Art. 61
Tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 1966 [PDF]. Stan prawny na
Art. 61.
1. Na wniosek kościelnych osób prawnych wszczyna się postępowanie, zwane dalej „postępowaniem regulacyjnym”, w przedmiocie przywrócenia im własności upaństwowionych nieruchomości lub ich części: #
1) niepozostających we władaniu kościelnych osób prawnych nieruchomości, o których mowa w art. 60 ust. 1 pkt 1, chyba że pozostają one w dniu wejścia w życie ustawy we władaniu innych kościołów i związków wyznaniowych; #
2) przejętych w toku wykonywania ustawy o dobrach martwej ręki, jeżeli nie wydzielono z nich należnych w myśl tej ustawy gospodarstw rolnych proboszczów. Z gruntów tych mogą być również wydzielone gospodarstwa rolne do 50 ha dla poszczególnych diecezji, seminariów duchownych i domów zakonnych prowadzących działalność określoną w art. 20 i 39; dla pozostałych domów zakonnych mogą być wydzielone gospodarstwa rolne do 5 ha. W skład gospodarstw rolnych mogą wchodzić także grunty leśne stanowiące część składową przejętych uprzednio nieruchomości ziemskich; #
3) które należały do zakonów bezhabitowych i stowarzyszeń kościelnych, a zostały przejęte w toku likwidacji dokonanej na podstawie rozporządzenia Ministra Administracji Publicznej z dnia 10 marca 1950 r. w sprawie przystosowania stowarzyszeń do przepisów prawa o stowarzyszeniach (Dz. U. poz. 98); #
4) mienia fundacji kościelnych; #
5) przejętych po 1948 r. w trybie egzekucji zaległości podatkowych; #
6) wywłaszczonych, jeżeli odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość nie zostało wypłacone lub nie zostało podjęte; #
6a) przejętych na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. poz. 279); #
7) przejętych we władanie państwowych jednostek organizacyjnych bez tytułu prawnego, bez względu na późniejsze ustawodawstwo konwalidujące te przejęcia. #
2. Przedmiotem postępowania regulacyjnego może być również przekazanie własności nieruchomości lub ich części: #
1) w celu przywrócenia w nich sprawowania kultu religijnego lub działalności kościelnych osób prawnych w zakresie, o którym mowa w art. 20 i 39; #
2) których stan prawny nie jest ustalony, jeżeli nie stoją temu na przeszkodzie prawa osób trzecich. #
3. W odniesieniu do nieruchomości objętych dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy stosuje się odpowiednio art. 63 ust. 1, z tym że w odniesieniu do gruntów objętych tym dekretem przedmiotem postępowania regulacyjnego jest ustanowienie użytkowania wieczystego. #
4. Regulacja nie może naruszać: #
1) przepisów ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. poz. 17, 389 i 394, z 1958 r. poz. 224 oraz z 1969 r. poz. 95); #
2) (uchylony) #
3) praw nabytych przez niepaństwowe osoby trzecie, w szczególności przez inne kościoły i związki wyznaniowe oraz rolników indywidualnych. #
Art. 61 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej Art. 61. 1. Na wniosek kościelnych osób prawnych wszczyna się postępowanie, zwane dalej „postępowaniem regulacyjnym”, w przedmiocie przywrócenia im własności upaństwowionych nieruchomości lub ich części: 1) niepozostających we władaniu kościelnych osób prawnych nieruchomości, o których mowa w art. 60 ust. 1 pkt 1, chyba że pozostają one w dniu wejścia w życie ustawy we władaniu innych kościołów i związków wyznaniowych; 2) przejętych w toku wykonywania ustawy o dobrach martwej ręki, jeżeli nie wydzielono z nich należnych w myśl tej ustawy gospodarstw rolnych proboszczów. Z gruntów tych mogą być również wydzielone gospodarstwa rolne do 50 ha dla poszczególnych diecezji, seminariów duchownych i domów zakonnych prowadzących działalność określoną w art. 20 i 39; dla pozostałych domów zakonnych mogą być wydzielone gospodarstwa rolne do 5 ha. W skład gospodarstw rolnych mogą wchodzić także grunty leśne stanowiące część składową przejętych uprzednio nieruchomości ziemskich; 3) które należały do zakonów bezhabitowych i stowarzyszeń kościelnych, a zostały przejęte w toku likwidacji dokonanej na podstawie rozporządzenia Ministra Administracji Publicznej z dnia 10 marca 1950 r. w sprawie przystosowania stowarzyszeń do przepisów prawa o stowarzyszeniach (Dz. U. poz. 98); 4) mienia fundacji kościelnych; 5) przejętych po 1948 r. w trybie egzekucji zaległości podatkowych; 6) wywłaszczonych, jeżeli odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość nie zostało wypłacone lub nie zostało podjęte; 6ᵃ) przejętych na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. poz. 279); 7) przejętych we władanie państwowych jednostek organizacyjnych bez tytułu prawnego, bez względu na późniejsze ustawodawstwo konwalidujące te przejęcia. 2. Przedmiotem postępowania regulacyjnego może być również przekazanie własności nieruchomości lub ich części: 1) w celu przywrócenia w nich sprawowania kultu religijnego lub działalności kościelnych osób prawnych w zakresie, o którym mowa w art. 20 i 39; 2) których stan prawny nie jest ustalony, jeżeli nie stoją temu na przeszkodzie prawa osób trzecich. 3. W odniesieniu do nieruchomości objętych dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy stosuje się odpowiednio art. 63 ust. 1, z tym że w odniesieniu do gruntów objętych tym dekretem przedmiotem postępowania regulacyjnego jest ustanowienie użytkowania wieczystego. 4. Regulacja nie może naruszać: 1) przepisów ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. poz. 17, 389 i 394, z 1958 r. poz. 224 oraz z 1969 r. poz. 95); 2) (uchylony) 3) praw nabytych przez niepaństwowe osoby trzecie, w szczególności przez inne kościoły i związki wyznaniowe oraz rolników indywidualnych.
art. 61 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1966)
Orzecznictwo
- Sąd Najwyższy, wyrok z , III RN 12/97
- Sąd Najwyższy, wyrok z , V CSK 207/11
…jest przywrócenie w naturze określonych składników własności Kościołowi Katolickiemu, których został pozbawiony, a które zostały wymienione w art. 61 ust. 1 i 2 (art. 63 ust. 1 pkt 1), albo naprawienie szkody w sposób określony w art. 63 ust. pkt 2 i 3. Regulacja może zatem polegać na…
- Sąd Najwyższy, wyrok z , II CSK 33/15
…konieczne i jednolite w rozumieniu z art. 72 § 1 pkt 1 w zw. z art. 73 § 2 k.p.c. Podstawy tego współuczestnictwa skarżąca upatruje w art. 61 ust. 1 w zw. z art. 63 ust. 1 pkt 1-3 oraz art. 63 ust. 2 ustawy o stosunku Państwa Polskiego do Kościoła Katolickiego twierdząc, że…
- Sąd Najwyższy, wyrok z , IV CSK 90/15
…z Episkopatem Polski jako reprezentantem Kościoła Katolickiego w Polsce porozumienie, do treści którego nawiązywał nawet przepis ustawy, to jest art. 61 ust.1 pkt 2 in fine ustawy z 17 maja 1989 r., w wersji pierwotnej. Porozumienie to opierało się więc na założeniu, że Kościół Rzymskokatolicki w…
- Sąd Najwyższy, wyrok z , II CSK 648/14
…art. 1 ustawy zmieniającej przez niezastosowanie tego przepisu i oparcie rozstrzygnięcia na podstawie uchylonego art. 62 ust. 3 ustawy; art. 61 ust. 1 pkt 2, 6 i 7 oraz art. 63 ust. 1 pkt 1 - 3 ustawy w zw. z art. 2 § 1 i 3 k.p.c. przez ich niewłaściwą wykładnię i uznanie, że kościelnej…
- Sąd Najwyższy, wyrok z , IV CSK 418/12
- NSA w Warszawie (przed reformą), postanowienie z , I SA 768/91
- Sąd Apelacyjny w Gdańsku, wyrok z , V ACa 41/13
…ale nie dotyczyła przejęcia nieruchomości leśnych. Wobec tego, już tylko z tej przyczyny, że art. 61 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, nie obejmuje sytuacji uregulowanych w dekrecie o lasach, wytoczone powództwo, a co za tym…
- Sąd Apelacyjny w Krakowie, wyrok z , I ACa 587/18
…rozstrzygnięcia zagadnienie prawne dotyczące relacji pomiędzy art. 63 ust.1 pkt 1 w zw. z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 380 ze zm.) a przepisem art. 2 ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o…
- Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, wyrok z , II SA/Po 438/10
…stronę kościelną i państwową, zmierzający do przywrócenia kościelnym osobom prawnym na ich wniosek własności upaństwowionych nieruchomości (art. 61 do 64). W ustawie tej sprecyzowano także kryteria (zarówno pozytywne jak i negatywne) umożliwiające zwrot znacjonalizowanych nieruchomości…
Na górze są uchwały i orzeczenia najważniejszych sądów, które rozstrzygają o tym przepisie, a dalej orzeczenia najczęściej powoływane przez inne sądy.
Wszystkie orzeczenia przy art. 61 (51)
Historia zmian
Bez zmian od 27 lipca 2023 r.