Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 września 2024 r., III OSK 285/23

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 września 2024 r., III OSK 285/23

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędziowie Sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędzia del. WSA Maciej Kobak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 3 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 193/22 w sprawie ze skargi D. K. na postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia 3 listopada 2021 r. nr DOLiS.440.705.2018.145508 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 18 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 193/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę D. K. (dalej: "skarżąca") na postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia 3 listopada 2021 r. nr DOLiS.440.705.2018.145508 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania.

3 Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

4 W piśmie z 6 czerwca 2013 r. skarżąca zwróciła się do P. z siedzibą w N. (dalej "Związek") o udzielenie informacji w sprawie posiadania i przetwarzania jej danych osobowych. Jednocześnie wniosła o podjęcie przez Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych (dalej "GIODO") działań zmierzających do udostępnienia jej wszystkich danych przetwarzanych przez Związek ze szczególnym uwzględnieniem danych zapisanych w formularzu [...] oraz zaprzestania przetwarzania jej danych osobowych i ich bezpowrotnego usunięcia ze zbioru danych osobowych administracyjnych przez Związek.

5 W piśmie z 5 lipca 2013 r. skarżąca wniosła do GIODO skargę na naruszenie przez Związek przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (dalej "u.o.d.o. z 1997").

6 GIODO decyzją z 28 stycznia 2014 r., na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. w zw. z art. 22 i art. 43 ust. 2 u.o.d.o. z 1997 r., umorzył postępowanie.

7 Skarżąca w piśmie z 11 lutego 2014 r. oznaczonym jako "odwołanie" wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy.

8 Decyzją z 25 maja 2017 r. GIODO na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 43 ust. 2 w zw. art. 12 pkt 2 i art. 22 u.o.d.o. z 1997 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W związku z zarzutami podniesionymi we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy GIODO zwrócił się do Związku o złożenie dodatkowych wyjaśnień, na podstawie których ustalił, że skarżąca jest członkiem Związku.

9 GIODO wyjaśnił, że nie ma ustawowych możliwości do analizy sprawy pod kątem uprawnienia Związku do przetwarzania danych osobowych skarżącej na gruncie przepisów prawa powszechnie obowiązującego. W zaistniałej sytuacji nie mogą być zastosowane przepisy u.o.d.o. z 1997 r. Zgodnie bowiem z art. 43 ust. 2 tej ustawy, organowi nie przysługują uprawnienia do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w ramach art. 18 ustawy w stosunku do osób należących do kościołów i związków wyznaniowych. W związku z brakiem możliwości zastosowania art. 18 u.o.d.o. z 1997 r., w ocenie GIODO w zaistniałym stanie faktycznym należało umorzyć postępowanie.

10 Pismem z 1 października 2017 r. skarżąca wniosła o wznowienie postępowania zakończonego decyzją GIODO z 25 maja 2017 r., podnosząc, że po przejrzeniu akt sprawy stwierdziła w nich brak oświadczenia z 20 grudnia 2016 r. o jej rezygnacji z członkostwa w organizacji [...] przesłanego do [...] w USA.

11 GIODO postanowieniem z 5 lutego 2018 r. na podstawie art. 149 § 3 w zw. z art. 148 § 1 K.p.a. w zw. z art. 12 pkt 2 i art. 22 u.o.d.o. z 1997 r., odmówił wznowienia postępowania, stwierdzając, że wniosek został złożony po upływie terminu jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania.

12 W piśmie z 8 marca 2018 r. skarżąca wniosła do GIODO kolejną skargę na nieprawidłowości w procesie przetwarzania jej danych osobowych przez [...] w Polsce z siedzibą w N.. Skarżąca wniosła o usunięcie danych osobowych na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 6 u.o.d.o. z 1997 r. z zasobów Związku, o zobowiązanie Związku do zwrotu wszelkich dokumentów będących w jego posiadaniu oraz o przeprowadzenie kontroli na podstawie art. 14 i art. 15 u.o.d.o. z 1997 r.

13 GIODO postanowieniem z 30 marca 2018 na podstawie art. 61a K.p.a., odmówił wszczęcia postępowania. W uzasadnieniu stwierdził, że prowadził już postępowanie administracyjne w sprawie skarżącej na nieprawidłowości w procesie przetwarzania jej danych osobowych przez Związek i odwołał się do opisanych wyżej decyzji z 28 stycznia 2014 r. i z 25 maja 2017 r. GIODO skonstatował, że nie jest zatem dopuszczalne ponowne rozpatrywanie przez organ sprawy, która została już rozstrzygnięta ostateczną decyzją. Stwierdził ponadto, że decyzja umarzająca postępowanie definitywnie kończy postępowanie i organ administracyjny jest nią związany.

14 Skarżąca w piśmie z 20 kwietnia 2018 r. oznaczonym jako "zażalenie" wniosła do GIODO o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniosła, że nie zgadza się ze stanowiskiem zajętym przez organ ochrony danych osobowych i wnosi o uchylenie postanowienia z 30 marca 2018 r. Wywiodła, że podstawą umorzenia postępowania w sprawie przetwarzania jej danych osobowych była informacja, że była członkiem Związku, co jest niezgodne z faktami, gdyż w czasie wydawania decyzji nie była ona już członkiem Związku.

15 Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych (dalej "PUODO") postanowieniem z 3 listopada 2021 r., na podstawie art. 144 i art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 61a oraz art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a., a także art. 160 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. "u.o.d.o. z 2018 r. w zw. z art. 12 pkt 2 i art. 22 u.o.d.o. z 1997 r., utrzymał w mocy postanowienie GIODO z 30 marca 2018 r.

16 PUODO opisał w uzasadnieniu dotychczasowy przebieg postępowania, po czym zauważył, odwołując się do opisanych wyżej decyzji z 28 stycznia 2014 r. i z 25 maja 2017 r., że organ ochrony danych osobowych prowadził już postępowanie administracyjne w sprawie skarżącej na nieprawidłowości w procesie przetwarzania jej danych osobowych przez Związek. Następnie PUODO zaznaczył, że od 25 maja 2018 r. prawo do ochrony danych osobowych podlega reżimowi rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (dalej "RODO"), w którym ustanowiono przepisy o ochronie osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych oraz przepisy o swobodnym przepływie danych osobowych.

17 W piśmie z 22 grudnia 2021 r. postanowienie PUODO z 3 listopada 2021 r. zaskarżono do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca wniosła o uchylenie powyższego postanowienia, ponieważ zostało wydane po wydaniu przez organ decyzji z 24 sierpnia 2021 r. która dotyczyła tej samej materii i po złożeniu przez nią skargi na tę decyzję, co powoduje, że zaskarżone postanowienie jest całkowicie bezpodstawne i bezprawne, gdyż PUODO ma pełną wiedzę w przedmiocie żądań skarżącej wobec administratora.

18 PUODO wniósł o odrzucenie skargi, jako złożonej po terminie, ewentualnie o oddalenie skargi, powołując w odpowiedzi argumentację zbieżną z zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

19 Na podstawie akt sprawy o sygn. II SA/Wa 3668/21 ustalono, że PUODO - po rozpatrzeniu powołanej w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia skargi z 30 sierpnia 2019 r. (data wpływu 4 września 2019 r.) na nieprawidłowe przetwarzanie jej danych osobowych przez [...] w P. z siedzibą w N. polegające na niespełnieniu przez Związek żądania usunięcia jej danych osobowych oraz zwrotu wszelkich dokumentów zawierających dane osobowe skarżącej będących w posiadaniu Związku - wydał decyzję z 24 sierpnia 2021 r. którą na podstawie art. 104 § 1 K.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 i ust. 2 u.o.d.o. z 2018 r. w zw. z art. 6 ust. 1 lit. f oraz art. 9 ust. 2 lit. d RODO odmówił uwzględnienia wniosku.

20 Powołaną decyzję zaskarżono do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 27 października 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 3668/21 oddalił skargę. Wyrok nie jest prawomocny.

21 Opisanym na wstępie wyrokiem WSA w Warszawie oddalił skargę.

22 Sąd stanął na stanowisku, że kontrola zaskarżonego postanowienia PUODO z 3 listopada 2021 r. oraz utrzymanego nim w mocy postanowienia GIODO z 30 marca 2018 r. nie daje podstaw do stwierdzenia, że zostały one wydane z naruszeniem prawa materialnego, natomiast stwierdzone naruszenie przepisów postępowania (art. 144 w zw. z art. 127 § 3 K.p.a.) nie mogło mieć wpływu na wynik sprawy.

23 W ocenie sądu brak również podstaw do uznania, że w postępowaniu zakończonym wydaniem zaskarżonego postanowienia nie wyjaśniono wszystkich kwestii mających wpływ na zasadność stwierdzenia, że wszczęcie postępowania w sprawie skargi z 8 marca 2018 r. było niedopuszczalne z uwagi na pozostawanie w obrocie prawnym ostatecznej decyzji GIODO z 25 maja 2017 r.

24 Zdaniem Sądu I instancji uzasadnienia wydanych w sprawie postanowień odpowiadają prawu.

25 Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, mogących mieć wpływ na wydane rozstrzygnięcie, tj.;

26 a) art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 61a § 1 k.p.a. poprzez oddalenie skargi wniesionej przez skarżącą, mimo, że Sąd I instancji powinien uchylić zaskarżone postanowienie, albowiem w niniejszej sprawie brak było podstaw do odmowy wszczęcia postępowania, bowiem nie zachodziła tożsamość spraw, powodująca powagę rzeczy osądzonej,

27 b) art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez oddalenie skargi wniesionej przez skarżącą, mimo, że Sąd I instancji powinien uchylić zaskarżone postanowienie, albowiem organ nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do ustalenia rzeczywistego przedmiotu skargi wniesionej przez skarżącą, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

28 Na podstawie powyższych zarzutów wniesiono o zmianę zaskarżonego wyroku przez uwzględnienie skargi i uchylenie postanowienia PUODO z dnia 3 listopada 2021r. oraz uprzedniego postanowienia GIODO z dnia 30 marca 2018 r. oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; przyznanie pełnomocnikowi skarżącej kosztów udzielonej pomocy prawnej z urzędu. Skarżąca oświadczyła, że zrzeka się uprawnienia do rozpoznania skargi na rozprawie.

29 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

30 Wobec oświadczenia skarżącego kasacyjnie o zrzeczeniu się rozprawy, sprawa została rozpoznania na posiedzeniu niejawnym – art. 182 § 2 p.p.s.a.

31 Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183

32 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych.

33 Skarga kasacyjna jest niezasadna i jako taka podlega oddaleniu. Spór

34 w sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy skierowany do GIODO wniosek skarżącej z 8 marca 2018 roku dotyczył sprawy tożsamej z tą, jaka została rozstrzygnięta decyzją z 25 maja 2017 r. znak: DOLiS/DEC-644/17/42470,42475, wydaną w następstwie rozpoznania wniosku skarżącej z 5 lipca 2013 roku. Stanowisko Sądu pierwszej instancji zajęte w tym przedmiocie jest prawidłowe.

35 Jak wynika z akt sprawy pismem z 5 lipca 2013 r. skarżąca wniosła do GIODO skargę na naruszenie przez S. w P. z siedzibą

36 w N. przepisów uodo z 1997. Skarżąca wniosła o podjęcie przez GIODO działań zmierzających do udostępnienia jej wszystkich danych przetwarzanych przez Związek ze szczególnym uwzględnieniem danych zapisanych w formularzu [...] oraz zaprzestania przetwarzania jej danych osobowych i ich bezpowrotnego usunięcia ze zbioru danych osobowych administracyjnych przez Związek.

37 Wnioskiem z 8 marca 2018 r. skarżąca wniosła do GIODO kolejną skargę na nieprawidłowości w procesie przetwarzania jej danych osobowych przez [...] w P. z siedzibą w N.. Skarżąca domagała się usunięcia jej danych osobowych na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 6 uodo z 1997 r. z zasobów Związku, zobowiązania Związku do zwrotu wszelkich dokumentów będących w jego posiadaniu oraz o przeprowadzenie kontroli na podstawie art. 14 i art. 15 uodo z 1997 r.

38 Prawidłowe jest stanowisko WSA, że oba postępowania były prowadzone na podstawie przepisów uodo z 1997 roku. Wprawdzie kwestionowane skargą postanowienie PUODO zostało wydane 3 listopada 2021 roku, a więc po wejściu

39 w życie uodo z 2018 roku oraz RODO, jednakże z uwagi na rozwiązania międzyczasowe przyjęte w art. 160 ust. 1 i ust. 2 uodo z 2018 roku materialnoprawną podstawą kształtującą sytuację prawną skarżącej były przepisy uodo z 1997 roku.

40 Treść obu wniosków skarżącej – z 5 lipca 2013 roku oraz 8 marca 2018 roku – jest przedmiotowo tożsama. Nie można podzielić stanowiska skarżącej

41 o występujących między nimi różnicach. Kwestia odmienności semantycznego sformułowania zawartych w nich żądań jest oczywista, jednakże nie ona ma znaczenie dla formułowania wniosku o tożsamości inicjowanych nimi spraw administracyjnych. Zasadnicze znaczenie ma bowiem nie to, czego skarżąca "dosłownie" żądała, lecz to, w jaki sposób organ mógł wnioski skarżącej załatwić w ramach przyznanych mu ustawowo kompetencji. Kompetencje GIODO i PUODO na dzień rozpoznania obu wniosków skarżącej były identyczne. Wyznaczała je przede wszystkim treść przepisów art. 12 pkt 1 i pkt 2 oraz art. 18 ust. 1 pkt 1-6 uodo z 1997 roku. Organ był więc uprawniony do kontroli zgodności z prawem przetwarzania przez Związek danych osobowych skarżącej (art. 12 pkt 1), rozpatrzenia wniesionych przez skarżącą skarg (art. 12 pkt 2) oraz wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie usunięcia uchybień dotyczących nieprawidłowego przetwarzania danych osobowych skarżącej albo zakazu przetwarzania tych danych (art. 18 ust. 1 pkt 1 i pkt 6).

42 Treść wniosków skarżącej z 5 lipca 2013 roku oraz 8 marca 2018 roku nie pozostawia wątpliwości, że ich podstawowym celem było doprowadzenie do wydania przez organ decyzji administracyjnej na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 6 uodo z 1997 roku, nakazującej Związkowi usunięcie danych osobowych skarżącej; na taką intencję wskazuje zresztą skarżąca wprost w treści wniosku z 8 marca 2018 roku. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanie decyzji administracyjnej na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 6 uodo z 1997 roku z założenia "konsumuje" pozostałe żądania skarżącej wyartykułowane we wnioskach z 5 lipca 2013 roku oraz 8 marca 2018 roku. Jest oczywiste, że decyzja administracyjna nakazująca Związkowi usunięcie danych osobowych skarżącej jest równoznaczna z jednoczesnym zakazem przetwarzania tych danych. Wydanie takiej decyzji musi wiązać się z uprzednim przeprowadzeniem postępowania kontrolnego (art. 14 uodo z 1997 roku) oraz ustaleniem, czy i jakie dane osobowe skarżącej są przez Związek przetwarzane. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny nie znajduje podstaw do kwestionowania stanowiska Sądu pierwszej instancji o tożsamości spraw inicjowanych wnioskami skarżącej z 5 lipca 2013 roku oraz 8 marca 2018 roku.

43 Wniosek skarżącej z 5 lipca 2013 roku został rozpatrzony decyzja GIODO z 25 maja 2017 r. znak: DOLiS/DEC-644/17/42470,42475. Organ umorzył postępowanie, albowiem ustalił, że skarżąca jest członkiem związku wyznaniowego, co w świetle postanowień art. 43 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 uodo z 1997 roku uniemożliwia organowi skorzystanie z kompetencji przewidzianych w art. 18 tej ustawy. Organ zasadnie przyjął, że wobec braku możliwości wydania decyzji nakazującej Związkowi usunięcie danych osobowych skarżącej (art. 18 ust. 1 pkt 6) postępowanie jest bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu.

44 Skarżąca kasacyjnie wywodzi, że wniosek z 8 marca 2018 roku złożono

45 w innych uwarunkowaniach faktycznych. Zwraca uwagę, że wydając decyzję z 25 maja 2017 r. organ nie dysponował oświadczeniem skarżącej z 20 grudnia 2016 r. o jej rezygnacji z członkostwa w organizacji [...]. Skarżąca kasacyjnie nie dostrzega, że okoliczność wystąpienia przez nią ze Związku istniała na dzień wydania decyzji z 25 maja 2017 r. jednakże organ nie dysponował w tym zakresie stosownym środkiem dowodowym. Skarżąca mogła więc podjąć działania zmierzające do wzruszenia decyzji z 25 maja 2017 r. w trybie postępowania o wznowienie postępowania administracyjnego z powołaniem się na art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., co uczyniła, tyle że nieskutecznie, gdyż uchybiła terminowi z art. 148 § 1 k.p.a. – vide prawomocne postanowienie z 5 lutego 2018 r. znak; DOLiS-440-543/13/AO/I/1887/18.

46 W tym stanie rzeczy nie można przyjąć, że wniosek z 8 marca 2018 roku został złożony w innych uwarunkowaniach faktycznych od tego, w jakich rozpoznano wniosek z 5 lipca 2013 roku. Akceptacja stanowiska skarżącej prowadziłaby do obejścia rygorów procesowych kształtujących tryb i zasady inicjowania postępowania

47 o wznowienie postępowania administracyjnego.

48 Słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, iż przyjęta w procedurze administracyjna konstrukcja umorzenia postępowania w drodze decyzji powoduje, że stabilność decyzji ostatecznej o umorzeniu postępowania korzysta z tej samej ochrony jak każda inna decyzja. Wzruszenie decyzji umarzającej postępowanie może nastąpić jedynie w jednym z nadzwyczajnych trybów przewidzianych w k.p.a. Decyzja rozstrzygająca co do istoty sprawę, w której decyzją ostateczną postępowanie umorzono, jest nieważna - art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. - res iudicata - wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: 27 lipca 2022 r., II OSK 2366/19, z 26 czerwca 2020 r., II OSK 36/20, z 20 grudnia 2016 r., II OSK 761/15, z 19 września 2019 r., II GSK 2255/17.

49 Sąd pierwszej instancji słusznie zwrócił uwagę, że kwestia zgodności z prawem przetwarzania danych osobowych przez Związek była przedmiotem merytorycznego rozstrzygnięcia organu, który rozpoznając wniosek skarżącej z 30 sierpnia 2019 roku wydał decyzję z 24 sierpnia 2021 r. znak: ZSPU.440.1182.2019.WP.NB.136621, 136625, 138365. Była ona przedmiotem sądowoadministracyjnej kontroli w sprawie

50 o sygn. II SA/Wa 3668/21.

51 W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw, aby kwestionować, tak ustalenia poczynione przez Sąd pierwszej instancji – art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a. – jak i zasadność zastosowania art. 61a § 1 k.p.a.

52 Z wyłożonych względów Naczelny Sąd Administracyjny działając w oparciu

53 o art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.