Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 kwietnia 2021 r., III FSK 3183/21

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 kwietnia 2021 r., III FSK 3183/21

Tekst

TEZY

1 W sytuacji stwierdzenia przez organ podatkowy, że w sprawie zachodzą przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania i rozpatrzenie treści żądania, nie może on przystąpić do merytorycznego badania wniosku, a wręcz przeciwnie, obowiązany jest on zaniechać dalszych czynności i odmówić wszczęcia postępowania, zgodnie z art. 165a § 1 o.p. Użyte w tym przepisie wyrażenie "nie może być wszczęte" należy odnieść do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania podatkowego stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne jego przepisy, których wykładnia uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenia treści żądania w sposób merytoryczny.

Sentencja

2 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia WSA (del.) Paweł Dąbek, , po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej H.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 sierpnia 2020 r. sygn. akt I SA/Po 273/20 w sprawie ze skargi H.K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 27 lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

3 Wyrokiem z 13 sierpnia 2020 r., I SA/Po 273/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę H.K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z 27 lutego 2020 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości.

4 W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżąca zarzuciła przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

5 1. art. 165 w zw. z art. 165a § 1 i w zw. z art. 217 § 1 o.p. poprzez oddalenie skargi pomimo, że postanowienie organu I instancji o odmowie wszczęcia postępowania było bezzasadne.

6 2. art. 165a § 1 w zw. z art. 220 § 1 o.p. poprzez oddalenie skargi pomimo, że organ I instancji bezzasadnie odmówił wszczęcia postępowania wskazując, że skarżąca winna wnieść odwołanie od decyzji ustalającej wysokość podatku od nieruchomość za 2019 r. w miejsce wniosku w niniejszej sprawie podczas, gdy te tryby postępowania są niekonkurencyjne, bowiem inne są przesłanki do kwestionowania decyzji ustalającej wysokość podatku od nieruchomości poprzez złożenie odwołania i inne przesłanki do informowania organu podatkowego o okolicznościach mających wpływ na wysokość tego podatku.

7 3. art. 171 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi i bezzasadne przyjęcie, że prawomocne wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 lipca 2020 r., II FSK 880/20 i Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Poznaniu z 14 marca 2018 r., I SA/PO 1194/17, mają powagę rzeczy osądzonej także w niniejszej sprawie.

8 4. art. 6 ust. 3 i 6 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1170 ze zm., dalej: u.p.o.l.) poprzez oddalenie skargi i błędne uznanie, że informacja o zdarzeniu mającym wpływ na treść decyzji w sprawie podatku od nieruchomości, aby była skuteczna, powinna być sporządzona wyłącznie na formularzu według ustalonego wzoru.

9 5. art. 3 ust. 1 pkt 2 u.p.o.l. poprzez oddalenie skargi i błędne uznanie, że podatek od nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] ciąży na skarżącej, która jest właścicielem nieruchomości, a nie użytkowniku nieruchomości, który przejął tą nieruchomość w posiadanie samoistne.

10 Skarżąca wniosła o wnoszę o chylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów niniejszego postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

11 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

12 Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw.

13 Odnośnie do pierwszych dwóch stawianych zarzutów. Zgodnie z art. 165 § 1 o.p. postępowanie podatkowe wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi podatkowemu, z zastrzeżeniem art. 165a (§ 3). Z kolei w myśl art. 165a § 1 o.p., jeśli żądanie, o którym mowa w art. 165 § 1 o.p. zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Podkreślenia wymaga, że na skutek odmowy wszczęcia postępowania, organ nie prowadzi postępowania podatkowego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. Z treści art. 165a § 1 o.p. wynika obowiązek organu w zakresie przeprowadzenia wstępnej analizy wniosku pod względem ewentualnego wystąpienia okoliczności uniemożliwiających merytoryczne rozpatrzenie wniosku.

14 Samo złożenie żądania wszczęcia postępowania w konkretnej sprawie nie powoduje automatycznie skutku jego wszczęcia, gdyż na wstępnym etapie rozpoznania sprawy organ podatkowy przeprowadza badanie pod kątem istnienia przesłanek formalnoprawnych, warunkujących jego dopuszczalność (por. wyrok NSA z 17 grudnia 2019 r., II FSK 261/18). Jednocześnie, w sytuacji stwierdzenia przez organ podatkowy, że w sprawie zachodzą przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania i rozpatrzenie treści żądania, nie może on przystąpić do merytorycznego badania wniosku, a wręcz przeciwnie, obowiązany jest on zaniechać dalszych czynności i odmówić wszczęcia postępowania, zgodnie z art. 165a § 1 o.p. Użyte w tym przepisie wyrażenie "nie może być wszczęte" należy odnieść do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania podatkowego stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne jego przepisy, których wykładnia uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenia treści żądania w sposób merytoryczny.

15 Z akt sprawy wynika, że Prezydent Miasta P. decyzją z 8 stycznia 2019 r. ustalił H.K. i K.K. wymiar podatku od nieruchomości za 2019 r. położonej w P. przy ul. [...] w kwocie 1.689,00 zł. Wymiaru podatku organ dokonał na podstawie danych wynikających ze złożonej informacji o nieruchomościach i obiektach budowlanych. Skarżąca odwołania od tej decyzji nie wniosła. Pismem z 16 stycznia 2019 r. stwierdziła natomiast, że podatnikiem podatku od nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] jest B.K., który jest posiadaczem samoistnym tej nieruchomości.

16 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sąd pierwszej instancji prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania wyjaśniającego albowiem nie było podstawy prawnej do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej.

17 W sprawie niniejszej jest bezsporne, że w dziale II księgi wieczystej nr [...] jako współwłaściciele ujawnieni są: H.K. oraz K.K. w udziałach po ½ części każdy. W dziale II ww. księgi ujawnione jest ograniczone prawo rzeczowe – nieodpłatne prawo użytkowania na okres 45 lat obciążające udział wynoszący ½ części przysługujący K.K.. Uprawnionym jest B.K.. W księdze tej brak ostrzeżeń o niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Właścicielami są więc nadal H.K. oraz K.K.

18 W prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 14 marca 2018 r., I SA/Po 1194/17, w stanie faktycznym i prawnym jak w sprawie niniejszej przyjęto, że podatnikiem podatku od nieruchomości w sytuacji, gdy na nieruchomość zostało ustanowione ograniczone prawo rzeczowe - nieodpłatne prawo użytkowania, jest właściciel nieruchomości, a nie użytkownik. Tej okoliczności na przestrzeni lat 2017 – 2019 skarżąca nie zakwestionowała, a nawet nie próbowała kwestionować. W powołanym wyżej wyroku WSA w Poznaniu stwierdził - zgodnie z art. 3 ust. 1 u.p.o.l., że organy podatkowe prawidłowo uznały skarżącą za podatnika podatku od nieruchomości, ponieważ jest ona właścicielem nieruchomości. Ustawa o podatkach i opłatach lokalnych przewiduje tylko jeden przypadek, gdy posiadacz zależny uważany jest za podatnika podatku od nieruchomości, a mianowicie w sytuacji, gdy posiadanie dotyczy nieruchomości lub ich części albo obiektów budowlanych lub ich części stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego (art. 3 ust. 1 pkt 4 u.p.o.l.). Tym samym ustanowienie przez stronę skarżącą ograniczonego prawa rzeczowego wywołuje skutki w sferze stosunków cywilnoprawnych i jest irrelewantne na gruncie ustawy o podatkach i opłatach lokalnych.

19 Wyrok WSA w Poznaniu, co prawda nie ma powagi rzeczy osądzonej w rozumieniu art. 171 p.p.s.a. jak słusznie podnosi skarżąca, a czego sąd pierwszej instancji nie stwierdził, jednak z mocy art. 170 p.p.s.a., wiąże nie tylko strony i sąd, który go wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

20 Kwestionowanie tych okoliczności w sprawie, której przedmiotem jest odmowa wszczęcia postępowania jest niedopuszczalne.

21 Wbrew odmiennym wywodom strony skarżącej przedmiotowy wniosek nie wszczyna odrębnego postępowania na podstawie art. 6 ust. 3 u.p.o.l. Zgodnie z jego brzmieniem, jeżeli w trakcie roku podatkowego zaistniało zdarzenie mające wpływ na wysokość opodatkowania w tym roku, a w szczególności zmiana sposobu wykorzystywania przedmiotu opodatkowania lub jego części, podatek ulega obniżeniu lub podwyższeniu, poczynając od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiło to zdarzenie.

22 W orzecznictwie dość powszechnie się przyjmuje, że przepis art. 6 ust. 3 u.p.o.l. dotyczy sytuacji, gdy następuje zmiana sposobu wykorzystania gruntu podlegającego podatkowi od nieruchomości w sposób mający wpływ na wysokość stawek opodatkowania (wyrok NSA z 16 października 2007 r., II FSK 1108/06). Przykładowo zmiana może objąć swym zakresem chwilę ujawnienia zmian powierzchni gruntu w ewidencji (w sytuacji, gdy ani strona, ani organ podatkowy nie posiadały wcześniej wiedzy na temat istniejących w tym zakresie rozbieżnościach), bądź też chwilę faktycznego ujawnienia takiej zmiany stanowiącej podstawę do dokonania zmiany wpisu w ewidencji (w przypadku, gdy organ podatkowy z urzędu lub na podstawie informacji udzielonych przez stronę powziął wiadomość dotyczącą nieprawidłowości w zapisach danych w ewidencji gruntów i budynków). Żadna z przesłanek przedmiotowych w sprawie niniejszej nie zaistniała, nie wskazała na nią również skarżąca. Aktualna pozostaje "Informacji o nieruchomościach i obiektach budowlanych, gruntach rolnych i lasach" z 4 listopada 2013 r. podpisana przez podatników podatku od nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] - H.K. i K.K. oraz wyciąg z księgi wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości.

23 Nie mógł mieć również zastosowania przepis art. 6 ust. 6 u.p.o.l. Zgodnie z jego treścią osoby fizyczne, z zastrzeżeniem ust. 11, są obowiązane złożyć właściwemu organowi podatkowemu informację o nieruchomościach i obiektach budowlanych, sporządzoną na formularzu według ustalonego wzoru, w terminie 14 dni od dnia wystąpienia okoliczności uzasadniających powstanie albo wygaśnięcie obowiązku podatkowego w zakresie podatku od nieruchomości lub od dnia zaistnienia zdarzenia, o którym mowa w ust. 3. Podatniczka nie była uprawniona do wskazania w tym trybie innej osoby jako właściwego podmiotu opodatkowania, skoro stan faktyczny i prawny przedmiotowej nieruchomości nie zmienił się od dnia 4 listopada 2013 r., tj. złożenia przez nią i K.K. informacji, o jakiej mowa w przywołanym przepisie.

24 Podkreślenia wymaga, z uwagi na treść art. 170 p.p.s.a., a nie jak twierdzi strona skarżąca – art. 171 p.p.s.a., że NSA wyrokiem z 1 lipca 2020 r., II FSK 880/20 w sprawie ze skargi kasacyjnej H.K. od wyroku WSA w Poznaniu z 6 listopada 2019 r., I SA/Po 415/19 w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z 28 lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w zakresie podatku od nieruchomości za 2018 r. oddalił skargę kasacyjną. W uzasadnieniu tego orzeczenia min. podniósł, że sąd pierwszej instancji słusznie wyjaśnił, że w przypadku, gdy decyzja wymiarowa w podatku od nieruchomości za 2018 r. stała się ostateczna, nie było podstaw do wszczęcia postępowania dowodowego mającego wykazać, że podatnikiem spornej nieruchomości jest – jak twierdzi skarżąca – B.K. Skarżąca nie złożyła bowiem we właściwym terminie odwołania od decyzji ani nie przedłożyła organowi informacji o nieruchomościach, na podstawie art. 6 ust. 3 w zw. z ust. 6 u.p.o.l. Jednocześnie NSA zauważył, że uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznej, stwierdzenie jej nieważności oraz wznowienie postępowania mogą nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w Ordynacji podatkowej oraz w ustawach podatkowych.

25 Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

26 Sędzia NSA Jolanta Sokołowska Sędzia NSA Bogusław Dauter (przewodniczący) Sędzia del. WSA Paweł Dąbek