Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2022 r., III OW 89/21

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2022 r., III OW 89/21

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak, Sędziowie Sędzia NSA Teresa Zyglewska, Sędzia del. WSA Ireneusz Dukiel (spr.), po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Gminy i Miasta S. z dnia [...] 2021 r. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Gminy i Miasta S. a Wójtem Gminy W. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku w sprawie przyznania zasiłku szkolnego postanawia: wskazać Burmistrza Gminy i Miasta S. jako organ właściwy do rozpoznania sprawy.

Uzasadnienie

2 Burmistrz Gminy i Miasta S. (dalej jako Burmistrz), działając na zasadzie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ówczesny t. jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., obecnie t. jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej u.p.p.s.a.) i art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej k.p.a.), wystąpił o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Wójtem Gminy W. (dalej jako Wójt) poprzez wskazanie tego ostatniego jako organu właściwego do rozpatrzenia wniosku J.G. (dalej jako strona) o przyznanie zasiłku szkolnego dla syna K.G.

3 W uzasadnieniu Burmistrz wskazał, że w konsekwencji wydania dwóch decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. został on zobligowany do ustalenia właściwości miejscowej do rozpoznania przedmiotowej sprawy. W efekcie podjętych czynności stwierdzono, że ani w momencie złożenia żądania przyznania świadczenia, ani w chwili obecnej strona nie zamieszkuje na terenie gminy S. (w miejscowości S.), a jej syn nie uczęszcza do szkół zlokalizowanych na terenie tej gminy. Z faktu zaś zameldowania strony w miejscowości S. w gminie W. należy wywieść domniemanie, że strona właśnie tam zamieszkiwała i zamieszkuje. Jest to zbieżne również z rozpadem związku małżeńskiego strony i racjonalną z tego punktu widzenia koniecznością opuszczenia dotychczasowego miejsca zamieszkania na terenie gminy S.

4 Z tego też powodu wniosek strony został przekazany do rozpoznania Wójtowi na zasadzie art. 65 w zw. z art. 19 i art. 21 § 3 k.p.a. Organ ten zwrócił go Burmistrzowi, wskazując, że to on jest właściwy w sprawie. Wójt nie wniósł jednak o rozstrzygnięcie stosownego sporu o właściwość. Dlatego też wystąpienie z przedmiotowym żądaniem okazało się konieczne.

5 W odpowiedzi na powyższy wniosek Wójt wystąpił o wskazanie Burmistrza jako organu właściwego do rozpatrzenia żądania strony o przyznanie zasiłku szkolnego.

6 Organ ten wyjaśnił, że po otrzymaniu przekazanego przez Burmistrza żądania, przeprowadził postępowanie administracyjne, z którego wynika, że na dzień wystąpienia o przyznanie dochodzonego świadczenia (tj. [...] 2020 r.) nie można stwierdzić, aby strona zamieszkiwała w miejscowości S. na terenie gminy W. W szczególności organ ten zauważył, że pierwszą decyzję w sprawie (z dnia [...] 2020 r.), zaadresowaną na adres S. [...], strona odebrała osobiście. Następnie z pisma pracownika socjalnego MGOPS w S. z dnia [...] 2020 r. wynika, że strona zamieszkiwała w S. do dnia [...] 2020 r., a po tej dacie przebywała w K. W końcu jednak sama strona, przesłuchana na tę okoliczność w toku postępowania wyjaśniającego, jasno zeznała, że na dzień złożenia wniosku o przyznanie zasiłku szkolnego zamieszkiwała wraz z synem pod adresem S. [...].

7 Wójt badając aktywność strony na terenie gminy W. podał natomiast m.in., że zameldowała się ona pod adresem S. [...] w dniu [...] 2020 r. Z kolei w dniu [...] 2020 r. złożyła deklarację dotyczącą gospodarowania odpadami komunalnymi w ramach tej nieruchomości, a w dniu [...] 2020 r. otrzymała pierwszą decyzję o przyznaniu świadczeń na syna.

8 Mając na uwadze powyższe okoliczności Wójt uznał, że nie ma przesłanek do uznania jego właściwości w niniejszej sprawie.

9 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

10 W myśl art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a. spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego – co do zasady – rozstrzyga wspólny dla nich organ wyższego stopnia, a w razie braku takiego organu – sąd administracyjny.

11 Zgodnie zaś z art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 u.p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

12 Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny).

13 Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość (nie zaś sporu kompetencyjnego jak utrzymywał to Burmistrz), a jego przedmiotem jest wskazanie organu właściwego do rozpatrzenia żądania przyznania zasiłku szkolnego.

14 W związku z tym, że Burmistrz i Wójt nie mają wspólnego organu wyższego stopnia, w tym przypadku samorządowego kolegium odwoławczego, należało uznać za spełnione warunki formalne do rozstrzygnięcia sporu o właściwość.

15 Analizując przepisy stanowiące podstawę do przyznania zasiłku szkolnego należy zauważyć, że stosownie do treści art. 90b ust. 1, art.90c ust. 2 pkt 2 i art. 90e ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t. jedn.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1327 ze zm., dalej u.s.o.) uczniowi przysługuje prawo zasiłku szkolnego, będącego świadczeniem pomocy materialnej o charakterze socjalnym, ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa lub budżecie właściwej jednostki samorządu terytorialnego.

16 Jak stanowi z kolei art. 90f u.s.o., zasady udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym uczniom zamieszkałym na terenie gminy powinny zostać unormowane przez radę gminy w stosownym regulaminie. W myśl zaś art. 90m ust. 1 i 2 tej ustawy świadczenie pomocy materialnej o charakterze socjalnym przyznaje wójt (burmistrz, prezydent miasta), przy czym rada gminy może upoważnić do prowadzenia postępowania w tej sprawie kierownika ośrodka pomocy społecznej albo dyrektora centrum usług społecznych.

17 Z przywołanych regulacji wynika zatem, że zasiłek szkolny przyznawany jest przez organ wykonawczy gminy uczniom zamieszkałym na jej terenie. Konstrukcja ta pozostaje w zgodzie z zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego, które w art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a. przewidują, że właściwość miejscową organu administracji publicznej, w sprawach niedotyczących nieruchomości bądź prowadzenia zakładu pracy, ustala się – co do zasady – według miejsca zamieszkania (siedziby) w kraju strony lub jednej ze stron.

18 Z punktu widzenia niniejszej sprawy kluczowym zatem pozostaje stwierdzenie, gdzie w momencie złożenia wniosku o przyznanie zasiłku szkolnego zamieszkiwała strona inicjująca to postępowanie. Ustalając powyższą okoliczność należało przy tym kierować się definicją zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. jedn.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1740 ze zm., dalej k.c.), która w art. 25 stanowi, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Dodatkowo, w związku ze statusem dziecka, na rzecz którego przyznany miał zostać zasiłek szkolny, pozostającego – jako osoba ubezwłasnowolniona – pod opieką swojego ojca, należało wziąć pod uwagę także dyspozycję art. 27 k.c. wskazującą, że miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna.

19 Biorąc pod uwagę te kryteria, a także argumentację organów administracji publicznej na poparcie prezentowanego przez nie stanowiska, a nadto opierając się na materiałach zgromadzonych w aktach sprawy należało uznać, że w dacie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy miejsce zamieszkania strony znajdowało się w miejscowości S., tj. na terenie gminy S. Stwierdzenie to bazuje w głównej mierze na oświadczeniu samej strony, która w toku złożonych przed Wójtem zeznań w sposób nie budzący wątpliwości podała, że na dzień złożenia wniosku o przyznanie świadczenia zamieszkiwała w S., a dopiero później się stamtąd wyprowadziła do K., gdzie przebywała od dnia [...] 2020 r. Ustalenie to znajduje potwierdzenie w pozostałej dokumentacji sprawy, w tym m.in. w piśmie MGOPS w S. z dnia [...] 2020 r., gdzie wprost wskazano, że strona zamieszkiwała w S. do dnia [...] 2020 r. Nie można również pominąć, że w relewantnym okresie strona odbierała osobiście korespondencję kierowaną do niej na powyższy adres, a także otrzymywała innego rodzaju świadczenia z pomocy społecznej ustalane na podstawie decyzji Burmistrza.

20 Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, przyjętego ustalenia nie zmieniały powołane przez Burmistrza argumenty i dowody przytoczone na ich poparcie. W szczególności należy podkreślić, że nieuczęszczanie przez syna skarżącego do szkół zlokalizowanych na terenie gminy S. nie ma istotnego znaczenia, albowiem zasiłek szkolny przysługuje uczniom zamieszkałym, a nie uczącym się na terenie danej gminy. Z kolei zeznania córki i byłej teściowej strony nie kwestionują w sposób niezbity faktu i okresu zamieszkiwania strony skarżącej w S. Co więcej, teściowa strony wprost podała, że z uwagi na wiek, stan zdrowia i stres związany z całą sytuacją, nie pamięta dokładnie wszystkich dat. Nie było również trafne odwołanie się przez Burmistrza do zasad doświadczenia życiowego, gdyż z uwagi na problemy małżeńskie strona nie zamieszkiwała w S. wspólnie z żoną, lecz jedynie z synem. Żona bowiem na pewien okres wyprowadziła się ze wspólnie zajmowanego lokalu. Dodatkowo obiekt ten stanowił samodzielne mieszkanie, a fakt zlokalizowania go na terenie nieruchomości należącej do rodziców żony nie stanowił przeszkody w korzystaniu z niego. Tym bardziej, że strona zajmowała go jeszcze przed zakończeniem sprawy rozwodowej, a nie zaś po niej, jak mylnie przyjął Burmistrz w swoich rozważaniach. Błędnie stwierdził on również, że strona w dacie złożenia wniosku o przyznanie zasiłku szkolnego posiadała zameldowanie na terenie gminy W., albowiem nastąpiło to dopiero w dniu [...] 2020 r. Zgromadzona zresztą dokumentacja bardziej przemawia za uznaniem, że po opuszczeniu S. strona przez pewien czas zamieszkiwała w K., nie zaś w.

21 Wskazane przesłanki faktyczne prowadzą zatem do wniosku, że Burmistrz nie wykazał, aby miejscem zamieszkania strony na dzień [...] 2020 r. pozostawała inna miejscowość, aniżeli leżąca na terenie jego gminy. Tym samym należało uznać, że to on jest organem właściwym miejscowo do rozpatrzenia wniosku strony o przyznanie zasiłku szkolnego, o czym też orzeczono w sentencji niniejszego postanowienia na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 u.p.p.s.a.