Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 października 2015 r., V SA/Wa 29/15

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 października 2015 r., V SA/Wa 29/15

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Marek Krawczak, Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak, Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak (spr.), Protokolant st. spec. - Sylwia Wojtkowska-Just, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2015 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] września 2014 r. nr [...] w zakresie orzekającym o umorzeniu postępowania w części należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanych przez płatnika; 2. w pozostałym zakresie skargę oddala.

Uzasadnienie

2 Przedmiotem skargi S. S. (dalej: strona lub skarżący) była decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] października 2014 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję własną z [...] września 2014 r. nr [...] umarzającą postępowanie w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz częściowo umarzającą postępowanie w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za pracowników w części finansowanej przez płatnika. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

3 Wnioskiem z [...] lipca 2014 r. uzupełnionym w dniu [...] lipca 2014 r. skarżący zwrócił się z prośbą o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. W motywach wniosku skarżący powołał się na ciężką sytuację materialną spowodowaną złym stanem zdrowia.

4 Decyzją z [...] września 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład, ZUS lub organ) umorzył postępowanie - w oparciu o art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz.U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm.; dalej: "u.s.u.s.") - w zakresie składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne finansowanych przez ubezpieczonych, - w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. - w zakresie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za pracowników w części finansowanej przez płatnika.

5 Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie ZUS podkreślił, że zasadne było wydanie decyzji o umorzeniu postępowania na podstawie art. 30 u.s.u.s. w przedmiocie składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami tych składek, a także w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w odniesieniu do należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika.

6 Organ wyjaśnił, że art. 30 u.s.u.s. wskazuje, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s. Zatem postępowanie w sprawie składek finansowanych przez ubezpieczonych było bezprzedmiotowe i jako takie podlegało umorzeniu.

7 ZUS wskazał również, że na koncie strony figurowało zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek finansowanych za ubezpieczonych przez płatnika. W tym zakresie wskazał, że art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi, iż należności z tytułu składek, na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

8 W związku z powyższym Zakład stwierdził, że z brzmienia powyższego artykułu, nie mogą podlegać umorzeniu należności na ubezpieczenia społeczne finansowane przez płatnika składek za ubezpieczonych, którzy nie są płatnikami tych składek. Natomiast z racji tego, że do składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, w zakresie stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne (art. 32 u.s.u.s.) organ uznał, że w zakresie dotyczącym, umorzenia zadłużenia obejmującego nieopłacone należności z tytułu składek za ubezpieczonych finansowane przez płatnika składek postępowanie jako bezprzedmiotowe podległo umorzeniu.

9 Dodatkowo ZUS w decyzji z [...] września 2014r., nr [...] odmówił umorzenia stronie figurującego na jego koncie zadłużenia obejmującego należności finansowane przez płatnika: 1) na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; 2) za ubezpieczonych na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz odsetkami.

10 W wyniku ponownego rozpoznania sprawy od decyzji z [...] września 2014r. decyzją z [...] października 2014 r. ZUS utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję.

11 W uzasadnieniu organ w całości podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

12 Pismem z [...] grudnia 2014r. strona złożyła skargę na ww. decyzję ZUS.

13 W motywach skargi skarżący wskazał na swoją trudną sytuację finansową oraz zdrowotną, która głównie związana była z kłopotami dotyczącymi kradzieży towaru w październiku 2002 r. Strona podała, że kradzież spowodowała utratę zdolności do prowadzenie działalności gospodarczej i mimo podjętych prób sytuacja finansowa pogarszała się z każdym rokiem, co skutkowało powstaniem zaległości w stosunku do ZUS, jaki u Urzędu Skarbowego oraz kontrahentów.

14 Zdarzenie to przyczyniło się także do pogorszenia stanu zdrowia, w szczególności o charakterze kardiologicznym. Wyjaśnił, że w ciągu ostatnich lat przeszedł kilka zabiegów chirurgicznych w klinice kardiologicznej, które nie spowodowały poprawy stanu zdrowia i w efekcie został on wpisany na krajową listę osób oczekujących na przeszczep serca. W związku ze stanem zdrowia, jestem pod całodobową opieką żony, która ma status bezrobotnej. Obecnie utrzymuje się z zasiłku stałego z Opieki Społecznej w kwocie 370 złotych oraz zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 180 złotych. Ponadto sporadycznie otrzymuję pomoc Caritasu przy wykupie niezbędnych leków. Podał także, że jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, co zostało potwierdzone przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. w dniu [...] listopada 2014r i tym samym, niezdolną do pracy i potrzebującą całodobowej opieki. Powyżej przedstawione fakty, w jego ocenie nie pozwalają na podstawową egzystencję oraz spłatę zadłużenia.

15 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

17 Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta polega na ocenie zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Natomiast stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.

18 Oceniając wydane w sprawie decyzje, w kontekście powyższych kryteriów, sąd stwierdził, że - w zakresie umorzenia postępowania co do należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników (w części finansowanej przez pracodawcę) – wydane zostały z naruszeniem prawa, uzasadniającym ich uchylenie w powyższym zakresie. W pozostałym zakresie zaskarżona decyzja odpowiada prawu co skutkowało oddaleniem skargi w tym zakresie.

19 W art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. uregulowano instytucję fakultatywnego umorzenia należności z tytułu składek – tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W sposób szczegółowy zasady umarzania tych należności regulują przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1356). Zgodnie z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej: k.p.a.) gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania w całości albo w części. Bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce w sytuacji, gdy istnieją okoliczności czyniące wydanie decyzji administracyjnej prawnie niemożliwym z uwagi na brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji publicznej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Postępowanie w takiej sprawie staje się bezprzedmiotowe, jeżeli zabraknie któregoś z elementów tego stosunku materialnoprawnego. Sprawa administracyjna jest więc bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego (vide: wyrok WSA w Białymstoku z 26 sierpnia 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 557/14, LEX nr 1513080)

20 Zdaniem sądu organ orzekający prawidłowo przyjął, że powyższe przepisy (umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek) nie mają w ogóle zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek. Zgodnie bowiem z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29. Brak jakiejkolwiek podstawy prawnej do merytorycznego załatwienia sprawy, tj. umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, uzasadniał umorzenie postępowania w tym zakresie, jako bezprzedmiotowego, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

21 Sąd nie podzielił natomiast stanowiska organu w zakresie umorzenia postępowania w odniesieniu do należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników finansowanych przez skarżącego. Słusznie organ zauważył, że art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi podstawę do umorzenia wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, nie może stanowić zatem podstawy do rozpatrywania wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników finansowanych przez pracodawcę. Nie oznacza to jednak, że postępowanie dotyczące przedmiotowych należności, jako bezprzedmiotowe, powinno zostać umorzone na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Podkreślenia wymaga, że podstawą prawną merytorycznego rozpatrzenia żądania strony - w zakresie umorzenia powyższych należności - jest art. 28 ust. 2 u.s.u.s., który umożliwia umorzenie należności z tytułu składek w przypadkach ich trwałej nieściągalności, wymienionych enumeratywnie w ust. 3 art. 28 u.s.u.s.

22 W świetle powyższego, umorzenie postępowania w odniesieniu do należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników finansowanych przez płatnika, nastąpiło z naruszeniem prawa materialnego (art. 28 ust. 2 w związku z ust. 3 u.s.u.s.), które miało wpływ na wynik sprawy. Organ bezpodstawnie uznał, we wskazanym zakresie, że postępowanie z wniosku o umorzenie należności jest bezprzedmiotowe, a tym samym wadliwie zastosował art. 105 § 1 k.p.a.

23 Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni ocenę prawną zaprezentowaną powyżej i merytorycznie rozpatrzy, na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s., wniosek skarżącego w zakresie żądania umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników finansowanych przez płatnika.

24 Uwzględniając stwierdzone naruszenia prawa sąd orzekł, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 135 p.p.s.a., jak w pkt 1 sentencji wyroku. W pozostałym zakresie uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu i na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 2 sentencji wyroku.