Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 października 2018 r., II FSK 1020/18

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 października 2018 r., II FSK 1020/18

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Kolanowski Sędziowie NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka (sprawozdawca) WSA (del.) Piotr Przybysz po rozpoznaniu w dniu 5 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej S. G.(dawniej: S. T.) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 17 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Op 370/17 w sprawie ze skargi S. G. (dawniej: S. T.) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 1. Wyrokiem z dnia 17 listopada 2017 r., I SA/Op 370/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę S. T. (zwanego dalej skarżącym) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji ustalającej łączne zobowiązanie pieniężne na 2017 r.

3 2. Ze stanu sprawy przyjętego przez sąd I instancji wynika, że decyzją z dnia 31 stycznia 2017 r. Wójt Gminy ustalił skarżącemu wymiar łącznego zobowiązania pieniężnego na 2017 r. w kwocie 595 zł.

4 W dniu 16 lutego 2017 r. w toku doręczenia powyższej decyzji poprzez sołtysa wsi, skarżący odmówił jej przyjęcia, co wynika z adnotacji na zwrotnym potwierdzeniu odbioru tej decyzji. Dodatkowo z treści sporządzonej i włączonej do akt sprawy notatki sołtysa wsi wynikało, że w dniu 16 lutego 2017 r. próbował on doręczyć przedmiotową decyzję, jednakże skarżący - otworzywszy mu drzwi - poinformował sołtysa, że jest chory i nie może pisma odebrać.

5 W dniu 28 kwietnia 2017 r. wpłynęło do Urzędu Gminy odwołanie skarżącego od decyzji z dnia 31 stycznia 2017 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. We wniosku skarżący wskazał, że gdy w dniu 18 kwietnia 2017 r. otrzymał z gminy niezrozumiałe dla niego upomnienie do zapłaty (nie wiadomo czego dotyczyło i na jakiej podstawie), w dniu 25 kwietnia 2017 r. udał się do Urzędu Gminy, gdzie poinformowano go, że upomnienie to dotyczy zaległości z tytułu I raty podatku za 2017 r.

6 Kwestionując następnie skuteczność doręczenia mu przez sołtysa samej decyzji wymiarowej za 2017 r., co miało mieć według organu miejsce w lutym 2017 r. skarżący przyznał wprawdzie, że widział wówczas przez okno jakąś osobę, ale jej nie poznał i dlatego pytał ją o co chodzi. Osoba ta miała wprawdzie ze sobą jakieś kartki i coś tam mówiła, jednakże on zamykając drzwi powiedział jej, że nie wyjdzie, gdyż w tym czasie chorował (sąsiadka robiła mu zakupy) i miał inne zmartwienia. U lekarza jednak nie był, gdyż dał sobie radę przy pomocy leków ogólnie dostępnych. Wskazał również, że z rodziną sołtysa nie ma dobrych stosunków. Skarżący nie wiedział przy tym, że teraz sołtys doręcza pisma, gdyż do tej pory to gmina wysyłała mu pisma pocztą i w wielu przypadkach odbierał je do 14 dni. Zwrócił również uwagę na fakt, że po podjętej próbie doręczenia pisma przez sołtysa, nie ponowił on doręczenia i nie zostawił żadnej wiadomości, jak można samodzielnie odebrać przesyłkę, tak jak robi to poczta.

7 Rozpatrując odwołanie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło,

8 że ponieważ skuteczne doręczenie decyzji Wójta Gminy nastąpiło w trybie art. 153 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm. – zwanej dalej: O.p.) w dniu 16 lutego 2017 r., to 14-dniowy termin do wniesienia od niej odwołania upłynął z dniem 2 marca 2017 r. Zatem odwołanie złożone przez skarżącego osobiście w urzędzie gminy w dniu 28 kwietnia 2017 r. należało uznać za spóźnione. Tym bardziej, że w ramach odrębnego postępowania zakończonego postanowieniem z dnia 30 czerwca 2017 r. odmówiono stronie przywrócenia terminu do wniesienia tego odwołania.

9 3. W złożonej skardze podatnik nie zgodził się ze stanowiskiem organu odwoławczego, co do skutecznego doręczenia mu przez sołtysa wsi w dniu 16 lutego 2017 r. decyzji Wójta Gminy ustalającej wymiar łącznego zobowiązania pieniężnego na 2017 r. Według skarżącego twierdzenie organu odwoławczego, że odmówił on przyjęcia przesyłki zawierającej decyzję organu I instancji jest krzywdzące, tym bardziej, że według niego sam sołtys nie wie, czy to on sporządził znajdującą się w aktach sprawy notatkę służbową, czy też urzędniczka gminy. Zdaniem skarżącego treść tej notatki została uzgodniona w wydziale podatkowym Urzędu Gminy, a nieświadomy jej następstw sołtys jedynie zgodził się z nią. Dlatego skarżący uważa, że powinno zostać przeprowadzone w tym względzie postępowanie wyjaśniające, od kogo pochodzi i w jakich okolicznościach notatka ta została sporządzona. Skarżący zaprzeczył twierdzeniu, że odmówił odebrania pisma. Skarżący nie wiedział kto wówczas był u niego i w jakim celu. Podsumowując całe zajście, skarżący wskazał na zbieg szczególnych okoliczności, tj.:

10 -od kilku dni był w łóżku chory z temperaturą,

11 - przyszła obca, nieznana mu osoba, a po drugiej stronie jezdni stal nieznany mu samochód,

12 - osoba ta mówiła tak niewyraźnie, że słyszalny był jedynie jej "bełkot"

13 - po otrzymaniu upomnienia, podjął niezwłocznie działania zmierzające do ustalenia czego ono dotyczy, a następnie po uzyskaniu stosownej wiedzy o istnieniu decyzji wymiarowej, złożył odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia.

14 Końcowo podkreślił, że nielogiczną byłaby z jego strony odmowa przyjęcia decyzji

15 i pozbawienie się w ten sposób prawa do kwestionowania wadliwości dokonanego wymiaru podatku.

16 W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

17 4. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę podnosząc, że okoliczności mające uzasadniać według skarżącego przywrócenie mu uchybionego terminu do złożenia odwołania od decyzji Wójta Gminy z dnia 31 stycznia 2017 r. podlegać będą ocenie sądu w ramach odrębnego postępowania sądowego w sprawie o sygn. akt I SA/Op 371/17 dotyczącego kontroli legalności postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 czerwca 2017 r. o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia tego odwołania.

18 Zdaniem sądu I instancji poza sporem pozostaje w sprawie okoliczność wniesienia przez skarżącego odwołania od decyzji Wójta Gminy z dnia 31 stycznia 2017 r. dopiero w dniu 28 kwietnia 2017 r. Istotę problemu stanowi kwestia, czy w sprawie doszło w skutecznego doręczenia decyzji organu I instancji, a w konsekwencji – czy doszło do rozpoczęcia biegu terminu do złożenia od niej odwołania. Skarżący kwestionuje bowiem, aby z jego strony miała miejsce odmowa przyjęcia decyzji, a zatem również prawidłowość przyjętej przez organ odwoławczy daty skutecznego wprowadzenia tej decyzji do obrotu prawnego.

19 Sąd I instancji wskazał, że skarżący z jednej strony kwestionuje skuteczność doręczenia mu decyzji, z zatem i zaistnienie uchybienia terminu do wzniesienia od niej odwołania. Z drugiej zaś strony ubiega się w odrębnym postępowaniu

20 o przywrócenie terminu właśnie z uwagi na jego uchybienie. Zdaniem sądu okoliczności faktyczne ustalone przez organ nie budzą zastrzeżeń. Doszło w sprawie do uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Prawidłowo organ przyjął, że skutecznie doręczono w dniu 16 lutego 2017 r. decyzję organu I instancji, w trybie art. 153 § 1 O.p. W takiej sytuacji, jeżeli adresat odmawia przyjęcia pisma doręczanego mu w sposób określony w art. 144 O.p., pismo zwraca się nadawcy z adnotacją o odmowie jego przyjęcia i datą odmowy. Pismo to wraz

21 z adnotacją pozostawia się w aktach sprawy i uznaje się, że zostało ono doręczone w dniu odmowy jego przyjęcia przez adresata (§ 2 tego przepisu). Rozwiązanie zawarte w tym przepisie wprowadza tzw. fikcję prawną doręczenia,

22 a zatem odmowa przyjęcia pisma przez adresata (do czego adresat jest uprawniony) rodzi jednakże takie same skutki prawne jak samo faktyczne fizyczne jego doręczenie. W orzecznictwie sądowym podkreślono, że: "podeszły wiek i nieznajomość przepisów podatkowych nie stanowią przesłanki do odmowy przyjęcia korespondencji z urzędu skarbowego" (wyrok NSA w Krakowie z dnia 27 października 1999 r., I SA/Kr 108/99, LEX nr 39771). W ocenie sądu I instancji podnoszony przez skarżącego stan jego zdrowia nie uzasadniał odmowy przyjęcia przesyłki, doręczanej mu osobiście do jego domu przez osobę pełniącą obowiązki sołtysa wsi, w której zamieszkuje. Tym bardziej takiej odmowy nie uzasadniają złe stosunki z rodziną sołtysa.

23 Zdaniem sądu również niezasadna okazała się ta część argumentacji skargi, w której to skarżący poddawał w wątpliwość okoliczność osobistego, czy też pod naciskiem urzędników organu, sporządzenia przez doręczającego decyzję sołtysa, włączonej do akt sprawy notatki z przebiegu doręczenia. Stanowi ona zresztą jedynie uszczegółowienie adnotacji uczynionej już przez niego na zwrotnym potwierdzeniu odbioru decyzji.

24 Sąd I instancji wskazał, że organ odwoławczy zasadnie uznał, iż zaskarżoną decyzję z dnia 31 stycznia 2017 r. skutecznie doręczono podatnikowi – na podstawie art. 153 § 1 O.p. - w dniu 16 lutego 2017 r. (czwartek). Czternastodniowy termin do wniesienia odwołania upłynął w dniu 2 marca 2017 r. (czwartek). Złożenie osobiście odwołania do organu podatkowego I instancji nastąpiło dopiero w dniu 28 kwietnia 2017 r. i miało miejsce już po dniu 2 marca, a zatem z uchybieniem terminu.

25 5. Powyższy wyrok skarżący zaskarżył w całości skargą kasacyjną, zarzucając naruszenie:

26 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – zwanej dalej: p.p.s.a.) w związku z art. 228 § 1 pkt 2 i art. 223 § 2 O.p. - poprzez nieuwzględnienie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu skargi na rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu i podzielenie stanowiska, że w sprawie zasadne jest stwierdzenie uchybienia terminowi do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji ze względu na wniesienie ww. odwołania w dniu 28 kwietnia 2017 r., podczas gdy — zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu — zaskarżona decyzja została doręczona dnia 16 lutego 2017 r., a czternastodniowy termin do wniesienia odwołania upłynął w dniu 2 marca 2017 r.;

27 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 144 § 1 pkt 1 i pkt 4 ) O.p., art. 153 § 1 i § 2 O.p. - poprzez nieuwzględnienie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu skargi na rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu i podzielenie stanowiska, że w sprawie wystąpiły przesłanki do uznania za skutecznie doręczoną decyzję organu pierwszej instancji;

28 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. – poprzez nieuwzględnienie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu skargi na rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu oraz brak właściwego ustalenia istotnych okoliczności sprawy, a w efekcie brak właściwego uzasadnienia wyroku, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ w wyroku brak jest pełnego odniesienia się do zarzutu skarżącego dotyczącego stanu jego zdrowia, który uniemożliwiał mu odbiór decyzji organu pierwszej instancji; oraz 2) złych stosunków z rodziną sołtysa; oraz 3) notatki sołtysa; oraz 4) odległości dzielącej strony w dniu 16 lutego 2017 r. i wpływu tej odległości na skuteczną możność porozumienia się stron;

29 4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 120 i art. 191 O.p. - przez błędne uznanie przez sąd orzekający w sprawie, że organ odwoławczy dokonał rzetelnej i obiektywnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego.

30 Mając na uwadze powyższe, skarżący wniósł o:

31 - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu do ponownego rozpoznania;

32 - zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych;

33 - przyznanie zwrotu kosztów udzielonej skarżącemu pomocy prawnej z urzędu, które to koszty nie zostały opłacone ani w całości, ani w części;

34 - nieprzeprowadzanie rozprawy.

35 Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie skorzystało z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

36 6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

37 Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw i z tego względu podlega oddaleniu.

38 Niniejsza sprawa dotyczy uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. Stosownie do art. 228 § 1 pkt 2 O.p. organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Przepis ten obliguje organ do wydania postanowienia określonej treści w przypadku, gdy ustali on w sposób pewny datę doręczenia decyzji stronie oraz datę wniesienia odwołania i porównanie obu tych dat doprowadzi go do wniosku, że okres między tymi datami jest dłuższy niż termin do wniesienia odwołania, określony w art. 223 § 1 pk t 2 O.p. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 628/15, z 28 lipca 2016 r., sygn. akt II FSK 1735/14, wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

39 Osobie fizycznej, a taką jest skarżący, doręczeń w postępowaniu podatkowym dokonuje się m.in. pod adresem jej zamieszkania (art. 148 § 1 O.p.). Doręczenia pisma w postępowaniu prowadzonym przez wójta, może dokonać sołtys (art. 144 § 1 i § 4 O.p.). W tym przypadku pozostaje poza sporem, że pismem, którego doręczenia dotyczy spór, była decyzja wydana przez organ podatkowy – wójta. Doręczenie tego pisma mogło być zatem dokonane przez sołtysa wsi, w której zamieszkuje skarżący. Nie budzi też wątpliwości, że próba doręczenia została podjęta w miejscu zamieszkania skarżącego, a zatem w miejscu wskazanym w art. 148 § 1 O.p. Skarżący, co jest bezsporne, pisma tego od sołtysa nie odebrał, co wynika z treści jego pism składanych w toku postępowania, w tym również ze skargi kasacyjnej. Spór dotyczy jedynie tego, czy w sposób jednoznaczny odmówił on odbioru pisma i czy odmowa ta została prawidłowo odnotowana. W tym zakresie przyznać należy rację Sądowi pierwszej instancji, który zaakceptował stanowisko organu odwoławczego o przyjęciu fikcji doręczenia decyzji w dniu, w którym sołtys podjął próbę jego doręczenia. Skarżący nie zaprzecza bowiem, że sołtys był pod jego posesją w tym dniu i dysponował decyzją. Wprawdzie zaprzecza, jakoby poinformował go o tym, że chce mu doręczyć decyzję, jednakże wskazane przez niego choćby w skardze kasacyjnej, skardze i odwołaniu okoliczności, przeczą prezentowanej przez niego tezie o nierozpoznaniu (w uwagi na chorobę i odległość między wejściem na posesję a wejściem do domu – 15-17 m) osoby doręczającej pismo i niemożności porozumienia się z nią. Skarżący przyznaje, że to on był osobą, do której zwracał się doręczający pismo i że wskazując na swoją chorobę nie wyszedł do tej osoby i nie wpuścił jej na teren posesji. Wyjaśnienia skarżącego są zgodne z notatką służbową, jaka została sporządzona przez sołtysa co do przyczyn niedoręczenia przesyłki. Prawidłowo zatem uznano, że zachodziły przesłanki do uznania przesyłki za doręczoną w dniu odmowy jej odbioru, stosownie do art. 153 § 1 i § 2 O.p. Dla skuteczności doręczenia nie jest bowiem niezbędne, aby adresat pisma znał jego zawartość (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2018 r., sygn. akt I FSK 1875/17). Wola skarżącego co do odmowy przyjęcia pisma została w sposób dostateczny uwidoczniona, skoro powołując się na swoją chorobę nie podszedł do sołtysa lub nie umożliwił mu wejścia do domu i wręczenia pisma. Z tych powodów prawidłowo organ odwoławczy przyjął, że decyzja została doręczona skarżącemu w sposób określony w art. 153 § 2 O.p. i od 17 lutego 2017 r. (następnego dnia po doręczeniu decyzji) rozpoczął bieg terminu do wniesienia odwołania. Termin ten upłynął 2 marca 2017 r., a skarżący wniósł odwołanie dopiero 28 kwietnia 2017 r. Organ odwoławczy obowiązany był zatem, w myśl art. 228 § 1 pkt 2 w zw. z art. 223 § 2 pkt 1 O.p., stwierdzić uchybienie terminu do wniesienia odwołania.

40 Działanie organu nie naruszało przy tym art. 120 i art. 191 O.p. Nie ma znaczenia dla oceny zaistniałego stanu faktycznego okoliczność, przywoływana przez skarżącego, konfliktu rodziny sołtysa ze skarżącym. Sołtys działał w tym przypadku jako osoba upoważniona, z racji wykonywanej funkcji, do doręczania pism w postępowaniu podatkowym. Miał zatem nie tylko prawo, ale i obowiązek doręczenia pisma. Ponadto w przypadku istniejącego konfliktu, jaki tłumaczyć miał zdaniem skarżącego to, że sołtys nie wszedł na posesję, niewiarygodne wydaje się twierdzenie skarżącego, że nie znał osoby doręczającej pismo. Nie było też potrzeby badania, kiedy została sporządzona notatka o przyczynach niedoręczenia przesyłki, skoro skarżący nie zaprzecza, że nie wyszedł z domu, powołując się na swoją chorobę i nie zaprosił sołtysa, aby wszedł na jego posesję. Przepis art.153 § 1 O.p. nakazuje podmiotowi doręczającemu jedynie poczynienie adnotacji o odmowie przyjęcia przesyłki i dacie odmowy. Wprawdzie co do zasady adnotację taką powinno się zamieścić na przesyłce, zwracanej następnie do nadawcy, jednakże sporządzenie tego rodzaju notatki na odrębnej kartce papieru, jeżeli zawiera ona wszystkie wymagane prawem informacje i została załączona do akt sprawy wraz ze zwróconą przesyłką, nie może stanowić o uchybieniu art. 153 § 1 O.p., jeżeli nie zostanie wykazane, że uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy. W tym przypadku wpływu takiego nie wykazano, skoro notatka stanowi jedynie uzupełnienie adnotacji na przesyłce.

41 Uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wymogom, wskazanym w art. 141 § 4 p.p.s.a. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej Sąd odniósł się do wszystkich zarzutów skargi, w tym również do stanu zdrowia skarżącego jako przyczyny nieodebrania przesyłki, czy możliwości skutecznej odmowy odbioru z uwagi na konflikt między skarżącym a rodziną sołtysa (por. s. 7 uzasadnienia). To, że Sąd nie podzielił stanowiska skarżącego w tym zakresie, nie stanowi o wadliwości uzasadnienia. Przepis art.141 § 4 p.p.s.a. określa bowiem wyłącznie formalne wymogi uzasadnienia, nie odnosi się natomiast do jego merytorycznej treści.

42 Z tych względów na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.

43 Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym.

44 Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku pełnomocnika skarżącego o przyznanie mu wynagrodzenia z tytułu świadczenia pomocy prawnej z urzędu, wyłącznie właściwy do rozpoznania tego wniosku jest bowiem z mocy art. 254 § 1 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny.