Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 maja 2016 r., V SA/Wa 223/16
postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 maja 2016 r., V SA/Wa 223/16
Sentencja
1 Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, wpisu sądowego w wysokości 200 zł oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. M.-W. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności oraz umorzenia postępowania administracyjnego p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy w całości poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych, wpisu sądowego od skargi oraz ustanowienia radcy prawnego
Uzasadnienie
2 W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy J. M.-W. (dalej: "Skarżąca") wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Uzasadniając wniosek wskazała, że bez uszczerbku koniecznego utrzymania nie jest w stanie ponieść kosztów procesu oraz kosztów opłacenia obrońcy z wyboru i składa wniosek o zwolnienie od uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 200 zł. W piśmie z 9 kwietnia 2016 r. uzupełniła oświadczenie o przyznanie prawa pomocy o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
3 Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że Skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Podstawowym jej źródłem utrzymania jest dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 250 zł oraz świadczenie pieniężne wypłacane przez zakład ubezpieczeń społecznych w wysokości 536 zł.
4 Do stałych kosztów Skarżąca zaliczyła spłatę kredytu – rata w wysokości 300 zł, utrzymanie mieszkania - 350 zł, telefon – 25 zł, wywóz śmieci – 10 zł, zużycie energii elektrycznej – 78 zł, gazu – 38 zł oraz podatek rolny i leśny – 225 zł rocznie.
5 Skarżąca oświadczyła, że posiada mieszkanie o pow. 63 m.kw. i jest współwłaścicielem nieruchomości rolnej o pow. 4,38 ha, w tym 3,60 ha stanowią działki rolne. Gospodarstwo jest zadłużone na kwotę 111.445 zł.
6 Odpowiadając na wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów oraz przedstawienia dodatkowych informacji Skarżąca wyjaśniła, że jest jedynie członkiem spółdzielni mieszkaniowej, nie wynajmuje mieszkania, nie posiada kont i lokat bankowych i nie otrzymuje płatności obszarowych. Wskazała, że w związku z klęskami żywiołowymi prowadzone gospodarstwo od kilku lat nie przynosi dochodów, ale wymaga nakładów.
7 Skarżąca oświadczyła również, że otrzymuje emeryturę, w latach 2013-2015 nie uzyskała ani dochodów z gospodarstwa rolnego ani innych dochodów, posiadana nieruchomość rolna jest warta około 28.800 zł. Dodała, że nie przedstawi wyciągów z rachunku bankowego bowiem oznacza to konieczność uiszczenia opłaty w wysokości 40 zł, wskazała, że siedmiodniowy termin jest zbyt krótki aby zgromadzić i przedstawić wszystkie dokumenty wskazane w wezwaniu Sądu z 25 marca 2016 r. oraz wyjaśniła, że uległa wypadkowi i do 29 kwietnia 2016 r. ma orzeczoną niezdolność do podejmowania pracy. Skarżąca nie załączyła do pisma z 9 kwietnia 2016 r. zaświadczenia lekarskiego ani innych dokumentów wskazanych w wezwaniu Sądu z 25 marca 2016 r.
8 Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje.
9 Prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w postępowaniu sądowym i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.).
10 W niniejszej sprawie Skarżąca określiła, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych, od uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 200 zł oraz ustanowienie radcy prawnego. Wskazać należy, że zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a prawo pomocy w zakresie częściowym - stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. - obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Jak wynika z art. 245 § 4 p.p.s.a. częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej.
11 W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać stronę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i przedstawienia dokumentów potwierdzających wykazywane okoliczności.
12 W przedmiotowej sprawie oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy Skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ani, czy uiszczenie pełnych kosztów postępowania wiąże się z poniesieniem uszczerbku w wydatkach na konieczne utrzymanie Strony. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie Skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej. Przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku.
13 Analizując złożone oświadczenia stwierdzić należy, że Skarżąca nie przedstawiła wszystkich dokumentów i informacji wskazanych w wezwaniu z 25 marca 2016 r. W konsekwencji nie jest możliwa ocena, czy Skarżąca spełnia warunki przyznania prawa pomocy zarówno w zakresie całkowitym, jak i w zakresie częściowym. Złożone oświadczenia są nieprecyzyjne i nie można na ich podstawie dokonać rzetelnej oceny sytuacji finansowej, majątkowej i osobistej Strony.
14 Odnosząc się do przedstawionych informacji i złożonych oświadczeń wskazać należy, że Skarżąca nie nadesłała wyciągów z rachunków bankowych. Jako przyczynę wskazała, że bank pobiera opłaty za wydruki w wysokości 40 zł. Odnosząc się do złożonego wyjaśnienia wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 6 listopada 2015 r., sygn. akt I GZ 726/15 podkreślił, że to strona domagająca się przyznania prawa pomocy powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że odmowa przedstawienia dokumentów w postaci wyciągów z rachunków bankowych uniemożliwia dokonanie rzeczywistej oceny sytuacji majątkowej strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy, a usprawiedliwieniem dla odmowy przedstawienia tych dokumentów nie może być okoliczność, że ich uzyskanie z banku wiąże się z koniecznością uiszczenia wymaganej przez bank opłaty.
15 Przypomnieć należy, że w orzecznictwie sądowym podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Fakt, że Skarżąca nie przedstawiła wyciągu z rachunku bankowego miał istotne znaczenie przy dokonywanej ocenie zasadności przyznania prawa pomocy, bowiem dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne, jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również istotne jest, jak wygląda obrót tymi środkami, a więc, czy Strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie.
16 Skarżąca nie udokumentowała również wysokości otrzymywanej emerytury i nie przedstawiła decyzji podatkowych oświadczając, że wysokość otrzymywanego świadczenia emerytalnego oraz wysokość podatku wskazała we wniosku PPF. Podkreślić należy, że Sąd albo referendarz rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy, może zwrócić się do Strony o uprawdopodobnienie złożonych oświadczeń, poprzez przedstawienie np. stosownej dokumentacji. Strona należycie dbająca o swoje interesy powinna kierowane do niej wezwania wykonać. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, że w postępowaniu w sprawie prawa pomocy wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z tej wyjątkowej instytucji – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Referendarz sądowy natomiast ocenia przedstawione informacje i nie spoczywa na nim obowiązek udowadniania, że strona środki na pokrycie kosztów sądowych jednak posiada.
17 Skarżąca nie przedstawiła również innych dokumentów wskazanych w wezwaniu. Oświadczając we wniosku, iż miesięcznie 300 zł przeznacza na spłatę kredytu nie przedstawiła umowy kredytowej i harmonogramu spłaty kredytu. Nie udokumentowała również kosztów niezbędnego utrzymania wykazanych na formularzu PPF. Wskazała, że nie prowadzi z kimkolwiek wspólnego gospodarstwa domowego. Podkreślić jednak należy, że złożone oświadczenie nie zwalniało Skarżącej z konieczności uprawdopodobnienia ponoszonych kosztów na niezbędne utrzymanie. Odnosząc się do argumentu, iż wyznaczono Skarżącej zbyt krótki termin do zgromadzenia dokumentów wskazać należy, że zdobycie wskazanych w wezwaniu dokumentów nie powinno być dla Skarżącej zbyt uciążliwe, ponieważ są one doręczane Skarżącej i powinna nimi dysponować bez konieczności dodatkowego zwracania się o ich udostępnienie do właściwych organów.
18 Strona oświadczyła również, że na skutek wypadku któremu uległa w grudniu 2015 roku, do końca kwietnia 2016 r. jest niezdolna do podejmowania jakiejkolwiek pracy. Podkreślić należy, że do pisma z 9 kwietnia 2016 r. – wbrew złożonemu oświadczeniu – nie załączyła orzeczenia lekarskiego.
19 Mając powyższe na uwadze, oświadczenie Skarżącej należało uznać za budzące wątpliwości i niepełne, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej, w jakiej znajduje się Strona. Skarżąca nie złożyła precyzyjnych wyjaśnień zarówno w zakresie dochodów, jak i ponoszonych kosztów utrzymania. W konsekwencji nie jest możliwe określenie rzeczywistych relacji dochodów do wydatków, co pozwoliłoby na ocenę zasadności przyznania prawa pomocy, zarówno w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, zwolnienia od uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł, od zapłaty którego zależy rozpoznanie sprawy przez Sąd jak również w zakresie ustanowienia pełnomocnika.
20 Powyższe stanowisko jest również prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11 podkreślono, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
21 W związku z powyższym, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.