Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 maja 2017 r., V SA/Wa 3/16

postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 maja 2017 r., V SA/Wa 3/16

Sentencja

1 Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. J. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia ... października 2015 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego p o s t a n a w i a: 1. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę ustanowienia radcy prawnego, 2. umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z dnia 14 marca 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania J. J., dalej: "Wnioskodawca" lub "Skarżący" prawa pomocy w zakresie całkowitym. Po rozpoznaniu wniesionego sprzeciwu tut. Sąd postanowieniem z 10 maja 2016 r. utrzymał w mocy postanowienie z dnia 14 marca 2016 r. Doręczając jego odpis Sąd poinformował, że postanowienie z 10 maja 2016 r. jest ostateczne i nie podlega zaskarżeniu.

3 Przy piśmie z dnia 29 lipca 2016 r. Skarżącemu wysłano odpis prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego z 7 stycznia 2016 r. Ponieważ Wnioskodawca nie zapłacił wpisu, postanowieniem z 10 października 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił jego skargę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 12 października 2015 r. w przedmiocie odmowy umorzenia grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego.

4 Pismem z 31 października 2016 r. Skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. We wniosku – uzupełnionym o urzędowy formularz PPF podał, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Jest emerytem i jego świadczenie emerytalne wynosi 1.100 zł netto. W kręgu osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym wskazał małżonkę, podkreślając, iż posiadają rozdzielność majątkową. Żona Skarżącego pobiera emeryturę w wysokości 1.080 zł. Jako miesięczne wydatki konieczne do utrzymania Wnioskodawca wymienił: opłatę za energię elektryczną – 80 zł, opłatę za gaz – 60 zł, opłatę za wodę i kanalizację - 100 zł, opłatę za wywóz śmieci – 14 zł, koszty zakupu leków – 80 zł, koszty zakupu środków czystości – 40 zł, koszty zakupu opału – 200 zł, inne wydatki: "coś do ubrania i coś nieprzewidywalnego" – 100 zł. Skarżący oświadczył, że małżonkowie mieszkają z córką w jej domu. Do wniosku załączył dokument zakupu węgla, decyzję z 01.03.2017 r. o waloryzacji emerytury, kopie faktur za światło, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków.

5 Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje.

6 Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

7 W niniejszej sprawie Skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, a więc o przyznanie prawa pomocy w całości. Zauważyć należy, że wniosek ten został złożony po odrzuceniu skargi postanowieniem tut. Sądu z dnia 10 października 2016 r. z uwagi na nieuiszczenie wpisu sądowego. Podkreślić należy, że stosownie do art. 220 § 4 p.p.s.a. zażalenie wniesione na zarządzenie przewodniczącego o pozostawieniu pisma bez rozpoznania lub na postanowienie sądu o odrzuceniu środków prawnych wymienionych w § 3, wolne jest od wpisu. Na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd.

8 Na podstawie wskazanych regulacji, przysługujące Stronie zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi w związku z nieuiszczeniem wpisu sądowego pozostaje wolne od wpisu sądowego. Na obecnym etapie postępowania tj. po odrzuceniu skargi na Stronie nie ciążą koszty sądowe.

9 Przypomnieć należy, że stosownie do art. 249a p.p.s.a. jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Mając na uwadze, że na obecnym etapie postępowania na Stronie nie ciążą koszty sądowe, rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jest zbędne, a w konsekwencji, stosownie do art. 249a p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega umorzeniu.

10 W związku z powyższym wniosek Skarżącego należy ocenić pod kątem zasadności ustanowienia radcy prawnego, a więc w zakresie przyznania prawa pomocy w części. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

11 Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi rozpatrującemu wniosek.

12 Zatem rozstrzygnięcie w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Referendarz sądowy ocenia przedstawione informację i nie spoczywa na nim obowiązek udowadniania, że strona środki na pokrycie kosztów postępowania jednak posiada. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej.

13 Przechodząc do oceny informacji przedstawionych przez Skarżącego oraz wynikających z akt sprawy wskazać należy, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną. Zauważyć należy, że Skarżący powołuje się na ustanowioną przez małżonków rozdzielność majątkową, a jednocześnie oświadcza, że prowadzi z żoną wspólne gospodarstwo. Skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów wskazujących wysokość dochodów małżonki oraz ponoszonych przez nią kosztów utrzymania, w tym wydatków na leczenie. W tym miejscu podkreślić należy – odwołując się również do postanowienia tut. Sądu z 10 maja 2016 r. - że fakt pozostawania małżonków w rozdzielności majątkowej nie może uzasadniać zaniechania przy ocenie wniosku oceny sytuacji materialnej każdego z nich. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 2082) małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 tej ustawy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia małżonków istnienie rozdzielności majątkowej między nimi. W razie ustanowienia rozdzielności, małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. Wykazanie zatem sytuacji materialnej obojga małżonków, przynajmniej w zakresie wystarczającym do scharakteryzowania rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka domagającego się dofinansowania z budżetu państwa, jest w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy konieczne (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2015 r., sygn. akt I GZ 313/15 oraz z dnia 12 stycznia 2016 r., sygn. akt I GZ 884/15; orzeczenia dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

14 Skarżący nie podjął żadnych starań w celu udokumentowania sytuacji materialnej małżonki, ograniczając się do własnych wyjaśnień. Tymczasem jedyną kwestią braną pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest stan majątkowy tej osoby oraz osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. "Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest obowiązkiem sądu, jeśli osoba ta wykazała, że spełnia przesłanki z art. 246 § 1 (H. Knysiak-Molczyk /w:/ T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 631). Skoro jest to pomoc państwa, Sąd musi ustalić, czy ubiegający się o przyznanie prawa pomocy wypełnia ustawowe przesłanki przyznania tejże pomocy państwa, co nie jest możliwe w przypadku niewykazania stanu majątkowego skarżącego i jego małżonki.

15 Podkreślić należy, że aktualnie oceniany wniosek o przyznanie prawa pomocy jest kolejnym złożonym w sprawie. W toku poprzednich postępowań Skarżący był informowany o zasadach obowiązujących przy rozpoznawaniu wniosku, w tym o konieczności wykazania sytuacji majątkowej przez Wnioskodawcę, na którym co do zasady spoczywa inicjatywa dowodowa w zakresie uzasadnienia słuszności wniosku. Skarżący nie uwzględnił tych reguł.

16 Ponadto wskazać należy, że Skarżący posiada źródło dochodu oraz ma zapewnione potrzeby lokalowe. Z informacji przedstawionych w zakończonych postępowaniach wynika, że małżonkowie posiadają nieodpłatną służebność osobistą mieszkania polegającą na prawie korzystania z pomieszczeń na parterze nieruchomości należącej do córki.

17 Reasumując, Skarżący nie wykazał, iż ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w odniesieniu do jego osoby wystąpiła. Oświadczenie Skarżącego należało uznać za nierzetelne, wybiórcze, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej.

18 Niezależnie od powyższych ustaleń wskazać należy, że zażalenie na postanowienie odrzucającego skargę z uwagi na nieuiszczenie wpisu sądowego nie musi zostać sporządzone przez profesjonalnego pełnomocnika: adwokata albo radcę prawnego. Odmowa ustanowienia radcy prawnego z urzędu nie zamyka tym samym możliwości złożenia tego środka zaskarżenia.

19 Mając na uwadze całość rozważań uznać należało, że wnioskodawca nie wykazał tego, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania, co z kolei powoduje, że na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a orzeczono, jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia, a na podstawie art. 249a p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie drugim sentencji postanowienia.