Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 sierpnia 2022 r., III FSK 2775/21

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 sierpnia 2022 r., III FSK 2775/21

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Zborzyński, Sędzia NSA Anna Dalkowska (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Alicja Polańska, po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej I. sp. z o.o. z siedzibą w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 5 sierpnia 2020 r. sygn. akt I SA/Łd 820/19 w sprawie ze skargi I. sp. z o.o. z siedzibą w B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 4 października 2019 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia Numeru Identyfikacji Podatkowej 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi na rzecz I. sp. z o.o. z siedzibą w B. kwotę 440 (słownie: czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 1. Wyrok sądu pierwszej instancji.

3 1.1. Wyrokiem z 5 sierpnia 2020 r., I SA/Łd 820/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi po rozpoznaniu skargi I. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. (dalej: "Spółka", "Skarżąca") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 4 października 2019 r. w przedmiocie uchylenia numeru identyfikacji podatkowej oddalił skargę.

4 1.2. Decyzją z dnia 4 października 2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi utrzymał w mocy wydaną wobec spółki decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. (dalej: "NUS") z dnia 29 kwietnia 2019 r. uchylającą numer identyfikacji podatkowej nadany spółce.

5 W dniu 13 września 2018 r. pracownicy NUS przeprowadzając czynności sprawdzające udali się pod adres siedziby spółki (zgodny z rejestrem przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego). Pod adresem zgłoszonym jako siedziba I. Sp. z o.o. nie stwierdzono oznak aktywności gospodarczej podmiotu ani żadnych okoliczności, które potwierdzałyby fakt prowadzenia pod tym adresem jakiejkolwiek działalności. Nie zastano osób działających w imieniu spółki, mogących potwierdzić jej rzeczywisty byt. Mając na uwadze powyższe decyzją z dnia 29 kwietnia 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. na podstawie art. 8c ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (Dz. U. z 2019 r. poz. 63, dalej: "ustawa o NIP"), uchylił numer identyfikacji podatkowej nadany spółce z powodu posługiwania się fałszywymi lub fikcyjnymi danymi adresowymi siedziby oraz miejsc prowadzenia działalności.

6 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że sprawie niesporna jest okoliczność, że czynności dotyczące prawidłowości zgłoszonych przez spółkę adresów siedziby i miejsc prowadzenia działalności wykazały, że zarówno pod adresem siedziby, jak i miejsc prowadzenia działalności brak jest jakichkolwiek oznak prowadzenia działalności gospodarczej. Nie stwierdzono żadnych znamion prowadzenia działalności przez spółkę, a także nie zastano osób (członków zarządu, czy chociażby pracowników) związanych ze spółką. Sąd pierwszej instancji zgodził się ze stwierdzeniem organu odwoławczego, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy wystąpiły uzasadnione wątpliwości co do prawdziwości danych adresowych i oddalił skargę skarżącej.

7 1.3. Wyrok wraz z uzasadnieniem, a także inne powoływane w dalszej części orzeczenia sądów administracyjnych, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

8 2. Skarga kasacyjna.

9 2.1. Na powyższy wyrok skarżąca wniosła skargę kasacyjną, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi.

10 Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

11 I. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.: art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. polegający na oddaleniu skargi zamiast uchyleniu zaskarżonej decyzji jako wydanej z naruszeniem:

12 1. przepisów postępowania podatkowego tj. art. 121 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r. poz. 1325 ze zm., dalej: "o.p."), art. 187 § 1, art. 191 o.p. w zw. z art. 8d ust. 1 ustawy o NIP poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do organów podatkowych, w sytuacji w której organy podatkowe I i II instancji przed wydaniem decyzji o uchyleniu numeru identyfikacji podatkowej I. Sp. z.o.o. ograniczyły się wyłącznie do czynności sprawdzających określonych w dziale V o.p., nie uwzględniając konieczności przeprowadzenia w tym zakresie właściwego postępowania podatkowego uregulowanego w dziale IV o.p., co wynika z art. 8d ust. 1 ustawy o NIP.;

13 2. przepisów postępowania podatkowego tj. art. 122 o.p. w zw. z art. 187 § 1 o.p. poprzez niepodjęcie przez organy podatkowe wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego - organ podatkowy nie dokonał weryfikacji adresu siedziby i miejsca prowadzenia działalności wskazywanej przez Prezesa Spółki (tj. [...] A., ul. G. [...]), a także nie podjął żadnych działań mających na celu zaznajomienie się z dokumentacją podatkową;

14 3. 8c ust. 4 ustawy o NIP w sytuacji gdy nie zostały spełnione przesłanki do jego zastosowania i wydania decyzji uchylającej skarżącemu NIP;

15 II. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 8c ust. 4 ustawy o NIP w sytuacji gdy nie zostały spełnione przesłanki do jego zastosowania i wydania decyzji uchylającej skarżącemu NIP;

16 2.2. W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o oddalenie skargi kasacyjnej w całości.

17 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

18 3.1. Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.

19 3.2. Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020r., poz. 1842 dalej: "ustawa COVID") oraz zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 29 czerwca 2022 r. Wymienionym zarządzeniem strony zawiadomiono o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i poinformowano o możliwości uzupełnienia argumentacji w piśmie procesowym, z zachowaniem trybu określonego w art. 66 p.p.s.a. Zarządzenie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego kasacyjnie w dniu 5 lipca 2022 r., natomiast organowi w dniu 1 lipca 2022 r. Żadna ze stron nie uzupełniła stanowiska oraz nie wyraziła sprzeciwu co do zastosowanego trybu rozpoznania sprawy. Zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 1 i 3 ustawy COVID w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony o przeprowadzenie rozprawy.

20 3.3. Zasadnicza kwestia sporna sprowadza się do stwierdzenia, czy w okolicznościach niniejszej sprawy wystąpiły przesłanki do uchylenia spółce nadanego numeru identyfikacji podatkowej (NIP).

21 W pierwszej kolejności należy zauważyć, że możliwość uchylenia podatnikowi nadanego NIP uregulowana została w art. 8c ust. 4 ustawa o NIP. Stosownie do tego przepisu naczelnik urzędu skarbowego uchyla z urzędu, w drodze decyzji NIP, jeżeli podatnik posługuje się fałszywymi lub fikcyjnymi danymi adresowymi swojej siedziby lub miejsca wykonywania działalności gospodarczej. Z chwilą ustania przesłanek uzasadniających uchylenie NIP na skutek zmiany danych adresowych w odpowiednim rejestrze lub ewidencji następuje przywrócenie NIP w CRP KEP. Do przywrócenia NIP stosuje się odpowiednio przepisy art. 8a.

22 Przesłanki i tryb wydania decyzji o uchyleniu NIP uregulowane zostały w sposób odrębny od przesłanek i trybu odmowy nadania NIP (art. 8c ust. 1) oraz jego unieważnienia (art. 8c ust. 2). Przepis art. 8c ust. 4 przewiduje możliwość usunięcia skutków uchylenia NIP (przywrócenie) w razie ustania przesłanek uzasadniających jego uchylenie przy odpowiednim zastosowaniu art. 8a ustawy. Z ust. 1 tego przepisu wynika zaś, że nadanie NIP następuje po dokonaniu zgłoszenia identyfikacyjnego.

23 3.4. Oceniając zasadność zarzutów skargi kasacyjnej w pierwszym rzędzie należy rozważyć, czy w sprawie wystąpiły przesłanki uchylenia NIP z art. 8c ust. 1 zd. pierwsze, a zatem czy istniały podstawy do uznania, że spółka posługuje się fałszywymi lub fikcyjnymi danymi adresowymi swojej siedziby lub miejsca prowadzonej działalności gospodarczej.

24 3.5. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, niesłusznie Sąd pierwszej instancji uznał, że nie doszło uchybień ze strony organu podatkowego. W tym miejscu podkreślić należy, że co do zasady organ podatkowy pierwszej instancji, jest uprawniony do dokonywania czynności sprawdzających, mających na celu m.in. ustalenie stanu faktycznego w zakresie niezbędnym do stwierdzenia zgodności z przedstawionymi dokumentami (art. 272 pkt 3 o.p.) oraz weryfikację danych i dokumentów przedstawionych przez podatników dokonujących rejestracji podatkowej (art. 272 pkt 5 o.p.). Stosownie do art. 8d ust. 1 ustawy o NIP, do postępowań w sprawie uchylenia nadanego NIP stosuje się odpowiednio przepisy działu IV Ordynacji podatkowej. Zgodnie z art. 8d ust. 1 ustawy o NIP w zw. z art. 190 § 1 o.p., który stanowi, że strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków, opinii biegłych lub oględzin przynajmniej na 7 dni przed terminem, oględziny powinny odbyć się po umożliwieniu brania w nich udziału przedstawiciela spółki. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przeprowadzenie w prawidłowy sposób zgodnie z przepisami prawa oględzin tylko z zachowaniem standardów działu IV Ordynacji podatkowej, należycie mogłoby wyświetlić stan faktyczny sprawy, konieczny z punktu widzenia zastosowania art. 8c ust. 4 ustawy o NIP, a więc uchylenia nadanego NIP.

25 Zgodnie z art. 8d ust. 1 ustawy o NIP w zw. z art. 190 § 1 o.p. strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków, opinii biegłych lub oględzin przynajmniej na 7 dni przed terminem, oględziny powinny odbyć się po umożliwieniu brania w nich udziału przedstawiciela spółki. W niniejszej sprawie pracownicy NUS dokonali jedynie nieoficjalnych oględzin o których skarżąca nie została poinformowana. Z tych powodów należy uznać, że błędnie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że na podstawie uzyskanych informacji organ podatkowy miał prawo uznać, że pod wskazanym adresem spółka nie prowadzi działalności gospodarczej, ani nie posiada swojej siedziby.

26 Mając na względzie powyższe przepisy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi powinien był uznać, że organ pierwszej instancji niewystarczająco i nieprawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe, czym naruszył art. 187 § 1 i art. 191 o.p. w zw. z art. 8d ust. 1 ustawy o NIP, na co w ogóle nie zwrócił uwagi organ drugiej instancji. Miało to istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i powinno było doprowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji.

27 W związku z powyższym należy uznać, że zarzuty naruszenia art. 121 o.p., art. 187 § 1, art. 191 o.p. w zw. z art. 8d ust. 1 ustawy o NIP oraz 8c ust. 4 ustawy o NIP były uzasadnione.

28 3.6. Ponownie rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji zastosuje się do przedstawionego wyżej stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego i w związku z tym w szczególności ustali, czy w okolicznościach niniejszej sprawy wystąpiły przesłanki do uchylenia spółce nadanego numeru identyfikacji podatkowej. Mając na względzie powyższe oraz art. 185 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach sąd orzekł na podstawie art. 203 pkt 1, art. 205 § 2 p.p.s.a.

29 Alicja Polańska Anna Dalkowska Tomasz Zborzyński