Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 8 maja 2017 r., I SA/Wr 145/16

postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 8 maja 2017 r., I SA/Wr 145/16

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Chołuj po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 8 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 marca 2017 r. sygn.. akt I SA/Wr 145/16 o przyznaniu prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego i odmowie przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej jako członka zarządu za zaległości spółki z o.o. w podatku od towarów i usług za II kwartał 2009 r. postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie referendarza sądowego poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym ustanowienie radcy prawnego i zwolnienie od kosztów sądowych.

Uzasadnienie

2 Skarżący, wnosząc o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na postanowienie o odmowie wtrzymania zaskarżonej decyzji, wniósł o ustanowienie adwokata. Następnie uzupełniająco na kolejnym urzędowym formularzu wniosku, jako zakres swojego żądania wskazał: częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie przewyższającej wniesioną już opłatę sądową (500 zł), ustanowienie adwokata i radcy prawnego.

3 W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca podał, że jego sytuacja finansowa pogorszyła się w znacznym stopniu, w związku z czym zmuszony jest o pomoc przez zwolnienie z przyszłych kosztów postępowania. Wpłata 500 zł tytułem wpisu od skargi znacznie wpłynęła na pogorszenie sytuacji. A Sp. z o.o., nie wypłaca wynagrodzenia od ponad pół roku, gdyż utraciła płynność finansową i złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości. Z kolei działalność gospodarcza była na tyle nierentowna, że spowodowała powstanie znacznych zaległości w ZUS, w związku z czym wnioskodawca zlikwidował ją z dniem 31 grudnia 2016 r.

4 Ponadto wnioskodawca wskazał, że jest w głębokiej depresji, leczy się psychiatrycznie, okresowo zażywa silne leki psychotropowe.

5 W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje ze współlokatorką i jej dwójką dzieci. Posiada mieszkanie spółdzielcze (93 m2), o wartości około 390.000 zł, trzy działki (nieużytki) o łącznej powierzchni 2,7 ha i wartości około 2.000.000 zł, obciążone hipotekami na rzecz banków oraz samochód marki Audi, rocznik 2003, o wartości około 15.000 zł. Cały ww. majątek został zajęty w postępowaniu egzekucyjnym oraz zajęciem komorniczym. Wskazał, że posiada środki w łącznej kwocie około 330 zł (w tym 200 zł w gotówce), a rachunki bankowe w B S.A. i C S.A. są zajęte przez komornika. Wnioskodawca posiada też udziały w spółce A, które nie przedstawiają żadnej wartości.

6 Jego współlokatorka nie posiada żadnych nieruchomości ani zasobów o wartości powyżej 5.000 zł, jest nauczycielem w przedszkolu, a jej dzieci się uczą.

7 Wnioskodawca dodał, że jego sytuacja finansowa w ostatnich trzech miesiącach się pogorszyła – został praktycznie bez środków do życia i tylko dzięki wyrozumiałości współlokatorki przetrwał styczeń. Dotychczas pokrywał połowę opłat za mieszkanie i dokładał 1.000-1.500 zł do wydatków na jedzenie, środki chemiczne, itp. W styczniu nie był w stanie dołożyć więcej niż 600 zł.

8 Źródłem dochodów wnioskodawcy jest umowa o pracę, z której nie uzyskuje wynagrodzenia oraz dotychczasowa działalność gospodarcza z zerowym dochodem. Współlokatorka otrzymuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w kwocie 1.950 zł, a jej dzieci alimenty w łącznej wysokości 1.200 zł.

9 Jako zobowiązania i stałe wydatki wnioskodawca wymienił: kredyt w kwocie 97.000 zł wypowiedziany przez bank, kartę kredytową z limitem 5.000 zł (wypowiedziana przez bank) oraz dwie karty z limitami 5.000 zł i 1.700 zł, zaległości: w spółdzielni mieszkaniowej w wysokości około 2.400 zł, w opłatach za telefon i Internet około 640 zł i wobec ZUS około 7.000 zł. W postępowaniu egzekucyjnym egzekwowane są kwoty w łącznej wysokości niemal 300.000 zł. Wydatki na mieszkanie ponoszone wspólnie wynoszą około 1.300 zł. Ponadto wnioskodawca wydatkuje miesięcznie: E – 120 zł, kart kredytowe – 240 zł, koszty leczenia około 200 zł, ubezpieczenie OC – 594 zł na pół roku.

10 Z przedłożonych do wniosku dokumentów wynika, że skarżący posiada dwa rachunki bankowe w B i C, z których jeden (w C) został objęty zajęciem egzekucyjnym. Z wydruku rachunku posiadanego w B wynika, że wnioskodawca w ostatnich trzech miesiącach 2016 r. co miesiąc uzyskiwał wpłaty z F Sp. z o.o. w kwotach 302,37 zł, 1.930,52 zł i 2.075,64 zł oraz dokonywał przelewów na rzecz M. P. w kwotach 2 x 1.000 zł i 730 zł.

11 Z nadesłanego na skutek wezwania oświadczenia (pismo z 9 marca 2017 r.) wynika natomiast, że prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza nie podlegała podatkowi VAT i obowiązkowi prowadzenia ksiąg rachunkowych, a rachunek w A prowadzony w ramach tej działalności został zamknięty. Co do wydatków skarżący sprecyzował, że jego udział w miesięcznych opłatach za mieszkanie wynosi około 600 zł, zaś wydatki na żywność i inne potrzeby wynoszą łącznie 920 zł (w tym na żywność 800 zł). Dodał, że ze względu na brak środków nie spłaca kart kredytowych i innych zobowiązań, a bieżące wydatki pokrywa dzięki ojcu i dzieciom. Także współlokatorka pokrywa za niego część opłat za mieszkanie. Ponadto, leczy się psychiatrycznie.

12 Z załączonych do ww. pisma z 9 marca 2017 r. wyciągów z rachunku w C za styczeń i luty 2017 r. wynika, że administracyjny organ egzekucyjny dokonał trzech zajęć tego rachunku. Skarżący załączył także kserokopie dwóch recept wystawionych przez lekarza psychiatrę.

13 Postanowieniem z dnia 21 marca 2017 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego i jednocześnie odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia referendarz sądowy podkreślił, że skarżący uiścił już najwyższy koszt sądowy w sprawie (wpis od skargi w kwocie 500 zł) wskazując, że pozostałe koszty zazwyczaj ograniczają się do opłaty kancelaryjnej za doręczenie uzasadnienia wyroku (gdy skarga nie zostanie uwzględniona), ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie odpowiadającej połowie wpisu od skargi oraz wpisu od zażaleń w wysokości 100 zł. W ocenie referendarza sądowego z przedstawionych przez wnioskodawcę informacji wynika, że wnioskodawca dysponuje niezajętym przez organ egzekucyjny rachunkiem bankowym, na który wpływa co miesiąc około 2000 zł od firmy F Sp. z o.o., z czego około 1.000-1.500 zł przeznacza na własne utrzymanie, a zatem jest w stanie poczynić oszczędności na pokrycie kosztów sądowych w sprawie. Jednakże, zdaniem referendarza, dochody te nie dają możliwości opłacenia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Dlatego też referendarz uznał, że zasadny jest wniosek jedynie w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Jednocześnie referendarz zauważył, że w ramach prawa pomocy dla strony może być ustanowiony tylko jeden pełnomocnik, a zatem w sytuacji gdy wnioskodawca wskazał adwokata i radcę prawnego, referendarz dokonał samodzielnie wyboru radcy prawnego.

14 W piśmie wniesionym w dniu 29 marca 2017 r. skarżący wniósł o jego przesłuchanie na okoliczność wyjaśnienia sytuacji finansowej i złożonych dokumentów.

15 W sprzeciwie od ww. postanowieniem referendarza sądowego (pismo wniesione w dniu 24 kwietnia 2017 r.) skarżący wskazał, że wniósł o ustanowienie adwokata z urzędu, nie zaś radcy prawnego, co jego zdaniem świadczy o wybiórczej i dowolnej ocenie złożonych dokumentów. Akceptuje jednak przyznanie radcy prawnego. Skarżący nie zgodził się natomiast z argumentacją referendarza w zakresie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych. Zdaniem skarżącego, choć referendarz wymienił dalsze potencjalne koszty sądowe, to nie uwzględniają one innych kosztów, jak na przykład z tytułu opinii biegłego. Dalej podniósł, że referendarz dowolnie przyjął, że jego comiesięczne dochody wynoszą 2.000 zł, przyjmując w tym zakresie wpływy otrzymywane od firmy F Sp. z o.o. w ramach działalności gospodarczej skarżącego. Skarżący zaznaczył w tej materii, że działalność gospodarczą zmuszony był zakończyć, gdyż nie wystarczała ona na pokrycie kosztów, w tym danin publicznoprawnych. Wynikiem tego było także zamknięcie rachunku bankowego prowadzonego w jej ramach. Zdaniem skarżącego, referendarz dowolnie ocenił jego sytuację finansową. Końcowo podkreślił, że referendarz przy ocenie sytuacji finansowej mógł skorzystać z jego przesłuchania, o co pisemnie wniósł.

16 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

17 Zgodnie z treścią art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. w Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.

18 Przypomnieć należy, że skarżący po uiszczeniu wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł, zwrócił się o ustanowienie pełnomocnika z urzędu i zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem zastosowanie mają przepisy art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., w myśl których, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, tj. w zakresie całkowitym, należy przyznać osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

19 Skarżący w sprzeciwie zarzucił referendarzowi sądowemu błędną ocenę przedstawionej sytuacji finansowej w kontekście możliwości partycypowania w kosztach sądowych, a także błędną ocenę zakresu żądania w przedmiocie ustanowienia pełnomocnika z urzędu.

20 W pierwszej kolejności Sąd odniesie się do zarzutu dotyczącego błędnej oceny przez referendarza sądowego zakresu żądania w przedmiocie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Z akt sprawy wynika, że w uzupełnieniu wcześniej złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata (wniesiony w dniu 31 stycznia 2017 r.), skarżący w dniu 3 lutego 2017 r. złożył kolejny formularz wniosku, w którym jako zakres swojego żądania wskazał: częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego i ustanowienie adwokata. Zatem, wbrew twierdzeniu skarżącego, podlegający rozpoznaniu wniosek o przyznanie prawa pomocy, oprócz zwolnienia od kosztów sądowych, zawierał – jak prawidłowo przyjął referendarz - wniosek o ustanowienie dwóch pełnomocników z urzędu w osobach adwokata i radcy prawnego. Jako, że wnoszącemu o przyznanie prawa pomocy przysługuje prawo przyznania jednego pełnomocnika z urzędu, referendarz zobligowany był do samodzielnego dokonania wyboru jednego z dwóch wskazanych we wniosku pełnomocników, co też uczynił i przyznał skarżącemu radcę prawnego. Niewątpliwie, taki wybór mieści się w zakresie wskazanym we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym, powyższy zarzut jest niezasadny.

21 W kwestii natomiast kolejnego zarzutu, wyjaśnić należy, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jaki strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się uzyskiwane przez nią przychody. Analiza orzeczeń sądów administracyjnych w tym zakresie prowadzi do wniosku, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe (por. postanowienia NSA: z dnia 17 lutego 2009 r. sygn. akt II OZ 140/09, z dnia 12 lutego 2014 r. sygn. akt II FZ 68/14, dostępne w internetowej bazie orzeczeń, pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej: CBOSA). Oczywiście oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy dokonuje się na podstawie przedstawionych przez niego oświadczeń i dokumentów. To zaś oznacza, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie istnieje możliwość – o co wnosił skarżący - przesłuchania wnioskodawcy na okoliczność oceny jego sytuacji majątkowej. W postępowaniu tym referendarz (sąd) nie prowadzi bowiem postępowania dowodowego, a jedynie dokonuje oceny oświadczeń strony, uzupełnionych ewentualnie w trybie art. 255 p.p.s.a. Nie znajduje więc zastosowania przepis art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 6 marca 2012 r. sygn. akt II OZ 137/12, CBOSA). Zatem, sformułowany przez skarżącego ww. wniosek o przesłuchanie, jako niemający umocowania w przepisach prawa, nie mógł odnieść oczekiwanych przez skarżącego skutków.

22 Odnośnie natomiast do kosztów, jakie mogą w niniejszej sprawie obciążyć skarżącego, referendarz prawidłowo przytoczył rodzaje tych kosztów i ich wysokość, a sugerowany w sprzeciwie potencjalny koszt opinii biegłego, nie zaistnieje w sprawie, bowiem sąd administracyjny, który ma określone ustawą kompetencje, nie powołuje biegłych. Ewentualnie, przeprowadzenie takiego dowodu sąd może zlecić organowi administracji publicznej - po dokonaniu oceny legalności jego działania – uznając, że przeprowadzone przez organ postępowanie wymagało przeprowadzenia takiego dowodu.

23 Jednakże, mimo niezasadności części twierdzeń skarżącego, Sąd po ponownym zbadaniu akt sprawy uznał, że zasadny jest zarzut błędnej oceny sytuacji finansowej skarżącego w kwestii ponoszenia przez niego kosztów sądowych. W konsekwencji, zaskarżone postanowienie podlega zmianie poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy także w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

24 Zdaniem Sądu, ze złożonych przez skarżącego oświadczeń i dokumentów wynika bowiem, że sytuacja finansowa skarżącego, nie pozwala na wygospodarowanie kwot na ponoszenie dalszych kosztów sądowych w sprawie. Świadczy o tym zaprzestanie przez skarżącego z dniem 31 grudnia 2016 r. prowadzenia działalności gospodarczej, dochodzenie wobec niego przez administracyjny organ egzekucyjny ciążących na nim zobowiązań, pogłębiające się zadłużenie, a także konieczność leczenia się. Ponadto, nie potwierdza się argumentacja referendarza, że skarżący co miesiąc miał do dyspozycji około 2.000 zł z tytułu wpływów otrzymywanych od F Sp. z o.o. Ze znajdującego się w aktach sprawy wyciągu bankowego wynika bowiem, że w październiku skarżący otrzymał od wymienionej firmy 302,37 zł.

25 W tym stanie rzeczy przyjąć należało, że skarżący wykazał przesłanki dla przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zatem, zaskarżone postanowienie należało zmienić, o czym Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.