Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 grudnia 2007 r., IV SA/Wr 495/07

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 grudnia 2007 r., IV SA/Wr 495/07

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (spr.) Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków Protokolant Aleksandra Rygielska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 14 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi E. Z. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich uchyla decyzję I i II instancji.

Uzasadnienie

2 Decyzją z dnia [.,.] r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), odmówił przyznania E. Z. uprawnień kombatanckich z tytułu przebywania w obozie hitlerowskim.

3 U uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ orzekający wskazał, że strona wystąpiła z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, który stanowi: "represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania: w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa."

4 Zgodnie z art. 22 ust. 1 tej ustawy "o spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21, orzeka Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji (...)."

5 Po analizie przedłożonych przez stronę dokumentów organ decyzyjny uznał, że nie przedstawiła ona dostatecznych dowodów osadzenia w obozie przesiedleńczym w Działdowie w listopadzie 1940r.

6 Kierownik Urzędu nie dał wiary świadkom: A. M. i Cz. L., wysiedlonym z G. i z P.-P., czyli z innych niż strona miejscowości (P.), gdy stan osobowy w obozach przesiedleńczych wynosił od kilkuset do kilku tysięcy osób, a pobyt w obozie trwał od kilku dni do kilku tygodni. Nie sposób więc przyjąć by świadkowie mogli zapamiętać stronę - osobę sobie wtedy nie znaną. Z tego też względu odmówił przyznania stronie uprawnień kombatanckich z wnioskowanego tytułu.

7 We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy E. Z. wskazała, że Kierownik Urzędu błędnie ocenił zeznania świadków A. M. i C. L..

8 Podniosła, iż A.M. nie została wysiedlona z G.. Od 1935r. mieszkała ona w P. K.. Jej dom bezpośrednio sąsiadował z domem jej rodziców i ich gospodarstwem rolnym. Wysiedleni zostali razem z P. K., organ decyzyjny błędnie zaś przyjął, że świadek – osoba represjonowana, nie mieszkała w tej miejscowości. O tym, że tam mieszkała świadczą dokumenty, dzięki którym otrzymała uprawnienia kombatanckie będące, jak wskazała wnioskodawczyni, w posiadaniu organu orzekającego.

9 Nadmieniła również, że C. L. był mieszkańcem P. K., urodził się w tej wsi, a nazwa P.-P. odnosiła się do pewnego rejonu tej miejscowości, odległego od domu jej rodziców o 600 m. Jej siostra W. chodziła z C. L. do tej samej klasy w szkole podstawowej w P. K.. C. L. często przychodził po lekcjach do domu jej rodziców, położonego bezpośrednio przy szkole.

10 Wskazała też, że i C. L., na podstawie dokumentów, w których posiadaniu jest organ decyzyjny, uzyskał uprawnienia kombatanckie.

11 Dodała, że w czasie pobytu w obozie koncentracyjnym w D. "trzymała się razem" z A. M. i C. L. z tego względu, że znali się bardzo dobrze jako sąsiedzi i koledzy jej siostry z jednej klasy. W związku z tym świadkowie nie mieli problemu, by ją zapamiętać, ponieważ znali się bardzo dobrze dużo wcześniej, przed wysiedleniem.

12 Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] wydaną przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, w oparciu o art. 127 § 3, art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), utrzymano w mocy decyzję z dnia [...]r. Nr [...].

13 W jej motywach podano, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona nie wykazała, aby zaistniały w niej jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie decyzji ostatecznej. Tak więc, biorąc pod uwagę całokształt zebranego materiału dowodowego - Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uznał, że wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie.

14 Zainteresowana twierdzi, że w listopadzie 1940r. została wysiedlona wraz z całą rodziną z miejscowości P. K. do obozu hitlerowskiego w D. Na okoliczność wysiedlenia i pobytu w obozie strona przedstawiła oświadczenia świadków: C. L. oraz A.M..

15 W ocenie organu orzekającego oświadczenia świadków nie są wiarygodne. Świadek C. L. był już przesłuchiwany w charakterze świadka w Urzędzie Miejskim w P. w dniu 7 listopada 2005r. na okoliczność pobytu innych osób w obozie w D.. Zeznał wówczas, iż nie wie czy wszyscy mieszkańcy P. K. zostali wywiezieni do D.: W R. było b. dużo ludzi. W samochodzie, którym jechaliśmy do D. były następujące osoby: A. - rodzina dziadkowie z wnukiem. Więcej osób nie pamiętam ja byłem za mały (...) W tej chwili nie jestem w stanie przypomnieć sobie nazwiska osób, które były w D.. Minęło bardzo dużo czasu.

16 W świetle powyższych zeznań świadka C. L. budzi zdziwienie fakt, iż kilka miesięcy po przesłuchaniu przypomina sobie kolejne osoby, które widział w obozie w D.

17 Również nie można uznać za wiarygodne oświadczenia świadka A. M. o pobycie strony w obozie w listopadzie 1940r., gdyż z kserokopii dokumentu z zespołu akt nr 447 "Starostwo Powiatowe w P. w latach 1945-1950", sygn. 566 – Kwestionariusz dotyczący szkód wojennych na terenie gminy D., k. 78 na nazwisko G. P. - (tj. ojciec strony) Nr [...] z dnia [...]r. wynika, iż rodzina strony została wysiedlona w lutym 1941r. (w pkt 10 w/w kwestionariusza "Kiedy powstała szkoda" widnieje data luty 1941. Natomiast w pkt 12 "Opis zdarzenia, powodującego szkodę"- szkoda powstała wskutek wysiedlenia przez okupanta i zajęcia terenów na poligon). Brak jest również jakiejkolwiek informacji na temat pobytu w obozie w D..

18 W związku z powyższym strona nie mogła w listopadzie 1940r. przebywać w obozie karnym w D.. Za datę wysiedlenia należy przyjąć luty 1941r. Ponadto ojciec zainteresowanej nie wspomniał o pobycie w obozie.

19 Poza oświadczeniami świadków strona nie przedstawiła dowodów na potwierdzenie wysiedlenia i pobytu w obozie hitlerowskim w D..

20 Zatem, w ocenie organu decyzyjnego, zainteresowana nie udokumentowała swojego pobytu w obozie policji bezpieczeństwa w D. w sposób spójny i niebudzący wątpliwości. Do strony nie może mieć więc zastosowania przepis art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, który stanowi, że represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.

21 Nadto, na marginesie Kierownik Urzędu poinformował, iż w sprawie o podobnym stanie faktycznym, a mianowicie w sprawie osoby (wysiedlonej z P.-P.), która również ubiegała się o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie hitlerowskim w D. w listopadzie 1940r. (a z Kwestionariusza dotyczącego szkód wojennych wynikało, iż wysiedlenie miało miejsce w lutym 1941r.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt V SA/Wa 2888/05 oddalił skargę.

22 W skardze na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu E. Z. podniosła, iż organ orzekający pochopnie uznał, że oświadczenia świadków są niewiarygodne. Wskazała, iż w swym odwołaniu z dnia 26 stycznia 2007r. wyjaśniła inne okoliczności dotyczące świadków. Wówczas organ nie wskazywał na brak wiarygodności C. L. lecz okoliczność miejsca jego zamieszkania. Kiedy wyjaśniła, że mieszkali w jednej wsi wówczas podniesiona została jego niewiarygodność. Skarżąca nie zna okoliczności zeznań C. L ale inaczej pamięta się abstrakcyjnie, a inaczej gdy się widzi siostrę swojej byłej koleżanki z klasy. Dodała, iż świadek często bywał w ich domu, bo mieszkali bardzo blisko szkoły.

23 Skarżąca stwierdziła też, że zostały pominięte zeznania A. M, a dołączony do akt sprawy kwestionariusz tylko potwierdza jej roszczenie. Jednocześnie poinformowała, że data luty 1941r. odnosi się do fizycznego zniszczenia domu, stodoły i chlewu, bo jak dobrze pamięta miało to miejsce w kilka miesięcy po wysiedleniu. Niemcy uruchomili poligon w kilka miesięcy po ich wysiedleniu i domostwo wówczas zostało fizycznie zniszczone. Nawet w treści Kwestionariusza w pkt 12 zapisane zostało "szkoda powstała wskutek wysiedlenia przez okupanta i zajęcia terenów na poligon." Były to zatem dwa zdarzenia: wysiedlenie w listopadzie 1940r. i zniszczenie domostwa w terminie późniejszym – luty 1941r. Skarżąca pamięta to dobrze, gdyż jej rodzice mieli kontakt z mieszkańcami wsi sąsiadujących z poligonem.

24 Ponadto wskazała, iż to, że w kwestionariuszu nie było wzmianki o pobycie w D. w niczym nie może świadczyć na jej niekorzyść, bowiem ten dokument opisywał straty wojenne, materialne, a nie represje w rozumieniu ustawy o kombatantach, zaś pobyt w Działdowie udokumentowała dwoma wiarygodnymi świadkami w sposób spójny i niebudzący wątpliwości.

25 W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

26 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

27 Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w art. 3 § 1 stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty i czynności wskazane w art. 3 § 2 pkt 1 – 7 i w § 3, a także na bezczynność organów administracji publicznej w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1- 4 omawianej ustawy. Obejmuje ona badanie zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

28 Przedmiotem kontroli Sądu jest, wydana w oparciu o art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...]r. Nr [...], utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia [...]r. Nr [...] w sprawie odmowy przyznania E. Z. uprawnień kombatanckich.

29 Analizując akta niniejszej sprawy Sąd spostrzegł, iż znajdują się w nich:

30 - protokół przesłuchania świadka C. L. z dnia [...]r. w sprawie H.K., w którym oświadcza on m.in., że nie wie, czy wszyscy mieszkańcy P. zostali wywiezieni do D. oraz, że nie potrafi w tym momencie wymienić z nazwiska osób, które tam widział. Pamięta twarze, ale nic poza tym;

31 - oświadczenie tego samego świadka z dnia 31 maja 2006r., w którym stwierdza, iż bardzo dobrze znał skarżącą i jej rodzinę, gdyż mieszkali niedaleko siebie. W listopadzie 1940r. cała wieś – P. K. została wywieziona, a z rodziną skarżącej i skarżącą spotkał się w obozie hitlerowskim w D.. Mieszkali w sąsiednich barakach, często razem przebywali. Ze skarżącą ponownie spotkał się w roku 1945 w P. K., gdy już cała wieś była w ruinie;

32 - a także, oświadczenie świadka A.M. (bez daty), w którym przesłuchiwana w tym charakterze wskazuje, iż skarżącą i jej rodzinę znała dobrze, ponieważ byli sąsiadami. W listopadzie 1940r. ich rodziny zostały wysiedlone i wywiezione do obozu w D.. Tam, mieszkali w jednym baraku, więc często opiekowała się skarżącą. Ponownie spotkały się w roku 1945 w zrujnowanym P. K..

33 W oświadczeniach C. L. z dnia 31 maja 2006r. i A.M. widnieją także zapisy, że świadkowie byli represjonowani, tzn. przymusowo wysiedleni oraz osadzeni w obozie hitlerowskim w D. w roku 1940, zaś do oświadczeń tych dołączone zostały zaświadczenia: A. M. Nr [...] z dnia 31 lipca 2006r. i C. L. Nr [...] z dnia 23 maja 2006r., z których wynika, iż nabyli oni uprawnienia kombatanckie w związku z przebywaniem w obozie hitlerowskim w miesiącu listopadzie 1940r.

34 Skoro zatem, w sprawie istnieją dowody z zeznań świadków, które są rozbieżne, jak w przypadku C. L., czy potwierdzające, jak w przypadku zeznań A. M., pobyt skarżącej w kwestionowanym przez organ decyzyjny okresie w obozie w D., nie można zgodzić się z Kierownikiem Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., iż podjęcie w badanym postępowaniu decyzji, opartych m.in. na tych dowodach, poprzedzone zostało wnikliwym ich zbadaniem. Należało wyjaśnić, dlaczego C. L. zmienił teść swego oświadczenia, oraz szczegółowo uzasadnić, z jakiej przyczyny odmówiono wiarygodności zeznaniom A. M.. Przecież zagadnienia te, mają znaczący wpływ na kształt wydanego rozstrzygnięcia.

35 Poza tym, jak wyżej wskazano, obydwoje świadkowie posiadają uprawnienia kombatanckie z tytułu, z którego ich otrzymania domaga się skarżąca. Tak więc, w działaniach organów decyzyjnych zabrakło również wyjaśnienia i tej kwestii. Przede wszystkim należało ustalić, na jakiej podstawie takie uprawnienia świadkowie uzyskali i porównać je z sytuacją skarżącej. Nie można bowiem dopuszczać do tego, aby w takim samym stanie faktycznym i prawnym zapadały różne rozstrzygnięcia. Tym bardziej, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych mógł w sprawie wyjaśnienia okoliczności towarzyszących umieszczaniu w obozie w D., zwrócić się o dodatkowe informacje do Instytutu Pamięci Narodowej. Samo powoływanie się na ustalenia dokonane w sprawie zakończonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt V SA/Wa 2888/05, nie może zastąpić działań organów orzekających, mających na celu zbadanie i wyjaśnienie kwestii podstawowych dla wydania prawidłowego rozstrzygnięcia. W aktach sprawy natomiast brak jest dowodu na to, że podjęto wszelkie możliwe starania w tym kierunku. Decyzje oparto głównie o dane zawarte w Kwestionariuszu A, Wniosek Nr [...] stanowiącym ocenę poniesionych szkód niematerialnych i materialnych przez ojca skarżącej, w będącej jego własnością nieruchomości znajdującej się w P. K., określającym powstanie szkody w związku z wysiedleniem na miesiąc luty 1941r., co oceniono jako równoznaczne z poddaniem rodziny w tym okresie represjom.

36 Zdaniem Sądu wskazane powyżej kwestie należało wyjaśnić staranniej. Wydane zaś, w oparciu o tak dokonane ustalenia rozstrzygnięcie, nie mogło się w żaden sposób ostać.

37 Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Realizacji wyrażonej w tym przepisie zasady prawdy obiektywnej służy przepis art. 77 § 1 k.p.a., który stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Obowiązek ten jest niezależny od tego, czy niezbędny materiał dowodowy potwierdza stanowisko strony, czy też je podważa. Obciąża on zarówno organ I, jak i II instancji, który jako organ odwoławczy niejako ponownie rozstrzyga sprawę. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego polega zaś na takim ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych i prawnych.

38 Dopiero jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego sprawy stworzyłoby podstawy do wyrażenia stanowiska, które nie przekraczałoby granic zasady swobodnej oceny dowodów, wynikającej z art. 80 k.p.a.

39 W ocenie Sądu naruszenie wskazanych wyżej przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

40 W ponownie prowadzonym postępowaniu należy przede wszystkim odnieść się do tego co powiedział Sąd na wstępie swych rozważań i ocenić powyższe w relacji i powiązaniu z już zebranym w sprawie materiałem dowodowym.

41 W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) należało orzec jak w sentencji wyroku.