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

18 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

19 Spór poddany kontroli sądowo-administracyjnej dotyczył oceny legalności postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 26 czerwca 2017 r. w przedmiocie zaliczenia nadpłaty w podatku od nieruchomości, powstałej w dniu 11 marca 2016 r., w wysokości 158 zł., zaliczonej przez Prezydenta Miasta K., postanowieniem z dnia 28 lutego 2017 r., na poczet bieżących należności podatkowych.

20 Na wstępie należy wskazać, że nie ma racji strona skarżąca, że brak było podstaw do rozpatrzenia sprawy z jej skargi przez Sąd pierwszej instancji w trybie uproszczonym. Od dnia 15 sierpnia 2015 r. obowiązuje regulacja art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którą sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym, na które służy zażalenie. Oznacza to, że w przypadku skargi na takie postanowienie organu administracji publicznej w obecnym stanie prawnym skierowanie ich do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nie jest obarczone żadnymi dodatkowymi warunkami, ani też uzależnione od wniosku czy aprobaty strony.

21 Strona w skardze kasacyjnej wadliwie wskazała na naruszenie art. 119 pkt 4 p.p.s.a., podczas, gdy o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne zadecydowała treść art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Zgodnie zaś ze wskazanym pkt 4, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.

22 Na uwzględnienie natomiast zasługują zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 72 § 1 pkt 1 w zw. z art. 76 § 1 oraz art. 76a § 1 O.p. Nie można bowiem uznać, że w sprawie ustalona została nadpłata w podatku za rok 2016. Zgodnie z art. 72 § 1 pkt 1 O.p. za nadpłatę uważa się kwotę nadpłaconego lub nienależnie zapłaconego podatku. W myśl zaś art. 76 § 1 tej ustawy nadpłaty wraz z ich oprocentowaniem podlegają zaliczeniu z urzędu na poczet zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę, odsetek za zwłokę od nieuregulowanych w terminie zaliczek na podatek, kosztów upomnienia oraz bieżących zobowiązań podatkowych, a w razie ich braku podlegają zwrotowi z urzędu, chyba że podatnik złoży wniosek o zaliczenie nadpłaty w całości lub w części na poczet przyszłych zobowiązań podatkowych. W sprawach zaliczenia nadpłaty na poczet zaległych oraz bieżących zobowiązań podatkowych wydaje się postanowienie, na które służy zażalenie. Zaliczenie nadpłaty na poczet zaległości podatkowych następuje z dniem powstania nadpłaty lub złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty (art. 76a O.p.)

23 W rozpoznawanej sprawie organ podatkowy uznał, że zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości zostało skonkretyzowane przez jednego ze współwłaścicieli, tj. Gminę Kraków w złożonej przez ten podmiot deklaracji podatkowej za 2016 r. na kwotę 420 zł. W omawianej sytuacji, gdy istnieje współwłasność nieruchomości osób fizycznych i osób (osoby) prawnej, zastosowanie znajduje art. 6 ust. 11 u.p.o.l., obligujący współwłaścicieli do złożenia deklaracji podatkowej. Skarżąca deklaracji podatkowej nie złożyła na rok 2016. W związku z tym organ podatkowy wszczął z urzędu postępowanie w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego za rok 2016, które zostało zawieszone w związku z toczącym się postępowaniem przed sądem powszechnym, z wniosku podatniczki o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości. Nie ulega zatem wątpliwości, że w przypadku stwierdzenia nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie w dacie obejmującej rok 2016 albo stwierdzenia, że Skarżąca jest posiadaczem samoistnym nieruchomości, to na niej będzie spoczywał obowiązek zapłaty podatku od całej nieruchomości.

24 Nie jest natomiast prawidłową formą określenia wysokości nadpłaty dokonanie tego w postanowieniu w sprawie zaliczenia nadpłaty na poczet zaległych oraz bieżących zobowiązań podatkowych (art. 76a O.p.). Postanowienie w sprawie zaliczenia nadpłaty nie jest aktem, w którym określa się jej wysokość, a jedynie rozlicza kwotę nadpłaty zgodnie z postanowieniami ustawy. Należy przy tym wskazać, że postanowienie to jest stosowane jedynie wówczas, gdy istnieją zaległości lub bieżące zobowiązania podatnika, na rzecz których zalicza się nadpłatę oraz przede wszystkim sama nadpłata wynikająca z odrębnego aktu administracyjnego organu.

25 Wątpliwości pojawiają się w przypadku, gdy w wyniku przeprowadzenia postępowania wymiarowego okaże się, że podatniczce nadpłata nie przysługuje. Nie ma podstaw do wydania postanowienia w sprawie zaliczenia nadpłaty, ponieważ w toku jest postępowanie w przedmiocie określenia podatniczce wysokości zobowiązania podatkowego za rok 2016, w którym w istocie rozstrzygnięta zostanie podstawowa kwestia, kto jest podatnikiem podatku od nieruchomości. Z tych powodów określanie wysokości nadpłaty przez organ podatkowy nie może mieć miejsca jedynie w postanowieniach o rozliczeniu powstałej nadpłaty. Organ podatkowy powinien to zrobić w stosownej decyzji - w analizowanej sprawie – w decyzji kończącej postępowanie wymiarowe. Błędnie zatem wskazał sąd pierwszej instancji, że "w związku z zawieszeniem postępowania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2016 r., do dnia dzisiejszego prawidłowość zobowiązania wynikającego z deklaracji nie została skutecznie zakwestionowana". Skoro bowiem, jak stwierdzono w zaskarżonym wyroku, "przedstawiona w skardze argumentacja odnosząca się do sporu w zakresie zasiedzenia, który na obecnym etapie nie doprowadził do zmiany w zakresie opisanych w księdze wieczystej udziałów we własności po stronie Gminy Miejskiej w wysokości 63/168, nie odnosi skutku w zakresie nadpłaty do czasu prawomocnego zakończenia sprawy o zasiedzenie i następnie rozstrzygnięcia sprawy podatku od nieruchomości. Powyższe może dopiero skutkować zmianą sposobu obecnego rozliczenia podatku i w jego efekcie dokonanych wpłat", to konieczne jest wydanie decyzji kończącej postępowanie wymiarowe. Z tych też względów należy uznać za zasadny zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 72 § 1 pkt 1 w zw. z art. 76 § 1 oraz art. 76a § 1 O.p.

26 Uwzględniając to wszystko Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 p.p.s.a., uwzględnił skargę kasacyjną, zaś uznając, że sprawa jest dostatecznie wyjaśniona, po rozpoznaniu skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie uchylił zaskarżone postanowienie. Ponownie rozpatrując zażalenie na postanowienie organu pierwszej instancji, organ II instancji uwzględni ocenę prawną dokonaną w niniejszym wyroku. O kosztach postępowania sądowego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł w myśl art. 200 i 203 pkt 1 p.p.s.a.