Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 marca 2024 r., III FSK 4844/21

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 marca 2024 r., III FSK 4844/21

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska, Protokolant asystent sędziego Jakub Witan, po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej G. S.K.A. z siedzibą w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 czerwca 2021 r., sygn. akt III SA/Wa 2594/20 w sprawie ze skargi G. S.K.A. z siedzibą w P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 20 października 2020 r., nr 1401-IEE2.711.1.210.2020.7.MS w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) uchyla zaskarżone postanowienie w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na rzecz G.S.K.A. z siedzibą w P. kwotę 1157 (słownie: tysiąc sto pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym wyrokiem z 8 czerwca 2021 r., sygn. akt III SA/Wa 2594/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA") oddalił skargę G. S.K.A. z siedzibą w P. (dalej: "Skarżąca", "Spółka") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej

3 w Warszawie (dalej: "Dyrektor") z dnia 20 października 2020 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

4 Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).

5 W skardze kasacyjnej wywiedzionej od tego wyroku, Skarżąca zaskarżyła go

6 w całości i wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualne o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA. Dodatkowo wniosła o zasądzenie na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, zgodnie z właściwymi przepisami.

7 Zaskarżonemu wyrokowi Skarżąca zarzuciła, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2020, poz. 256, dalej: "p.p.s.a."):

8 • naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r, poz. 256, dalej: "k.p.a.") poprzez przyjęcie, przez Sąd, że postępowanie w zakresie złożonych zarzutów do tytułów wykonawczych, stało się bezprzedmiotowe, w skutek czego nastąpiło umorzenie postępowania egzekucyjnego, nie zaś z uwagi na uchylenie postanowienia Dyrektora IAS z dnia 26 stycznia 2018 r. o nr [...] (dalej: "Postanowienie DIAS") Wyrokiem Sądu,

9 z uwagi na wystąpienie obligatoryjnych przesłanek wynikających z przepisu art. 59 § 1 pkt 7) oraz 59 § 3 Ustawy z dnia z dnia 17 czerwca 1966 r.

10 o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2019, poz. 1438, dalej: "u.p.e.a.");

11 • naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 107 § 3 i 4 w związku z art. 126 k.p.a. w związku

12 z art. 57 § 1 oraz 4 k.p.a. oraz w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez przyjęcie przez Sąd, że wydając przedmiotowe Postanowienie Dyrektor IAS nie uchylił się od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a w konsekwencji zawarcia go

13 w uzasadnieniu faktycznym i prawnym Postanowienia, jednakże prawidłowo uznał, że postępowanie egzekucyjne zostało umorzone postanowieniem

14 z dnia 24 września 2020 r. o nr [...] (dalej: "Postanowienie z dnia 24 września 2020 r. ");

15 • naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 107 § 3 i 4 w związku z art. 126 k.p.a. w związku

16 z art. 57 § 1 oraz 4 k.p.a. oraz w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez przyjęcie przez Sąd, że wydając przedmiotowe Postanowienie Dyrektor IAS nie uchylił się od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a w konsekwencji zawarcia go w uzasadnieniu faktycznym i prawnym Postanowienia, jednakże prawidłowo uznał, że postępowanie egzekucyjne zostało umorzone postanowieniem

17 z dnia 24 września 2020 r. o nr [...] (dalej: "Postanowienie z dnia 24 września 2020 r.");

18 • naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. przepisu art. 59 § 1 pkt 7 w zw. z art. 166b u.p.e.a., poprzez uznanie przez Sąd, że wskazane przepisy nie znajdą zastosowanie w sprawie, pomimo wystąpienia obligatoryjnej przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego, mianowicie zastosowania niedopuszczalnego środka egzekucyjnego;

19 • naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 153 p.p.s.a., poprzez uznanie, że:

20 – Dyrektor nie jest związany Wyrokiem NSA w sprawie, bowiem zaistniała istotna zmiana stanu faktycznego, mianowicie jego umorzenie Postanowieniem z dnia 24 września 2020 r.;

21 – Dyrektor nie podjął czynności mających na celu uwolnienie się od związania prawomocnym Wyrokiem NSA;

22 • naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku żart. 153 p.p.s.a., poprzez niewyeliminowanie przez Sąd wadliwego Postanowienia pomimo, że doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku z art. 153 p.p.s.a. przez Dyrektora;

23 • naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj. art 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku z 134 § 1 p.p.s.a.

24 w związku z art. 153 p.p.s.a., w związku z art. 35 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., oraz w związku z art. 168 p.p.s.a. poprzez uznanie przez Sąd, że nie doszło do rażącego naruszenia przepisów prawa, podczas gdy:

25 – Dyrektor związany prawomocnym Wyrokiem NSA był obowiązany do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego

26 z uwagi na wystąpienie obligatoryjnej przesłanki uregulowanej w art. 59 § 1 pkt 7) u.p.e.a.;

27 – w sytuacji wystąpienia niezależnych okoliczności i niemożności wydania takiego Postanowienia niezwłocznie, Dyrektor winien był wydać postanowienie o przedłużeniu terminu na jego wydanie,

28 • orzeczenie sądu staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje od niego środek odwoławczy; w konsekwencji należy stwierdzić, że uprawomocnienie wyroku albo postanowienia wojewódzkich sądów administracyjnych i Naczelnego Sądu Administracyjnego następuje z mocy prawa;

29 • naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku art. 134 § 1 p.p.s.a.

30 w związku 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez pobieżne odniesienie się przez Sąd I Instancji do argumentacji Spółki, przesądzającej

31 o wadliwości wydanego Postanowienia z uwagi na błędną podstawę uchylenia postępowania egzekucyjnego;

32 • naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku z art. w związku

33 z art. 6 k.p.a. w z art. 18 u.p.e.a. poprzez uznanie przez Sąd, iż Dyrektor IAS działały zgodnie z zasadą praworządności uregulowaną wart. 6 k.p.a.;

34 • naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku z art. w związku

35 z art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art 18 u.p.e.a. poprzez uznanie przez Sąd I Instancji, że Dyrektor podjęły wszelkie czynności niezbędne do wyjaśnienia dokładnego stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli;

36 • naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku z art. art. 8 § 1 k.p.a.

37 w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez uznanie przez Sąd I Instancji, że postępowanie egzekucyjne prowadzone było w sposób budzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej.

38 Dyrektor nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

39 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

40 Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

41 Stosownie do art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) albo naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Dopełnienie wymogu wskazania podstaw skargi kasacyjnej uregulowanych w powołanym art. 174 p.p.s.a. jest konieczne, ponieważ wyznacza granice skargi kasacyjnej, którymi jest związany Naczelny Sąd Administracyjny (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Wyjątkiem są tu jedynie przesłanki nieważności postępowania, które Sąd bierze pod rozwagę z urzędu. Przed przystąpieniem do oceny zarzutów skargi kasacyjnej zbadano, czy nie zaistniała którakolwiek z przesłanek nieważności określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w sprawie nie wystąpiła żadna z przyczyn nieważności, wskazywana w przywoływanym unormowaniu.

42 W rozpatrywanej sprawie istota sporu sprowadza się do zakwestionowania przez Spółkę oceny przyjętej przez organ odwoławczy, że w sytuacji umorzenia postępowania egzekucyjnego, umorzeniu podlega także postępowanie w zakresie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej zgłoszonych na podstawie art. 33 u.p.e.a. Spółka upatruje naruszenia przepisów postępowania przez organ odwoławczy w tym, że organ wydał postanowienie, w którym uchylił zaskarżony akt i umorzył postępowanie w sprawie zarzutów, nie odnosząc się do meritum sprawy, przyznając tym samym postanowieniu jedynie charakter rozstrzygnięcia formalnoprawnego, kończącego postępowanie, podczas gdy powinien on, z uwagi na brak bezprzedmiotowości, jak również ze względu na związanie z mocy art. 153 p.p.s.a. oceną prawną oraz wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku WSA w Warszawie z 14 stycznia 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 994/18 oraz wyroku NSA z 8 stycznia 2020 r., sygn. akt II FSK 1418/19, odnieść się merytorycznie do zarzutów Spółki. Zdaniem Skarżącej, w sytuacji kiedy w trakcie postępowania egzekucyjnego zostaje wszczęte wpadkowe, aczkolwiek odrębne postępowanie w sprawie zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne, a następnie, bez względu na przyczynę dochodzi do umorzenia postępowania egzekucyjnego, to postępowanie w sprawie zgłoszonych zarzutów nie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe, natomiast umorzenie samego postępowania egzekucyjnego należy traktować jako fakt odrębny, nie mający wpływu na możliwość wydania przez organ rozstrzygnięcia w zakresie podniesionych zarzutów, które zostały wniesione zgodnie z wymogami ustawy, w momencie kiedy postępowanie egzekucyjne toczyło się.

43 Naczelny Sąd Administracyjny za zasadny uznaje zarzut naruszenia przez WSA przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 153 p.p.s.a., poprzez uznanie, że Dyrektor nie jest związany wyrokiem NSA w sprawie, bowiem zaistniała istotna zmiana stanu faktycznego, mianowicie jego umorzenie postanowieniem z dnia 24 września 2020 r. Ponadto doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 153 p.p.s.a., poprzez niewyeliminowanie przez WSA wadliwego postanowienia pomimo, że doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku z art. 153 p.p.s.a. przez Dyrektora.

44 WSA w wyroku z 14 stycznia 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 994/18 oraz NSA w wyroku z 8 stycznia 2020 r., sygn. akt II FSK 1418/19, jednoznacznie przesądziły o prawidłowości wniesionych przez Spółkę zarzutów dotyczących braku wprowadzenia do obrotu prawnego tytułów wykonawczych, oraz brak wymogów formalnych uregulowanych w art. 27 u.p.e.a., mianowicie brak wskazania w tytułach wykonawczych danych wspólnika (komplementariusza) Spółki. W związku z powyższym, WSA uchylając postanowienie Dyrektora dotyczące wniesionych w sprawie zarzutów, w sposób jednoznaczny przesądził o zaistnieniu przesłanek obligatoryjnych warunkujących umorzenie postępowania zabezpieczającego, wszczętego w sposób nieuprawniony przez organ egzekucyjny. W konsekwencji, jak słusznie podkreśla autor skargi kasacyjnej, uchylanie się przez Dyrektora od merytorycznego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, a w następstwie wydania postanowień o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego bezprzedmiotowość, wbrew stanowisku WSA, stanowi naruszenie przepisu art. 153 p.p.s.a. Zgodnie z treścią powyższego przepisu, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Zatem, Dyrektor będąc związany wyrokiem WSA, powinien był przy wydawaniu postanowienia uwzględnić wytyczne wskazane przez WSA w Warszawie, a w konsekwencji powinien był wydać postanowienie umarzające postępowanie egzekucyjne z uwagi na niedopuszczalność jego prowadzenia, w wyniku błędnego wystawienia tytułów wykonawczych.

45 Mając na uwadze powyższe wywody, Naczelny Sąd Administracyjny za przedwczesne uznaje ustosunkowywanie się do pozostałych zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej.

46 W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny stosując przepisy art. 188 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok oraz postanowienie Dyrektora w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

47 O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.

48 Agnieszka Olesińska Jacek Pruszyński Sławomir Presnarowicz (spr.)