Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lipca 2016 r., II FSK 1505/16

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lipca 2016 r., II FSK 1505/16

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Rypina, , , po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. B., B. F. i P. S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 lutego 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 2659/15 w sprawie ze skargi J. B., B. F. i P. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 12 marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia oddalić skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 10 lutego 2016 r. (sygn. akt III SA/Wa 2659/15) odrzucił skargę J. B., B. F. oraz P. S. - byłych wspólników spółki T. sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 12 marca 2015 r. w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego.

3 Sąd pierwszej instancji odrzucając skargę, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718; dalej: p.p.s.a.), wskazał, że skarżący nie posiadają w rozpatrywanej sprawie interesu prawnego w rozumieniu art. 50 § 1 p.p.s.a. Powołał się przy tym na utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym członkowie zarządu nieistniejącej już spółki z o.o. nie mają legitymacji prawnej do wniesienia skargi w postępowaniu podatkowym, którego przedmiotem jest określenie zaległości podatkowej tej spółki.

4 Skarżący wnieśli skargę kasacyjną od postanowienia, domagając się jego uchylenia w całości oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. Zarzucili wydanie zaskarżonego postanowienia w zakresie pkt 2 i 3 (odrzucenia skargi oraz zasądzenia zwrotu wpisu od skargi) i naruszenie przepisów postępowania tj. art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie i odrzucenie skargi na skutek naruszenia art. 50 § 1 oraz art. 25 § 1 i art. 28 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 133 oraz art. 116 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.) poprzez uznanie, że skarżący nie mają interesu prawnego do wniesienia skargi na decyzję umarzającą postępowanie odwoławcze od decyzji wymiarowej wydanej wobec spółki, w szczególności podnosząc, że zdaniem skarżących w sytuacji, w której interes prawnych skarżących w rozpatrywanej sprawie jako osób trzecich, o których mowa w art. 133 O.p. wynika z tej samej normy materialnego prawa podatkowego, w oparciu o którą wydano wobec spółki decyzję wymiarową; art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a. poprzez brak dostatecznego wyjaśnienia przez Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia podstawy prawnej podjętego rozstrzygnięcia oraz całkowity brak odniesienia się do kluczowych argumentów skarżących przedstawionych w skardze, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez brak wyjaśnienia istotnych elementów sprawy i w efekcie pozbawienie skarżących możliwości pełnej rekonstrukcji przesłanek, które leżały u podstaw odmowy przyznania im interesu prawnego w udziale w tym postępowaniu.

5 W skardze kasacyjnej skarżący zawarli wniosek o rozpoznanie sprawy na rozprawie, na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. Skarżący, z uwagi na fakt, że wszystkie sprawy pozostają ze sobą w związku, wnieśli również o połączenie do wspólnego rozpoznania lecz do odrębnego rozstrzygnięcia sprawy z niniejszej skargi kasacyjnej oraz spraw z: zażalenia z 23 lutego 2016 r. na postanowienie WSA w Warszawie z 10 lutego 2016 r., III SA/Wa 2659/15; skargi kasacyjnej z dnia 11 stycznia 2016 r. na wyroki WSA w Łodzi z 17 listopada 2015 r. w sprawach I SA/Łd 963/15, i skarg kasacyjnych z dnia 1 lutego 2016 r. na wyroki WSA w Łodzi z dnia 2 grudnia 2015 r. sygn. akt I SA/Łd 964/15 i I SA/Łd 970/15.

6 Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

7 Skarga kasacyjna, jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu.

8 Z uwagi na wniosek spółki o rozpoznanie skargi kasacyjnej od zaskarżonego postanowienia odrzucającego skargę na rozprawie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie uznania wynikającego z art. 182 § 1 p.p.s.a. przyjął, że wystarczające będzie rozpoznanie tej skargi na posiedzeniu niejawnym bowiem przedmiot sprawy nie uzasadnia przeprowadzenia rozprawy.

9 Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł również podstaw do łącznego rozpoznania, na podstawie art. 111 § 2 p.p.s.a., niniejszej sprawy oraz spraw wskazanych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

10 W sprawie bezsporne jest, że zaskarżoną decyzją z 12 marca 2015 r. DIS umorzył postępowanie odwoławcze w sprawie dotyczącej określenia spółce zobowiązania podatkowego podatku od osób prawnych za 2008 r. ze względu na wykreślenie spółki z Krajowego Rejestru Sądowego z 19 grudnia 2014 r., które stało się prawomocne z dniem 20 stycznia 2015 r.

11 Istota zarzutów skarżących w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do kwestionowania prawidłowości rozstrzygnięcia podjętego przez Sąd pierwszej instancji ze względu na błędną, zdaniem skarżących, wykładnię pojęcia interesu prawnego, co w konsekwencji determinowało pozbawienie skarżących prawa do skutecznego zakwestionowania legalności decyzji DIS z 12 marca 2015 r.

12 Granice rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny skarżący zakreślili zarzucając naruszenie art. 50 § 1 oraz art. 25 § 1 i art. 28 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 133 oraz art. 116 § 1 O.p. w zw. z art. 133 oraz 115 § 1 O.p., poprzez błędne uznanie, że skarżący (byli wspólnicy spółki) nie są stroną postępowania podatkowego, a co za tym idzie nie są uprawnieni do wniesienia skargi do sądu administracyjnego na decyzję Dyrektora, umarzającą postępowanie odwoławcze względem spółki, bowiem nie posiadają interesu prawnego oraz art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a poprzez brak rozpatrzenia całości argumentacji przedstawionej w sprawie przez skarżących.

13 Zgodnie z art. 50 § 1 p.p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym, a także inny podmiot, któremu ustawy przyznają prawo do wniesienia skargi (§ 2). Pojęcie "interesu prawnego", o którym mowa w art. 50 § 1 p.p.s.a., ma charakter obiektywny i jego źródła każdorazowo należy upatrywać w przepisach prawa materialnego, ale niekiedy również procesowego czy też nawet ustrojowego (por: uchwała NSA z dnia 11 kwietnia 2005 r., sygn. OPS 1/04, a także wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 czerwca 2006 r., SA/Wa 609/06, oraz wyrok NSA z dnia 24 listopada 2004 r., OSK 919/04, CBOSA). W związku z tym istoty interesu prawnego należy upatrywać w jego związku z konkretną normą prawną. Istnieje on wtedy, kiedy można wskazać przepis prawa, z którego jest możliwość wywiedzenia dla danego podmiotu określonych praw lub obowiązków. Zgodnie natomiast z art. 133 § 1 O.p., stroną w postępowaniu podatkowym jest podatnik, płatnik, inkasent. Ponadto stroną jest następca prawny podatnika, płatnika, inkasenta, a także osoby trzecie wymienione w art. 110-117a O.p.

14 Z regulacji tej jednak, jak argumentują skarżący, nie można wywieść, by podatnik i osoba trzecia, albo inne wymienione w tym przepisie osoby były równocześnie stroną w postępowaniu określającym zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług, gdyż oznaczałoby to pominięcie przesłanek wymienionych w części końcowej przepisu (wykazanie interesu prawnego), bądź uznanie, że strony czerpią swoje uprawnienia do uczestnictwa w takim postępowaniu z różnych podstaw prawnych (wyrok NSA z dnia 15 lutego 2006 r., sygn. akt II FSK 336/05). Każdy z tych podmiotów nabywa status strony w postępowaniu, w którym wobec niej konkretyzują się prawa lub obowiązki wynikające z przepisów prawa podatkowego.

15 Należy zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że w postępowaniu podatkowym w przedmiocie określenia zaległości podatkowej spółki, stroną postępowania może być wyłącznie spółka, która jako osoba prawna działa w tym postępowaniu przez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie. Trafnie wskazał również Sąd pierwszej instancji, że dla ustalenia istnienia interesu prawnego konieczne jest zbadanie, czy podmioty wymienione w art. 133 § 1 O.p. posiadają interes prawny, który podlega konkretyzacji w określonym postępowaniu. Byli wspólnicy zlikwidowanej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie mieszczą się w kategorii podmiotów wymienionych w art. 133 § 1 O.p., a więc także wśród podmiotów o których mowa w art. 110-117a O.p. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2005 r. sygn. akt I FSK 262/05, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lutego 2008 r. sygn. akt I FSK 1745/07). Oznacza to, że podmioty te nie mogą być stroną w takim postępowaniu wymiarowym i to pomimo tego, że w przyszłości ewentualnie mogą ponosić odpowiedzialność za te zaległości.

16 Jak wskazywano już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, może to wywoływać pewne wątpliwości w zakresie konstytucyjności tych regulacji, zwłaszcza jeśli chodzi o odpowiedzialność członków zarządów spółek kapitałowych. Zagadnienie to było jednak już przedmiotem kontroli konstytucyjności w aspekcie regulacji prawnych uniemożliwiających byłemu członkowi zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością wzięcie udziału w postępowaniu wymiarowym w stosunku do spółki. Wyrokiem z 26 maja 2009 r., SK 32/07 (OTK-A 2009, nr 5, poz. 70), Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 133 § 1 O.p. nie jest niezgodny z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 oraz z art. 64 w związku z art. 21 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

17 Rozwiązanie bądź likwidacja spółki z o.o. powoduje utratę przez nią podmiotowości podatkowej do bycia stroną w postępowaniu podatkowym. Skoro zgodnie z przepisami prawa materialnego, podatnikiem podatku od towarów i usług jest spółka, to w momencie jej likwidacji - wykreślenia z KRS – wspólnicy tracą legitymację do występowania w postępowaniu dotyczącym zobowiązań spółki, w tym do składania odwołań od decyzji kierowanych do spółki, jak również nie nabywają automatycznie statusu strony jako byli wspólnicy zlikwidowanej spółki w postępowaniu sądowoadminisracyjnym, gdyż nie są następcami prawnymi spółki, a jedynie osobami trzecimi w rozumieniu Ordynacji podatkowej, w stosunku do których może zostać ewentualnie wydana - w odrębnym postępowaniu - decyzja o odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki.

18 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął, że skarga złożona przez wspólnika wykreślonej z rejestru sądowego spółki jest niedopuszczalna z przyczyn podmiotowych, gdyż została wniesiona przez osobę niebędącą stroną postępowania podatkowego. Wnosząc zatem skargę, skarżąca dokonała czynności procesowej, do której nie była uprawniona w świetle art. 50 § 1 p.p.s.a., co z kolei wyłącza możliwość merytorycznego rozpoznania tego środka odwoławczego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny.

19 W rozpoznawanej sprawie zatem skarga została wniesiona przez podmiot nieuprawniony, który a limine nie posiadał legitymacji skargowej, co stanowiło podstawę do jej odrzucenia zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Zarzuty skargi kasacyjnej wskazujące na naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 50 § 1 p.p.s.a. oraz art. 58 § 1 pkt 6 tej ustawy należało uznać za nieuzasadnione i podlegające oddaleniu.

20 Niezrozumiały, a tym samym niezasługujący na uwzględnienie jest również wskazany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd art. 141 § 4 w związku z art. 166 p.p.s.a. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zawiera wszystkie wymagane art. 141 § 4 p.p.s.a. elementy. Sąd przytoczył stan sprawy, podał podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz w sposób jasny i przejrzysty wskazał motywy, ze względu na które uznał niedopuszczalność skargi.

21 Co prawda rację mają skarżący, że Sąd pierwszej instancji w żaden sposób nie odniósł się do wskazanej argumentacji w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia, jednak w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak ten nie miał istotnego wpływu na podjęte przez WSA rozstrzygnięcie.

22 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego art. 9 § 3 k.k.s. ustalający krąg podmiotów, które mogą podlegać odpowiedzialności karnoskarbowej w oczywisty sposób nie może stanowić podstawy prawnej, z której skarżący mogą wywodzić interes prawny w rozpatrywanej sprawie sądowoadministracyjnej.

23 Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.