Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 października 2016 r., IV SAB/Wr 96/16

postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 października 2016 r., IV SAB/Wr 96/16

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Lidia Serwiniowska po rozpoznaniu w dniu 26 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia Mieszkańców "[...]" z/s w P. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 lipca 2016 r., sygn. akt IV SAB/Wr 96/16 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu w sprawie ze skargi Stowarzyszenia Mieszkańców "[...]" z/s w P. na bezczynność Burmistrza Miasta i Gminy B. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

2 Wnioskiem z dnia 14 czerwca 2016 r. Stowarzyszenie Mieszkańców "[...]" z/s w P. (zwane dalej wnioskodawcą, stroną lub skarżącym) wystąpiło o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z opłaty kancelaryjnej od wniosku o uzasadnienie wydanego w niniejszej sprawie wyroku z dnia 9 czerwca 2016 r., a także pozostałych kosztów sądowych oraz o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (radcy prawnego) do sporządzenia skargi kasacyjnej.

3 W uzasadnieniu strona podała, że chcąc poznać merytoryczne motywy zapadłego wyroku jest zmuszona dokonać opłaty kancelaryjnej, na którą jej nie stać, albowiem utrzymuje się ze składek członkowskich, nie prowadzi żadnej działalności i nie otrzymuje dotacji. Składki członkowskie w całości przeznaczone są na sprawy sądowe toczące się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu, a strona nie ma możliwości dalszego zabezpieczenia środków na uzyskanie uzasadnienia wyroku, który zapadł na posiedzeniu niejawnym. Stowarzyszenie opiera się na społecznej pracy swoich członków i nie jest reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika. Nie posiada ono także majątku, a dotychczas zebrane składki członkowskie przeznaczone zostały na bieżącą działalność (rachunki telefoniczne, korespondencja, materiały biurowe i przejazdy). Wystąpienia o pomoc finansową skierowane do innych podmiotów okazały się bezskuteczne. W związku z wymogami formalnymi związanymi ze złożeniem skargi kasacyjnej strony nie stać na ponoszenie kosztów sądowych i zatrudnienie radcy prawnego.

4 Zgodnie z informacjami zamieszczonymi we wniosku, saldo na rachunku bankowym na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosiło 4,46 złotych. Ponadto strona zaciągnęła kredyt na karcie kredytowej w wysokości 723,50 złotych.

5 Na wezwanie referendarza sądowego – pismem z dnia 4 lipca 2016 r. – strona uzupełniła akta sprawy o wyciąg z rachunku bankowego za okres kwiecień – czerwiec 2016 r. oraz wyciąg z historii karty kredytowej za okres od 14 maja do 3 lipca 2016 r. Ponadto oświadczyła, że nie składała deklaracji podatkowych za ostatnie trzy miesiące, nie zatrudnia pracowników, nie dysponuje majątkiem ruchomym, nie otrzymało jakichkolwiek dotacji. Z przyczyn nieobecności sekretarza i skarbnika nie przedłożyła natomiast danych na temat liczby członków oraz wysokości składki, a także raportów kasowych.

6 Postanowieniem z dnia 14 lipca 2016 r., sygn. akt IV SAB/Wr 96/16 referendarz sądowy tutejszego Sądu odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu.

7 W zasadniczych motywach swojego rozstrzygnięcia referendarz sądowy – odwołując się do zapisów statutu – wskazał, że skoro jednym z celów Stowarzyszenia jest występowanie do sądów we wszystkich sprawach związanych z jego działalnością, to nie można uznać funkcjonowania wyłącznie w oparciu o składki członkowskie za okoliczność uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Prowadząc bowiem działalność społeczną strona winna się liczyć z ewentualnymi kosztami wszczynanych przez nią postępowań sądowych i uprzednio zgromadzić na ten cel odpowiednie środki pochodzące m.in. ze skutecznej egzekucji składek członkowskich, czy też zmiany ich wysokości. Żądając zatem wsparcia skarżąca winna była wykazać, że nie ma możliwości pozyskania odpowiednich środków we własnym zakresie, czego jednak nie uczyniła. Wobec tego należało uznać, że strona nie zabezpieczyła odpowiednich funduszy na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Nie przeczy temu przedłożony wyciąg z karty kredytowej osoby fizycznej.

8 W toku postępowanie nie zostało – w ocenie referendarza sądowego – wyjaśnione jaka jest aktualna liczba członków Stowarzyszenia, ani ile wynosi wysokość uiszczanych składek członkowskich, a wątpliwości tych nie usuwają również dane wynikające z przedłożonych wyciągów bankowych. Nie przedłożono także raportów kasowych i ostatniego bilansu.

9 Zwrócono także uwagę, że skarżący ma możliwość pozyskania dodatkowych środków finansowych w postaci darowizn, spadków, zapisów, dochodów z nieruchomości i ruchomości, ofiarności publicznej oraz z własnej działalności.

10 Okolicznością przemawiającą za uwzględnieniem wniosku skarżącego nie mogło być także wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, czy społeczna i nieodpłatna praca członków Stowarzyszenia.

11 Mając zatem na względzie przedstawione możliwości finansowania celów statutowych referendarz sądowy stwierdził, że przyznanie skarżącemu prawa pomocy będzie skutkowało nieuzasadnionym przerzuceniem kosztów jego funkcjonowania na Skarb Państwa. W takiej sytuacji żądanie wnioskodawcy nie zasługiwało na uwzględnienie.

12 Pismem z dnia 22 lipca 2016 r. skarżący – z zachowaniem ustawowego terminu – złożył sprzeciw od opisanego powyżej postanowienia referendarza sądowego podnosząc, że nie dysponuje żadnym majątkiem, ani środkami finansowymi na rachunku bankowym. Podejmowane zaś próby zdobycia dodatkowych środków finansowych okazały się na razie bezskuteczne. Strona podniosła również, że wobec wydania wyroku w trybie uproszczonym nie zna motywów jakimi kierował się Sąd, a jedyną możliwości ich poznania jest złożenie wniosku o uzasadnienie orzeczenia, którego prawidłowość winien ocenić również profesjonalny pełnomocnik. W takiej sytuacji żądanie przyznanie prawa pomocy było uzasadnione.

13 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

14 Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 – 8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia lub utrzymuje w mocy.

15 W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2).

16 W ocenie Sądu wniesiony sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie, a postanowienie referendarza sądowego było prawidłowe.

17 Stosownie do treści art. 244 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

18 W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

19 Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, następuje wówczas, gdy wykaże, że nie ma żadnym środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.

20 Z powyższego przepisu wynika, że ciężar wykazania trudnej sytuacji finansowej spoczywa na podmiocie domagającym się przyznania prawa pomocy. Co więcej, osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11 – dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

21 Zaprezentowana przez stronę skarżącą argumentacja wraz ze stosowną dokumentacją przedstawioną na jej poparcie nie uzasadniały przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie.

22 W pierwszej kolejności trzeba zauważyć, że przeprowadzona przez referendarza sądowego analiza sytuacji majątkowej strony opierała się na danych przez nią przedstawionych. Wynikało z nich, że skarżący nie dysponuje jakimkolwiek majątkiem, a koszty działalności pokrywa wyłącznie ze składek członkowskich oraz z zaciągniętego kredytu w ramach karty kredytowej w wysokości 723,50 złotych. Okoliczności tej strona jednakże nie poparła stosownymi danymi, przedkładając jedynie szczątkową dokumentację w postaci wyciągu z rachunku bankowego za kwiecień, maj i czerwiec 2016 r., a także wyciągu z karty kredytowej za okres od 14 maja do 3 lipca 2016 r. Z ich analizy wynika zaś, że saldo na rachunku bankowym na dzień 3 lipca 2016 r. wyniosło 46,45 złotych. Rachunek bankowy był również zasilany okresowymi przelewami D. M. w kwotach 100, 200 złotych. On również figurował jako użytkownik karty o numerze 4165, której suma obciążeń na dzień 3 lipca 2016 r. wyniosła -1242,50 złotych.

23 W takiej sytuacji zasadnicza dla strony okoliczność przemawiająca za przyznaniem – w jej ocenie – prawa pomocy pozostała bez potwierdzenia. Nie wykazano bowiem aktualnej liczby członków Stowarzyszenia, a także wysokości i struktury uiszczanych przez nich składek. Nie przedłożono również raportów kasowych, a uzasadnienie tego zaniechania (okres urlopowy sekretarza i skarbnika) nie stanowiło przekonującego usprawiedliwienia, zwłaszcza że strona mogła przedstawić te dokumenty również na dalszym etapie postępowanie, czego jednak ostatecznie nie zrobiła. Nie można było więc określić w jaki sposób była realizowana podstawowa możliwość pozyskiwania środków przez Stowarzyszenie. Było to o tyle istotne, że z wyciągu bankowego wynikało, że składki opłacają jedynie dwie osoby: D. M. i M. C. – M.

24 Nie przedłożono również żadnych dokumentów dotyczących zadłużenia w ramach limitu karty kredytowej, ani nie wyjaśniono charakteru wpływów pochodzących od prezesa zarządu Stowarzyszenia.

25 W takiej sytuacji brak było możliwości dokonania obiektywnej oceny spełnienia przez stronę przesłanki, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.

26 Na podkreślenie zasługuje również zaprezentowane w zakwestionowanym postanowieniu stanowisko, że wynikająca za statutu działalność Stowarzyszenia, obejmująca m.in. prowadzenie sporów sądowych, winna wiązać się również z uprzednim zgromadzeniem odpowiednich środków finansowych, choćby poprzez zmianę wysokości składki członkowskiej, czy też pozyskanie innych źródeł finansowania jak choćby darowizna, dochody z ofiarności publicznej i własnej działalności (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 22/09 oraz postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 września 2015 r., sygn. akt I SA/Po 1274/15 – dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Istniejące obowiązki fiskalne byłyby wówczas naturalną konsekwencją wynikającą z decyzji uprawnionych organów Stowarzyszenia o skierowaniu danej sprawy na drogę sądową. W przeciwnym bowiem razie – jak zasadnie zauważył to referendarz sadowy – koszty bieżącej działalności organizacji pozarządowej zostałyby przerzucone na Skarb Państwa bez istnienia ku temu uzasadnionych przesłanek.

27 Na uwzględnienie nie zasługiwała również eksponowana przez stronę okoliczność wydania wyroku oddalającego skargę w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Konieczność wystąpienia z wnioskiem o uzasadnienie w takiej sytuacji jest bowiem niezależna od tego czy sprawa była rozpoznana na rozprawie, czy też na posiedzeniu niejawnym. Tryb rozpatrzenia skargi nie wpływa również w żaden sposób na możliwość zaskarżenia wydanego orzeczenia w drodze skargi kasacyjnej.

28 Mając zatem na uwadze powyższe okoliczności należało stwierdzić, że zakwestionowane w drodze sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego okazało się prawidłowe. Wobec tego Sąd – działając na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. – postanowił utrzymać je w mocy.