Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2016 r., V SA/Wa 1914/16

postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2016 r., V SA/Wa 1914/16

Sentencja

1 Starszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi H. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia ... czerwca 2016 r. Nr ... w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie odmowy przyznania pomocy na zalesianie postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.

Uzasadnienie

2 H. M. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, posiada mieszkanie o pow. 75 m2 oraz nieruchomości rolne o łącznej pow. 16,18 ha, a także siedlisko i sprzęt rolniczy. W rubryce nr 10 wniosku oświadczył, iż otrzymuje emeryturę w wysokości 999,60 zł netto miesięcznie. W uzasadnieniu podniósł, iż jest "ekologiem na V klasie". Wskazał także, iż wszystkie oszczędności jakie posiadał "zainwestował w sadzonki", zaś "koszt robocizny" wyniósł razem 30 tys. zł.

3 W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 28 lipca 2016 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów.

4 W odpowiedzi skarżący nadesłał pismo z dnia 2 sierpnia 2016 r., w którym przedstawił swoją sytuację rodzinną i życiową. W szczególności wskazał: "oszczędności miałem na koncie 40 tys. Dołożyłem do kupna mieszkania 13.800 zł. Resztę zainwestowałem zalesianie 26.200 zł". Do pisma załączył zaświadczenia z dnia 2 sierpnia 2016 r. o rocznym dochodzie z gospodarstwa rolnego oraz zaświadczenie z dnia 2 sierpnia 2016 r. o wysokości emerytury w miesiącu lipcu 2016 r. Na odwrocie jednego z zaświadczeń wnioskodawca sporządził "Rozliczenie dochodów roczne 14.917,97" oraz przedstawił swoje roczne wydatki w łącznej wysokości 18.800 zł.

5 Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:

6 Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

7 Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi sądowemu rozpoznającemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, referendarz na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności.

8 Wyjaśnić także należy, iż rozpoznanie wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Oznacza to, że referendarz sądowy musi dysponować niezbędnymi informacjami pozwalającymi na ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego posiadania strony oraz na dokonanie jego oceny przy uwzględnieniu ponoszonych przez nią niezbędnych wydatków.

9 Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

10 Analizując złożone przez stronę oświadczenia, w pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż wnioskodawca nie wykonał należycie zarządzenia z dnia 28 lipca 2016 r., bowiem odpowiedzi udzielone w piśmie z dnia 2 sierpnia 2016 r. nie sposób uznać za wyczerpujące i rzetelne. Stwierdzić należy, iż pismo wnioskodawcy w zasadniczej części stanowi opis jego sytuacji rodzinnej i życiowej, w wielu miejscach przedstawionej w sposób chaotyczny, bez logicznego ciągu, nie związany jednak z jego sytuacją materialną. Jedynymi informacjami, które uznać można za mające znaczenia przy ocenie wniosku o prawo pomocy są te fragmenty, które dotyczą posiadanych przez skarżącego oszczędności w wysokości 40 tys. zł oraz ich przeznaczenia. Wnioskodawca nie przedstawia również wszystkich dokumentów, o które się do niego zwracano, a które są niezbędne dla ustalenia jego rzeczywistej sytuacji materialnej.

11 W szczególności zauważyć należy, iż skarżący nie udzielił odpowiedzi czy otrzymuje bądź otrzymywał dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych bądź inną pomoc finansową z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, nie przedstawił także swoich miesięcznych wydatków związanych z niezbędnym utrzymaniem, nie złożył również – co najbardziej istotne – oświadczenia czy posiada rachunki bankowe, bądź zasoby pieniężne (oszczędności pieniężne, lokaty, udziały), zgromadzone w inny sposób niż na rachunkach bankowych. Zauważyć trzeba, iż skarżący wskazał, że posiadał oszczędności pieniężne w wysokości 40 tys. zł, a do tego, że znajdowały się ona na "koncie", co niewątpliwie świadczy, że rachunek bankowy posiadał. Ponadto, wnioskodawca jest beneficjentem pomocy finansowej z tytułu zalesiania, co zobowiązuje go do posiadania takiego rachunku. Wskazać zatem należy, iż skarżący był wzywany do złożenia pełnych wyciągów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, ewentualnie dokumentu bankowego, z którego wynika zamknięcie (likwidacja), zajęcie bądź blokada rachunku, czego nie wykonał. To samo dotyczy wezwania do przedstawienia odpisów zeznań podatkowych za lata 2014-2015.

12 Niezależnie od powyższego podnieść należy, iż nie sposób ustalić w sposób jednoznaczny jaka jest wysokość miesięcznego dochodu uzyskiwanego przez wnioskodawcę. W oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu PPF wskazuje, iż źródłem jego dochodu jest emerytura w miesięcznej wysokości 999,60 zł netto. Wezwany do udzielenia odpowiedzi – zarządzeniem z dnia 28 lipca 2016 r. – czy uzyskuje dochody z innych tytułów, np. z tytułu prowadzenia działalności rolniczej (ekologicznej), nie udziela wyraźnej odpowiedzi w piśmie z dnia 2 sierpnia 2016 r., jednakże załącza zaświadczenia z dnia 2 sierpnia 2016 r. o rocznym dochodzie z gospodarstwa rolnego o pow. 8,7541 ha w wysokości 14.917,97 zł. Niezależnie od tego, iż nie można uznać powyższego za odpowiedź na zadane pytanie, to istotniejsze jest to, że skarżący nie wskazuje jaka jest miesięczna wysokość dochodu uzyskiwanego z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Nawet gdyby przyjąć, że jego miesięczny dochód z omawianego tytułu może stanowić iloraz kwoty uwidocznionej w przedłożonym zaświadczeniu, to nie jest możliwe zweryfikowanie obliczonej w ten sposób kwoty, bowiem wnioskodawca ani nie wyjaśnia na czym polega wskazana przez niego działalność ekologiczna (rolnicza), ani nie przedkłada żadnych dokumentów, które wskazywałyby na dochody osiągane z tego tytułu. Zauważyć przy tym należy, iż na odwrocie przedłożonego zaświadczenia (k. 25 verte akt sądowych) podaje "Rozliczenie dochodów roczne 14.917,97", wskazując na wydatki w łącznej wysokości 18.800 zł, a więc w wysokości znacznie przekraczającej oświadczony dochód roczny z gospodarstwa rolnego. Wprawdzie dopisuje, iż "dokłada z nędznej emerytury", jednakże biorąc pod uwagę to, że oświadczone wydatki dotyczą także działalności rolniczej, nie sposób dokonać porównania tych oświadczeń wobec nieprzedstawienia związanych z tym dokumentów, o które się do niego zwracano, a co zostało już wyżej wyłuszczone.

13 Kontynuując powyższy wątek wskazać należy na wątpliwości jakie powstają w związku z oświadczeniami skarżącego w zakresie poniesionych wydatków. Jak to już zauważono, skarżący przedstawił swoje roczne wydatki, obejmujące nakłady poniesione w związku z prowadzoną działalnością rolniczą (bizon – 1.300 zł; środki ochrony roślin – 200 zł; remont ciągnika – 4.000 zł; paliwo – 1.800 zł), jak również inne wydatki, w tym związane z mieszkaniem i utrzymaniem (światło – 700 zł; woda – 700 zł; śmiecie – 350 zł; telefon – 1.000 zł; wyżywienie i lekarstwa – 8.000 zł). Ponadto wskazał w rubryce nr 11 formularza PPF "koszt robocizny razem 30 tys.", a nadto w piśmie z dnia 2 sierpnia 2016 r. oświadczył, że "dołożył do kupna mieszkania 13.800 zł" oraz że "zainwestował w zalesianie 26.200 zł". Biorąc zatem pod uwagę to, iż wnioskodawca nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających wskazane wydatki, jak również to, że nie jest jasne jaka jest wysokość miesięcznego dochodu jakim dysponuje, a także brak jest dokumentów dotyczących posiadanych zasobów pieniężnych (oszczędności), w tym zgromadzonych na rachunku bankowym, nie jest możliwe dokonanie porównania pomiędzy wysokością środków finansowych jakimi skarżący miesięcznie dysponuje, a jego miesięcznymi wydatkami, które można zaliczyć do kategorii wydatków niezbędnych dla utrzymania.

14 W konsekwencji stwierdzonych powyżej wątpliwości przy rozpoznawaniu wniosku skarżącego nie jest możliwe ustalenie jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz dokonanie porównania tej sytuacji z ciążącymi na nim kosztami postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jak również nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04). W jednym z ostatnich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż nie można zaakceptować sytuacji, kiedy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy kwestionuje zasadność przedłożenia Sądowi dokumentów, o które była wzywana na podstawie art. 255 p.p.s.a. Ponadto stanął na stanowisku, że wybiórcze przedstawienie dokumentów pozbawia Sąd możliwości oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2016 r. o sygn. akt II GZ 916/15). Należy również podkreślić, iż referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. o sygn. akt II GZ 774/13).

15 Zatem już tylko z tego względu wniosek skarżącego nie może zostać uwzględniony.

16 Niezależnie od powyższego podnieść należy, iż w orzecznictwie przyjmuje się, że wysokość ciążących na wnioskodawcy kosztów sądowych, nie może być obojętna dla oceny kondycji finansowej strony i związanej z tym możliwości ponoszenia kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z 25 listopada 2008 r. o sygn. akt II GZ 296/08). W niniejszym postępowaniu na skarżącym ciąży wydatek w wysokości 200 zł tytułem wpisu sądowego od skargi. Mając zatem na uwadze zgromadzony w sprawie materiał oraz te oświadczenia wnioskodawcy, które nie budzą wątpliwości, stwierdzić należy, iż nie jest on pozbawiony majątku ani środków do życia. W tym zakresie zauważyć należy, iż skarżący osiąga stały dochód z tytułu emerytury (vide: zaświadczenia z dnia 2 sierpnia 2016 r. – k. 26 akt), jak również dochód z gospodarstwa rolnego (vide: zaświadczenia z dnia 2 sierpnia 2016 r. – k. 25 akt), posiada mieszkanie o pow. 75 m2 oraz nieruchomości rolne o łącznej pow. 16,18 ha, a także siedlisko i sprzęt rolniczy (vide: oświadczenia złożone w rubrykach nr 7.1 i 7.3 formularza PPF – k. 8 akt). Zgodnie z ugruntowanym już orzecznictwem, obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności strony, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę (por. postanowienie NSA z dnia 7 kwietnia 2006 r. o sygn. akt I OZ 452/06). W postanowieniu z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 podkreślono, iż strona, która dysponuje wolnym od obciążeń majątkiem oraz stałym comiesięcznym dochodem, powinna pokryć wydatki związane ze swym udziałem w postępowaniu sądowym bez pomocy państwa. Posiadanie przez skarżącego majątku w ustalonym zakresie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Jednocześnie podniesiono, iż należy rozgraniczyć pojęcie "uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oraz "uszczerbku na majątku". Należy również wskazać, iż w orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Właściciel nieruchomości dysponuje bowiem majątkiem, w wyniku obciążenia którego może pozyskać środki potrzebne do pokrycia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia 14 lipca 2006 r. sygn. akt II OZ 726/06; z dnia 25 listopada 2013 r. o sygn. akt I OZ 1132/13). Prezentowane wyżej poglądy znajdują odpowiednie zastosowanie w stanie faktyczny niniejszej sprawy. W konsekwencji nie sposób jest przyjąć, że skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.

17 Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.