Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 maja 2023 r., III FSK 2058/21

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 maja 2023 r., III FSK 2058/21

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Paweł Dąbek, po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 lutego 2020 r. sygn. akt I SA/Gd 1593/19 w sprawie ze skargi J. D. i Z. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 8 lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku na rzecz J. D. i Z. M. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z 11 lutego 2020 r., I SA/Gd 1593/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w sprawie ze skargi J. D. i Z. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z 8 lipca 2019 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, uchylił zaskarżone postanowienie i zasądził zwrot kosztów postępowania.

3 W skardze kasacyjnej organ zarzucił zaskarżonemu wyrokowi:

4 1. Naruszenie przepisów postępowania stanowiące uchybienie, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

5 a) art. 1 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez dokonanie niewłaściwej oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia i nieuzasadnione przyjęcie, że organ odwoławczy umarzając postępowanie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego naruszył w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy przepisy art. 59 § 1 pkt 2, § 3 i 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm., dalej: "u.p.e.a.") oraz art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 17 § 1 i art. 18 u.p.e.a., podczas gdy w związku z zaistnieniem bezprzedmiotowości postępowania z uwagi na fakt, że organ nie mógł uczynić przedmiotem swego orzekania skutku jaki wywarła czynność z 11 grudnia 2017 r. dla oceny przedawnienia należności z tytułu podatku od towarów i usług za okres od stycznia 2012 r. do maja 2012 r., którego ocena została już dokonana w innym postępowaniu, organ odwoławczy zobligowany był do uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i umorzenia postępowania w sprawie;

6 b) art. 3 § 1, art. 133 § 1 i art. 134 § 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 59 § 1, art. 34 § 1a, art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a poprzez niepełną analizę akt sprawy i błędną ocenę stanu faktycznego w zakresie w jakim sąd pierwszej instancji stwierdził, że organ egzekucyjny był związany żądaniem umorzenia postępowania egzekucyjnego i winien rozpatrzyć jego zasadność oraz pominął okoliczność bezprzedmiotowości postępowania, co obligowało organ do uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i umorzenia postępowania;

7 c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez uchylenie postanowienia DIAS w Gdańsku z 8 lipca 2019 r. w wyniku błędnego przyjęcia, że organ naruszył przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

8 Organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gdańsku, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie sprawy poprzez oddalenie skargi, w razie uznania, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, a także zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

9 W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżacy wnieśli o jej oddalenie, a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

10 Zarządzeniem z 9 lutego 2023 r. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.), skierował sprawę na posiedzenie niejawne. Strony zostały o tym powiadomione i pouczone o możliwości uzupełnienia argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej, bądź motywów usprawiedliwiających żądanie jej oddalenia, w odrębnym piśmie procesowym.

11 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

12 Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 59 § 1 pkt 2, § 3 i § 4 u.p.e.a. Pierwszy z paragrafów stanowi, że postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Zgodnie z § 3 w przypadkach, o których mowa w § 1 i 2, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, chyba że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje na podstawie art. 34 § 4, co w sprawie nie miało miejsca.

13 Nie może nasuwać wątpliwości, że przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego przewidziana w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. odnosi się także do przedawnienia zobowiązania podatkowego, które może i powinno być badane nie tylko na etapie postępowania podatkowego, ale także w ramach postępowania egzekucyjnego (zob. wyrok NSA z 16 marca 2022 r., III FSK 418/21).

14 Uszło uwadze skarżącemu organowi, że z wnioskiem umorzenia postępowania na podstawie art. 59 § 1 u.p.e.a. zobowiązany może wystąpić na każdym etapie postępowania egzekucyjnego i obowiązkiem organu egzekucyjnego jest ten wniosek merytorycznie rozpatrzeć. Tak też uczynił organ egzekucyjny pierwszej instancji, stwierdzając, że wierzytelność nie wygasła wskutek przedawnienia i odmówił umorzenia postępowania z tej przyczyny na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. W przypadku zaskarżenia takiego postanowienia, obowiązkiem organu nadzoru było merytoryczne odniesienie się do argumentów zażalenia, a nie umarzenie postępowanie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Po pierwsze nie zaszła przesłanka bezprzedmiotowości postępowania, o której mowa w art. 105 § 1 k.p.a., a w każdym razie skarżący organ na taką nie wskazał. Po wtóre postępowanie w sprawie zarzutów jest postępowaniem odrębnym od innych, prowadzonych w ramach egzekucji, postępowań, tak jak postępowaniem odrębnym jest postępowanie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Skuteczne wszczęcie takiego postępowania powoduje konieczność jego merytorycznego lub formalnego zakończenia. Niedopuszczalne jest w związku z tym rozstrzyganie w sprawie zarzutów w innym niż w przewidzianym do tego trybie np. w postępowaniu w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego i odwrotnie. Wskazywanie na podobne przyczyny umorzenia postępowania egzekucyjnego nie uprawniały organu nadzoru do zmiany trybu postępowania i zmiany przedmiotu sprawy z postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego na postępowanie w sprawie zgłoszonych zarzutów (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 15 lipca 2010 r., I SA/Gl 554/10; D. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Komentarz, Wrocław 2011, str. 621).

15 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przepis art. 34 § 1a u.p.e.a. nie mógł mieć w tej sprawie zastosowania, a jego treść nie mogła bezpośrednio odnosić się do wniosku zobowiązanego i jego żądania umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.

16 Zasadnie zatem przyjął sąd pierwszej instancji, że wydając zaskarżone rozstrzygnięcie, organ odwoławczy naruszył w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy przepisy art. 59 § 1 pkt 2, § 3 i 4 u.p.e.a. oraz art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 17 § 1 i art. 18 u.p.e.a.

17 Całkowicie chybiony jest zarzut opisany w punkcie 1 b) skargi kasacyjnej albowiem skarżący w ogóle tego zarzutu nie uzasadnił, co zwalnia Sąd kasacyjny z merytorycznych rozważań odnośnie do jego treści.

18 Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 265).

19 sędzia NSA Bogusław Dauter sędzia NSA Paweł Borszowski sędzia del. WSA Paweł Dąbek