Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2022 r., III FSK 430/21

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2022 r., III FSK 430/21

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Paweł Dąbek, po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 22 sierpnia 2018 r. sygn. akt I SA/Lu 314/18 w sprawie ze skargi A.B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 6 marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia spod egzekucji składnika majątkowego oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 22 sierpnia 2018 r., sygn. akt I SA/Lu 314/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę A.B. (dalej: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie (dalej: Dyrektor IAS) z dnia 6 marca 2018 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji składnika majątkowego.

3 Skargę kasacyjną wywiódł skarżący. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

4 1) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

5 a) art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej: P.p.s.a.) w związku z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1257, dalej: K.p.a.), art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314, dalej: u.p.e.a.) poprzez oddalenie skargi i utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia pomimo - mającego istotny wpływ na wynik sprawy - niewłaściwie ustalonego stanu faktycznego sprawy oraz błędną ocenę, że ustalony przez organy stan faktyczny sprawy był wystarczający do stwierdzenia braku przesłanek zastosowania art. 8 pkt 5 u.p.e.a., tj. braku podstaw do wyłączenia zajętej ruchomości (pistoletu skarżącego) z egzekucji, w tym błędne ustalenie, iż:

6 - zajęta ruchomość (pistolet) nie służy lub nie może służyć skarżącemu do zarobkowania lub wykonywania zawodu;

7 - zajęta ruchomość (pistolet) służy lub może służyć do zarobkowania jedynie osobom podległym lub nadzorowanym przez skarżącego (jako prezesa zarządu), a nie osobiście skarżącemu;

8 - fakt prowadzenia działalności w zakresie ochrony osób i mienia przez spółkę T. sp. z o.o., której prezesem jest skarżący, a nie przez skarżącego osobiście, wyklucza możliwość wykorzystywania zajętego pistoletu do prowadzenia działalności w zakresie ochrony osób i mienia przez tę spółką, a przy tym również wyklucza zarobkowanie lub wykonywanie zawodu przez skarżącego w oparciu o tę działalność;

9 - pełnienie przez skarżącego funkcji w zarządzie spółki nieodpłatnie wyklucza możliwość jego zarobkowania w ramach działalności spółki w zakresie ochrony osób i mienia, do której niezbędny jest zajęty pistolet;

10 - pełnienie funkcji członka zarządu nie obejmuje z zasady wykonywania czynności pracownika ochrony;

11 b) art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 138 § 2 i 2a i art. 144 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nieuzasadnione przyjęcie, iż organy pierwszej i drugiej instancji rozpatrujące ponownie skargę skarżącego na czynności egzekucyjne z dnia 20 listopada 2017 r. związane były interpretacją/wykładnią przepisów przyjętą przez organ drugiej instancji (Dyrektora IAS) w postanowieniu kasatoryjnym z dnia 8 stycznia 2018 r., w tym co do charakteru i podstaw skargi skarżącego z dnia 20 listopada 2017 r., co miało istotny wpływ na wynik sprawy i skutkowało odstąpieniem przez organy pierwszej i drugiej instancji od rzetelnego ustalenia okoliczności faktycznych w zakresie ustalenia wystąpienia przesłanek art. 8 § 1 pkt 5 u.p.e.a.;

12 2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

13 a) błędną wykładnię art. 8 § 1 pkt 5 u.p.e.a. polegającą na nieuzasadnionym przyjęciu, iż "wykonywanie zawodu" w rozumieniu tego przepisu musi mieć charakter zarobkowym, podczas gdy prawidłowa wykładnia - uwzględniająca zasadę racjonalnego ustawodawcy - powinna prowadzić do przyjęcia, iż "wykonywanie zawodu" lub "pełnienie służby" przywołane w art. 8 § 1 pkt 5 u.p.e.a. - w przeciwieństwie do pracy zarobkowej przywołanej w art. § 1 pkt 4 u.p.e.a. - nie musi mieć charakteru zarobkowego;

14 b) niewłaściwe zastosowanie art. 8 § 1 pkt 5 u.p.e.a. polegające na jego niezastosowaniu w niniejszej sprawie:

15 - z uwagi na przyjęte stanowisko organu drugiej instancji - w niezaskarżonym przez skarżącego postanowieniu kasatoryjnym Dyrektora IAS z dnia 4 stycznia 2018 r. - zakładające, iż faktyczną wolą skarżącego było złożenie wniosku w trybie art. 13 u.p.e.a., a nie wyłączenie ruchomości z egzekucji w oparciu o art. 8 § 1 pkt 5 u.p.e.a., podczas gdy przesłanki zastosowania art. 8 § 1 pkt 5 u.p.e.a. organ obowiązany jest brać pod uwagę z urzędu na każdym etapie postępowania,

16 - z uwagi na błędne przyjęcie, że stan faktyczny sprawy, w tym charakter zajętej ruchomości, jej znaczenie i sposób wykorzystania przez skarżącego, nie stanowią podstawy do wyłączenia tej ruchomości z egzekucji z uwagi na jej niezbędność w zakresie wykonywania zawodu przez skarżącego, podczas, gdy z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, jasno wynika, iż zajęty pistolet służy skarżącemu do wykonywania zawodu, w tym zapewniania należytego funkcjonowania i prowadzenia działalności spółki T. sp. z o.o., której skarżący jest członkiem zarządu, na rzecz której świadczy/może świadczyć pracę również jako członek zarządu, dla której realizuje/może realizować odpłatnie usługi, w tym z wykorzystaniem przedmiotowej broni w ramach prowadzonej przez spółkę działalności ochroniarskiej.

17 Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

18 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

19 Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

20 Ze względu na zakres podniesionych w petitum skargi kasacyjnej zarzutów i sposób w jaki je uzasadniono, przypomnieć należy, że skarga kasacyjna powinna być sporządzona zgodnie z wymogami określonymi w art. 174 i art. 176 P.p.s.a. Dlatego wprowadzony został obowiązek sporządzania skargi kasacyjnej przez osoby mające odpowiednie przygotowanie zawodowe. Prawidłowe sformułowanie podstaw kasacyjnych i ich należyte uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla wyniku sprawy, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny, mocą art. 183 § 1 P.p.s.a., jest związany granicami skargi kasacyjnej, czyli wnioskami skargi kasacyjnej i jej podstawami. Zatem zakres kontroli instancyjnej dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny jest ograniczony w tym sensie, że jest wyznaczony zarzutami i żądaniami strony zawartymi w skutecznie wniesionej skardze kasacyjnej (por. wyroki NSA z 25 maja 2016 r., II GSK 2678/14 oraz z 28 kwietnia 2021 r. III FSK 3233/21 – publ.: orzeczenia.nsa.gov.pl – CBOSA; J.P. Tarno, Odrzucenie skargi kasacyjnej, PP 2005, nr 6, str. 33 - 39). Innymi słowy, Sąd kasacyjny może uwzględnić tylko te zarzuty kasacyjne, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej. Nie może natomiast zastępować strony i uzupełniać przytoczonych podstaw kasacyjnych oraz badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów. Naczelny Sąd Administracyjny nie może również modyfikować zgłoszonych zarzutów kasacyjnych i ich uzasadnienia pod kątem okoliczności danej sprawy. Musi bazować na zarzutach i ich uzasadnieniu sformułowanym przez wnoszącego skargę kasacyjną (por. wyrok NSA z 29 września 2016 r., II FSK 272/15 - CBOSA).

21 Z art. 176 P.p.s.a. wynika, że skarga kasacyjna poza tym, że ma czynić zadość wymaganiom przypisanym dla każdego pisma procesowego, powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez przytoczenie podstaw kasacyjnych należy rozumieć dokładne wskazanie takiej podstawy oraz określenie tych przepisów prawa, które zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną zostały naruszone przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie. Uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych przez wyjaśnienie, na czym naruszenie polegało i przedstawienie argumentacji na poparcie odmiennej wykładni przepisu, niż zastosowana w zaskarżonym orzeczeniu, umotywowanie niewłaściwego zastosowania przepisu, zaś w odniesieniu do uchybień przepisom procesowym wykazanie, że zarzucane uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

22 Poczynione uwagi odnośnie do wymogów formalnych skargi kasacyjnej są o tyle istotne, że skarżący nie wskazał na naruszenie przepisu kluczowego dla wyniku sprawy, a poza tym nie wykazał wpływu zarzucanego naruszenia przepisów postępowania na wynik sprawy.

23 Zaskarżone postanowienie zostało wydane na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a., zatem kluczowy w niniejszej sprawie jest właśnie ten przepis, a mimo to skarżący nie zarzucił jego naruszenia. Dla porządku wskazać należy, że według postanowień tego przepisu organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Regulacja zawarta w tym przepisie wyznacza granice postępowania dowodowego, co wobec jego treści oznacza, iż organ powinien ustalić, na podstawie materiału dowodowego, czy zobowiązany posiada ważny interes, który uzasadniania zwolnienie z egzekucji dane składniki majątkowe. Zatem zważywszy na przedmiot rozstrzygnięcia jakie zostało wydane w niniejszej sprawie, do naruszenia przepisów postępowania mogłoby dojść, gdyby organ nie zebrał materiału dowodowego na tę okoliczność lub niewłaściwe ocenił zebrany materiał dowodowy. Jednak uchyla się spod kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowość przeprowadzonego w rozpoznanej sprawie postępowania dowodowego, gdyż, jak już powiedziano, nie został zaskarżony przepis prawa materialnego, który wyznacza jego przedmiot i zakres.

24 Skarżący zarzucił naruszenie art. 8 § 1 pkt 5 u.p.e.a., ale ponieważ przepis ten nie był stosowany przez organy, to nie sposób stwierdzić, by mogło dojść do jego naruszenia. Kwestię tę w sposób wyczerpujący wyjaśnił Sąd pierwszej instancji, więc w zasadzie trzeba powtórzyć te same argumenty, co podniesione w zaskarżonym wyroku. Otóż postępowanie prowadzone przez organ egzekucyjny na skutek złożenia przez skarżącego skargi na czynność egzekucyjną, zostało zakończone postanowieniem tego organu, wydanym na podstawie art. 54 § 1 i § 5 oraz art. 8 § 1 pkt 5 u.p.e.a. Ww. postanowienie uchylił organ odwoławczy i umorzył postępowanie prowadzone w rozstrzygniętym nim przedmiocie. Tym samym ostatecznym postanowieniem została przesądzona kwestia prowadzenia postępowania w oparciu o art. 8 § 1 pkt 5 u.p.e.a. Jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, jeśli skarżący uważał, że organ odwoławczy błędnie zidentyfikował intencje skarżącego, to mógł on zaskarżyć postanowienie tego organu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, a skoro tego nie uczynił, to pozostaje ono w obrocie prawnym i jest ono wiążące co do podjętego rozstrzygnięcia. Zważywszy na prezentowane w skardze kasacyjnej stanowisko, wyjaśnić należy, że postanowienie umarzające postepowanie w sprawie nie jest rozstrzygnięciem kasacyjnym, jak błędnie określa je skarżący, lecz rozstrzygnięciem kończącym postępowanie w danej sprawie.

25 Ponieważ organy nie stosowały art. 8 § 1 pkt 5 u.p.e.a., to automatycznie bezzasadne stają się zarzuty kasacyjne dotyczące naruszenia przepisów postępowania. Dotyczą one bowiem ustaleń, których zakres wyznacza art. 8 § 1 pkt 5 u.p.e.a.

26 Wyjaśnić jeszcze pozostaje, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Izby Finansowej, działającego na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.). Przewodniczący z uwagi na konieczność rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki, mając na uwadze ograniczenia związane z sytuacją pandemiczną, skierował ją na posiedzenie niejawne. Strony zostały o tym powiadomione i pouczone o możliwości uzupełnienia argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej i odpowiedzi na nią w odrębnym piśmie procesowym.

27 W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

28 s. P. Dąbek s. P. Borszowski s. J. Sokołowska