Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2024 r., III FSK 610/23

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2024 r., III FSK 610/23

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Rudowski, Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia WSA (del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska (sprawozdawca), Protokolant Konrad Halota, po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 lutego 2023 r. sygn. akt I SA/Gd 504/22 w sprawie ze skargi W. N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 24 lutego 2022 r. nr 2201-IEE.711.91.2.2021.AR w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku, 2) zwraca ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na rzecz W. N. kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem nienależnie uiszczonego wpisu od skargi, 3) zasądza od W. N. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku kwotę 580 (słownie: pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 14 lutego 2023 r. sygn. akt I SA/Gd 504/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uwzględnił skargę W. N. i uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 24 lutego 2022 r., którym utrzymano w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z dnia 16 listopada 2021 r. oddalające skargę na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wynagrodzenia za pracę.

3 Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronie internetowej Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).

4 Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, lecz z innych przyczyn niż podniesiono w skardze. Sąd podkreślił, że Skarżący wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia na podstawie tytułu wykonawczego egzekucji administracyjnej. Jednocześnie złożył skargę na dokonane zajęcie wynagrodzenia za pracę. Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 9 listopada 2021 r. zawiesił postępowanie egzekucyjne. Następnie 10 listopada 2021 r. organ egzekucyjny odmówił uwzględnienia zarzutów. Z kolei postanowieniem z dnia 16 listopada 2021 r. organ egzekucyjny oddalił wniesioną skargę na czynność egzekucyjną. Na skutek wniesionego przez Skarżącego zażalenia DIAS postanowieniem z dnia 24 lutego 2022 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie z dnia 16 listopada 2021 r.

5 Zdaniem Sądu wydanie postanowienia z dnia 16 listopada 2021 r. oddalającego skargę na czynność egzekucyjną okazało się przedwczesne. W ocenie Sądu I instancji nie było podstaw do orzekania przez organ w czasie zawieszenia postępowania egzekucyjnego w związku z wniesionymi przez Skarżącego zarzutami. Zdaniem Sądu organ II instancji nie podjął kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, nie wyjaśnił kwestii czy ustały przesłanki zawieszenia postępowania egzekucyjnego z art. 35 § 1 u.p.e.a. i bezzasadnie zaakceptował sytuację, w której organ rozpatrzył skargę na czynność egzekucyjną w czasie zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Zdaniem Sądu w dacie orzekania w tym przedmiocie tj. 16 listopada 2021 r., nie było w obrocie ostatecznego postanowienia w sprawie zarzutów, które to uzasadniałoby podjęcie postępowania egzekucyjnego.

6 Ponadto Sąd stwierdził, że charakter stwierdzonych uchybień czyniło przedwczesnym odnoszenie się na tym etapie postępowania do pozostałych zarzutów skargi.

7 DIAS wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzucając ww. wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

8 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 77 § 1 w zw. z art. 7, art. 8 i art. 80 i art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. poprzez nieuzasadnione uznanie przez WSA w Gdańsku, że organ nie podjął kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, jako że miał nie wyjaśnić kwestii, czy ustały przesłanki zawieszenia postępowania z art. 35 § 1 u.p.e.a., podczas gdy dla rozpoznania środka prawnego w postaci skargi na czynność egzekucyjną ustalenie to pozostaje irrelewantne dla możliwości wydania postanowienia w tym przedmiocie;

9 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 35 § 1 u.p.e.a., art. 54 § 4 pkt 1 u.p.e.a. w zw. z art. 56 § 5 u.p.e.a. poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że nie jest dopuszczalne wydanie postanowienia w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną w czasie zawieszenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 35 § 1 u.p.e.a., podczas gdy tylko w przypadkach określonych w art. 56 § 1 pkt 2 i 3 oraz § 1b u.p.e.a nie rozpatruje się skargi, wniosku lub innego podania;

10 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 35 § 1 u.p.e.a., art. 54 § 4 pkt 1 u.p.e.a. poprzez nieuprawnione przyjęcie, że do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonego zarzutu organ egzekucyjny nie może wydać postanowienia w przedmiocie zgłoszonej przez zobowiązanego skargi na czynność egzekucyjną, podczas gdy skutek, o którym mowa w art. 35 § 1 u.p.e.a. dotyczy wyłącznie niedopuszczalności podejmowania w zawieszonym postępowaniu egzekucyjnym nowych czynności egzekucyjnych, nie zaś rozpatrywania zgłoszonych przez zobowiązanego środków prawnych;

11 4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sformułowanie w uzasadnieniu wyroku błędnych wytycznych dla organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy polegających na powinności uwzględnienia oceny prawnej zaprezentowanej w uzasadnieniu niniejszego wyroku, która w ocenie organu, z uwagi na przedstawione okoliczności, jest nieprawidłowa, jako że art. 56 § 5 u.p.e.a. wyraźnie dopuszcza wydanie postanowienia w przedmiocie skargi w razie zawieszenia postępowania egzekucyjnego z innych przyczyn niż wymienione w art. 56 § 1 pkt 2 i 3 oraz § 1b u.p.e.a.

12 Mając na uwadze powyższe Skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi Skarżącego poprzez jej oddalenie, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gdańsku, a także zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz zasądzenie na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

13 W odpowiedzi na skargę kasacyjną Skarżący (działający osobiście) wniósł o jej odrzucenie oraz zasądzenie od Organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

14 Ponadto w piśmie procesowym Skarżący wskazał, że został od niego pobrany nienależnie wpis od skargi z uwagi, że na podstawie art. 239 pkt 1 lit. e P.p.s.a. strona skarżąca zwolniona jest od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.

15 Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

16 Skarga kasacyjna jest zasadna.

17 Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 259) – dalej P.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 P.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych.

18 Odnosząc się do wniosku Skarżącego o odrzucenie skargi kasacyjnej jest on niezasadny. Skarga kasacyjna podlega odrzuceniu jeżeli została wniesiona po upływie terminu do jej wniesienia lub z innych przyczyn niedopuszczalna, jak również skarga kasacyjna, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie (art. 178 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie żadna z powyższych okoliczności nie zaistniała.

19 Naczelny Sąd Administracyjny za zasadne uznaje zarzuty naruszenia przez WSA wymienionych w pkt 1, 2 i 3 skargi kasacyjnej przepisów prawa, gdyż te prawidłowo zostały podniesione w stosunku do rozstrzygnięcia, które opiera się o stanowisko sprowadzające się ostatecznie do stwierdzenia, że organ nie był uprawniony do orzekania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną w czasie zawieszenia postępowania egzekucyjnego w związku z wniesionymi przez Skarżącego zarzutami.

20 Sąd I instancji uznał, że utrzymując w mocy postanowienie organu pierwszej instancji DIAS naruszył art. 77 § 1 w zw. z art. 7, art. 8 i art. 80 i art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. poprzez to, że nie podjął kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy - nie wyjaśnił kwestii, czy ustały przesłanki zawieszenia postępowania z art. 35 § 1 u.p.e.a. i bezzasadnie zaakceptował sytuację w której organ rozstrzygnął skargę na czynność egzekucyjną w czasie zawieszenia postępowania egzekucyjnego.

21 Zasadnie autor skargi kasacyjnej wskazuje, że dla rozpoznania środka prawnego w postaci skargi na czynność egzekucyjną ustalenie czy ustały przesłanki zawieszenia postępowania z art. 35 §1 u.p.e.a. nie ma znaczenia dla możliwości wydania postanowienia w tym przedmiocie. Inaczej rzecz ujmując, pomimo braku ostatecznego postanowienia w sprawie zarzutów, organ uprawniony był do rozpoznania skargi na czynność egzekucyjną.

22 Należy w pierwszej kolejności wskazać, że z dniem 30 lipca 2020 r. weszły w życie istotne zmiany w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jedna ze zmian wprowadzona z tą datą dotyczy wskazania, w jakich przypadkach w okresie zawieszenia postępowania egzekucyjnego nie rozpatruje się skargi, wniosku lub innego podania (art. 56 §5 u.p.e.a.). W niniejszej sprawie taki przypadek nie występuje.

23 Zgodnie z treścią art. 35 § 1 u.p.e.a. wniesienie przez zobowiązanego zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego, zawiesza postępowanie egzekucyjne w całości albo w części z dniem doręczenia tego zarzutu organowi egzekucyjnemu do czasu zawiadomienia tego organu o wydaniu ostatecznego postanowienia w sprawie tego zarzutu (...).

24 W niniejszej sprawie wszczęcie postępowania egzekucyjnego nastąpiło w październiku 2021 r. Z kolei w stanie prawnym obowiązującym do 30 lipca 2020 r. (który nie ma zastosowania w sprawie) organ w okresie zawieszenia nie był uprawniony podejmowania jakichkolwiek czynności, w tym również nie był uprawniony do rozstrzygnięcia skargi na czynność egzekucyjną, którą złożył zobowiązany. Stan ten był niekorzystny dla zobowiązanego, z uwagi na odroczenie w czasie wydania również korzystnych dla niego rozstrzygnięć.

25 Z uwagi jednak na to, że nastąpiła zmiana przepisów, nastąpiła modyfikacja uprawnień organu w zakresie działania w okresie zawieszenia postępowania. Z uzasadnienia projektu do zmian ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i innych ustaw, wynika m.in., że wprowadzone zmiany umożliwią podejmowanie przez organy rozstrzygnięć dotyczących m.in. postępowania w przedmiocie skarg. Ustawodawca w art. 56 § 5 u.p.e.a. wskazał w jakich przypadkach organ nie będzie w okresie zawieszenia uprawniony do rozpatrzenia skarg, wniosków lub innego poddania. I tak w powołanym przepisie wskazał, że w okresie zawieszenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w § 1 pkt 2 (w razie śmierci zobowiązanego, jeżeli obowiązek nie jest ściśle związany ze zobowiązanym, a jest prowadzona egzekucja z rzeczy lub prawa majątkowego, które nie wygasło wskutek śmierci zobowiązanego) i pkt 3 (w razie utraty przez zobowiązanego zdolności do czynności prawnych i braku jego przedstawiciela ustawowego) oraz § 1b (dotyczącego egzekucji prowadzonej przeciwko przedsiębiorstwu w spadku) nie rozpatruje się skargi, wniosku lub innego podania. W niniejszej sprawie zawieszenie nastąpiło na podstawie art. 56 §1 pkt 5 w zw. z art. 35 §1 u.p.e.a. – wniesienie przez zobowiązanego zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Tym samym nie jest to przypadek wskazany w art. 56 § 5 u.p.e.a.

26 Z tego też względu w stanie prawnym obowiązującym od 30 lipca 2020 r. zawieszenie postępowania egzekucyjnego wynikające z wniesienia zarzutu nie stanowi przeszkody do rozpoznania skargi na czynność egzekucyjną. Przepis art. 35 § 1 w zw. z art. 56 § 5 u.p.e.a. nie wyklucza wydania postanowienia w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną w czasie zawieszenia postepowania egzekucyjnego.

27 Z uwagi na powyższe zasadnie wskazuje autor skargi kasacyjnej, że pogląd WSA nie uwzględnia stanu prawnego mającego zastosowanie w sprawie. To z kolei oznacza, że WSA w sposób nieuzasadniony przyjął, że nie jest dopuszczalne wydanie postanowienia w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną w czasie zawieszenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 35 §1 u.p.e.a. Tymczasem w stanie prawnym mającym zastosowanie w sprawie – na skutek dodania przez ustawodawcę regulacji art. 56 § 5 u.p.e.a. - tylko w przypadkach, gdy postępowanie jest zawieszone w oparciu o art. 56 § 1 pkt 2 i 3 oraz §1b u.p.e.a. nie rozpatruje się skargi. Tym samym dla wydania postanowienia na podstawie art. 54

28 § 4 pkt 1 u.p.e.a., nie istniała konieczność uprzedniej weryfikacji kwestii wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

29 Wbrew stanowisku WSA zaprezentowanym w zaskarżonym wyroku, stan faktyczny sprawy jak i stan prawny nie tylko uprawniał ale i zobowiązywał organ do wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną.

30 Niezasadny jest natomiast zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. w związku z art. 56 §1 pkt 2 i 3 oraz §1b u.p.e.a. Na podstawie art. 141 § 4 p.p.s.a. można kwestionować kompletność elementów uzasadnienia, a nie jego prawidłowość merytoryczną. Wadliwość argumentacji wskazana w uzasadnieniu i w konsekwencji błędne wytyczne co do dalszego postępowania nie stanowi o naruszeniu przez Sąd art. 141 § 4 p.p.s.a.

31 Sąd I instancji przyjmując, że rozstrzygnięcie organu jest przedwczesne, uchylając zaskarżone postanowienie, nie odniósł się do zarzutów podniesionych w skardze na to postanowienie. Ponownie rozstrzygając sprawę WSA odniesie się do podniesionych w skardze zarzutów jak i dokona oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia.

32 Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 §1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 w zw. z art. 205 §2 P.p.s.a. Jednocześnie z uwagi, że sprawa dotyczyła skargi na postanowienie organów egzekucyjnych wydane w toku egzekucji administracyjnej dotyczącej tytułów wykonawczych wystawionych przez organy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a więc należącą do spraw o których mowa w art. 239 pkt 1 lit. e P.p.s.a., Skarżący jest zwolniony z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych – (uchwała 7 sędziów NSA z 23 maja 2016 r. II GPS 2/15). Z tego też względu na podstawie art. 225 P.p.s.a kwotę nienależnie uiszczonego wpisu należało zwrócić Skarżącemu z urzędu.

33 |Sędzia WSA (del.) |Sędzia NSA |Sędzia NSA |

34 |Anna Juszczyk-Wiśniewska |Jan Rudowski |Dominik Gajewski |