Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 października 2021 r., VI SA/Wa 1145/21

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 października 2021 r., VI SA/Wa 1145/21

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Protokolant sekr. sąd. Łukasz Kawalec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2021 r. sprawy ze skargi G. P. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 maja 2016 r. o sygn. akt VI SA/Wa 2555/15 w sprawie ze skargi G. P. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej I. wznawia postępowanie zakończone prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 maja 2016 r. o sygn. akt VI SA/Wa 2555/15; II. zmienia prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 maja 2016 r. o sygn. akt VI SA/Wa 2555/15 w ten sposób, że uchyla decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z [...] lipca 2015 r. nr [...] i utrzymaną nią w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z [...] maja 2015 r. nr [...] oraz umarza postępowanie administracyjne; III. określa, że zwrotowi na rzecz G. P. podlega kwota uiszczonej kary pieniężnej w wysokości 5.000 (słownie: pięć tysięcy) złotych wraz z odsetkami za zwłokę w wysokości jak dla zaległości podatkowych od dnia [...] października 2016 r. do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku; IV. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz G. P. kwotę 300 (słownie: trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie

2 Decyzją z [...] maja 2015 r. nr [...][...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego (dalej: [...]WITD) na podstawie art. 64 i art. 140aa ust. 1-3 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012, poz. 1137 z późn. zm.; dalej: p.r.d.) oraz art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.; dalej: k.p.a.), nałożył na G. P., prowadzącego działalność gospodarczą: F. (dalej: przedsiębiorca, skarżący) karę pieniężną w wysokości 5.000 zł za przejazd pojazdem nienormatywnym bez wymaganego zezwolenia kategorii III-VI. Organ podał, że [..] kwietnia 2014 r. pojazd (ciągnik siodłowy marki V. o numerze rejestracyjnym [...] wraz z naczepą marki S. o numerze rejestracyjnym [...]) został zatrzymany do kontroli w miejscowości T. na drodze krajowej nr [...], po której mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 t. W wyniku ważenia stwierdzono nacisk na pojedynczej osi napędowej -11,15 t, co oznaczało przekroczenie dopuszczalnego nacisku na pojedynczej osi napędowej pojazdu o 1,15 t. Pojazdem wykonywano przewóz paszy w workach umieszczonych na paletach (ładunek podzielny). Przebieg kontroli utrwalono protokołem kontroli z [...] kwietnia 2015 r.

3 Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, decyzją z [...] lipca 2015 r. nr [...] Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej: GITD), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 935), art. 2 ust. 35a, art. 64 ust. 1, 2, art. 64c, art. 140aa ust. 1-3 pkt 1, 4, art. 140ab ust. 1 pkt 2, ust. 2 p.r.d., art. 41 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 460 z późn. zm.; dalej u.d.p.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Stwierdził, że podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiło wykonywanie przejazdu po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii IV.

4 Skarga przedsiębiorcy na powyższą decyzję została oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 maja 2016 r. sygn. akt VI SA/Wa 2555/15; orzeczenie jest prawomocne.

5 W dniu 16 kwietnia 2021 r. (data oddania pisma w polskiej placówce pocztowej) skarżący, powołując się na art. 19 ustawy z 18 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 54; dalej: ustawa zmieniająca) w zw. z art. 273 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z poźn. zm.; dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 145 § 1 w zw. z art. 145a § 1 oraz art. 145b § 1 k.p.a., wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ze skargą o wznowienie postępowania zakończonego opisanym wyrokiem z 20 maja 2016 r. w sprawie VI SA/Wa 2555/15. Z uwagi na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE) z dnia 21 marca 2019 r. w sprawie C-127/17, przedsiębiorca wniósł o uchylenie wyroku w sprawie VI SA/Wa 2555/15, uchylenie decyzji GITD z [...] lipca 2015 r. oraz poprzedzającej ją decyzji [...]WITD z [...] maja 2015 r., nakazanie organowi dokonania zwrotu zapłaconej przez przedsiębiorcę kary pieniężnej w wysokości 5000 zł wraz z odsetkami oraz poniesionymi przez skarżącego kosztami postępowania sądowego w sprawie VI SA/Wa 2555/15, zasądzenie od organu na rzecz strony kosztów postępowania sądowego w sprawie o wznowienie postępowania.

6 Główny Inspektor Transportu Drogowego nie zajął stanowiska co do skargi o wznowienie.

7 Pismem z 19 lipca 2021 r. [...]WITD poinformował, że kara pieniężna w wysokości 5.000 zł nałożona decyzją z [...] maja 2015 r. została zapłacona w dniu 25 października 2015 r.

8 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

9 Dnia 13 marca 2021 r. weszła w życie ustawa zmieniająca, przy czym art. 2, art. 4, art. 18 i art. 19 tego aktu weszły w życie od 26 stycznia 2021 r. (art. 22 ustawy zmieniającej). W myśl art. 18 ust. 1 ustawy zmieniającej w sprawie zakończonej decyzją ostateczną dotyczącą: 1) zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego albo 2) nałożenia kary pieniężnej za przejazd pojazdu nienormatywnego bez zezwolenia, o którym mowa w pkt 1, lub niezgodnie z warunkami określonymi dla tego zezwolenia - w zakresie przejazdu dokonanego w okresie od dnia 1 stycznia 2011 r. do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy można żądać wznowienia postępowania w związku z orzeczeniem przez TSUE niezgodności przepisów krajowych nakładających obowiązek posiadania zezwoleń umożliwiających poruszanie się po drogach publicznych pojazdów o nacisku pojedynczej osi do 11,5 t z dyrektywą Rady 96/53/WE z dnia 25 lipca 1996 r. ustanawiającą dla niektórych pojazdów drogowych poruszających się na terytorium Wspólnoty maksymalne dopuszczalne wymiary w ruchu krajowym i międzynarodowym oraz maksymalne dopuszczalne obciążenia w ruchu międzynarodowym (Dz. Urz. WE L 235 z 17.09.1996, str. 59, Dz. Urz. WE L 67 z 09.03.2002, str. 47 oraz Dz. Urz. UE L 115 z 06.05.2015, str. 1; dalej: dyrektywa 96/53/WE). Natomiast zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy zmieniającej w sprawie określonej w art. 18 ust. 1 zakończonej prawomocnym orzeczeniem sądu administracyjnego można żądać wznowienia postępowania przed tym sądem w związku z orzeczeniem przez TSUE niezgodności przepisów krajowych nakładających obowiązek posiadania zezwoleń umożliwiających poruszanie się po drogach publicznych pojazdów o nacisku pojedynczej osi do 11,5 t z dyrektywą 96/53/WE. W myśl ust. 2 art. 19 ustawy zmieniającej wznowienia, o którym mowa w ust. 1, można żądać niezależnie od trasy przejazdu pojazdu lub miejsca jego załadunku lub rozładunku. Ponadto w sytuacji określonej w ust. 1 skargę o wznowienie wnosi się w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Wznowienie postępowania następuje tylko na żądanie strony, na mocy art. 19 ust. 3 ustawy zmieniającej. Z kolei w myśl art. 19 ust. 8 ustawy zmieniającej w zakresie nieuregulowanym w ust. 1-7, do postępowania, o którym mowa w ust. 1, stosuje się przepisy p.p.s.a. Na podstawie art. 278 p.p.s.a. po upływie lat pięciu od uprawomocnienia się orzeczenia nie można żądać wznowienia, z wyjątkiem przypadku, gdy strona była pozbawiona możności działania lub nie była należycie reprezentowana.

10 Wobec powyższego skarga o wznowienie postępowania, zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 maja 2016 r. sygn. akt VI SA/Wa 2555/15 została wniesiona w terminie.

11 Co prawda, skarżący w skardze nie powołał art. 272 § 2a p.p.s.a. (Można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy zostało wydane orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, które ma wpływ na treść wydanego orzeczenia. Przepis § 2 stosuje się odpowiednio, z tym że termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania biegnie od dnia publikacji sentencji orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.), ale powołał art. 19 ust. 1 ustawy zmieniającej, który w niniejszej sprawie miał zasadnicze znaczenie jako podstawa wznowienia. Przy tym skarżący przytoczył także podstawy prawne wznowienia z k.p.a.: art. 145 § 1, art. 145a § 1, art. 145b § 1, które w niniejszej sprawie nie miały zastosowania, gdyż odnoszą się do wznowienia postępowania administracyjnego, a nie sądowego, które to postępowanie skarżący zainicjował.

12 Jednakże powołanie w skardze jako podstawy art. 19 ust. 1 ustawy zmieniającej i uzasadnienie tej podstawy, pozwoliły na przyjęcie, że skarga spełniła wymogi z art. 279 p.p.s.a. (Skarga o wznowienie postępowania powinna ponadto zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, podstawę wznowienia i jej uzasadnienie, okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz żądanie o uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia).

13 Jak już zaznaczono, na mocy art. 19 ust. 1 ustawy zmieniającej w sprawie określonej w art. 18 ust. 1 (tutaj określonej w pkt 2, tj. nałożenia kary pieniężnej za przejazd pojazdu nienormatywnego bez zezwolenia lub niezgodnie z warunkami określonymi dla tego zezwolenia - w zakresie przejazdu dokonanego w okresie od dnia 1 stycznia 2011 r. do dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej) zakończonej prawomocnym orzeczeniem sądu administracyjnego można żądać wznowienia postępowania przed tym sądem w związku z orzeczeniem przez TSUE niezgodności przepisów krajowych nakładających obowiązek posiadania zezwoleń umożliwiających poruszanie się po drogach publicznych pojazdów o nacisku pojedynczej osi do 11,5 t z dyrektywą 96/53/WE

14 Zgodnie z art. 272 § 2a p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy zostało wydane orzeczenie TSUE, które ma wpływ na treść wydanego orzeczenia. Podstawą wznowienia może być orzeczenie TSUE, wydane w trybie pytania prejudycjalnego, nawet jeżeli to orzeczenie nie zostało doręczone stronie wnoszącej skargę o wznowienie postępowania (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 16 października 2017 r. sygn. akt I FPS 1/17).

15 Podstawa wznowienia postępowania w sprawie związana jest z wydaniem przez TSUE w dniu 21 marca 2019 r. wyroku w sprawie C-127/17. W orzeczeniu tym uznano, że nakładając na przedsiębiorstwa transportowe wymóg posiadania specjalnych zezwoleń umożliwiających poruszanie się po niektórych drogach publicznych, Rzeczypospolita Polska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na podstawie przepisów art. 3 i 7 dyrektywy 96/53/WE w związku z pkt 3.1 i 3.4 załącznika I do wspomnianej dyrektywy.

16 Wobec powyższego Sąd wznowił postępowanie sądowoadministracyjne zakończone ww. wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 20 maja 2016r. sygn. akt VI SA/Wa 2555/15 i przyjął, że decyzja nakładająca na skarżącego karę pieniężną w niniejszej sprawie narusza art. 3 i art. 7 w zw. z pkt 3.1 oraz pkt 3.4.

17 Wynikająca z art. 91 ust. 3 Konstytucji RP zasada pierwszeństwa prawa unijnego wyraża obowiązek nadrzędnego stosowania prawa unijnego przed prawem krajowym, jeżeli pomiędzy przepisami należącymi do tych dwóch porządków prawnych zachodzi kolizja. Zastosowane przez organy w sprawie niniejszej przepisy krajowe, tj. art. 41 ust. 2 pkt 1 u.d.p. w związku z art. 140aa ust. 1 i 3 pkt 1 oraz art. 140ab ust. 1 pkt 2, ust. 2 p.r.d. (w brzmieniu obowiązującym w dniu popełnienia naruszenia i zarazem wydania zaskarżonej decyzji) pozostają w oczywistej sprzeczności z wskazanymi wyżej artykułami dyrektywy 96/53/WE.

18 Z zasady pierwszeństwa prawa unijnego wynikają szczególne obowiązki sądów krajowych w zakresie zapewnienia skuteczności i pierwszeństwa tego prawa. Na sądach spoczywa obowiązek kontroli działań administracji publicznej w sposób umożliwiający wyeliminowanie rozstrzygnięć niezgodnych z prawem unijnym. Sąd krajowy, do którego należy w ramach jego kompetencji stosowanie przepisów prawa unijnego, zobowiązany jest zapewnić skuteczność tych norm - nie stosując sprzecznych z nimi przepisów prawa krajowego.

19 Realizacja zasady bezpośredniej skuteczności i pierwszeństwa stosowania prawa unijnego (art. 90 w zw. z art. 91 ust. 3 Konstytucji RP) wymaga uwzględnienia ww. wyroku TSUE w sprawie C-127/17 Komisja Europejska przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej, w którym TSUE stwierdził sprzeczność z przepisami dyrektywy Rady 96/53/WE niektórych rozwiązań normatywnych przyjętych w prawie polskim.

20 Trybunał w przywołanym wyroku stwierdził, że nakładając na przedsiębiorstwa transportowe wymóg posiadania specjalnych zezwoleń umożliwiających poruszanie się po niektórych drogach publicznych, Rzeczpospolita Polska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na podstawie przepisów art. 3 i art. 7 dyrektywy 96/53/WE. Przepis art. 3 ust. 1 dyrektywy 96/53/WE stanowi, że Państwo Członkowskie nie może na swoim terytorium odmówić lub zabronić używania:

21 - w ruchu międzynarodowym pojazdów zarejestrowanych lub dopuszczonych do ruchu w jednym z pozostałych Państw Członkowskich, z przyczyn odnoszących się do masy lub wymiarów,

22 - w ruchu krajowym pojazdów zarejestrowanych lub dopuszczonych do ruchu w jednym z pozostałych Państw Członkowskich z przyczyn odnoszących się do ich wymiarów;

23 pod warunkiem że pojazdy te odpowiadają wartościom maksymalnym określonym w załączniku I.

24 Przepis stosuje się bez względu na fakt, że:

25 a) wymienione pojazdy nie są zgodne z wymaganiami stawianymi przez to Państwo Członkowskie w odniesieniu do niektórych, nieobjętych w załączniku I parametrów ciężaru i wymiarów,

26 b) właściwy organ Państwa Członkowskiego, w którym pojazdy są zarejestrowane lub dopuszczone do ruchu, określił limity, nieokreślone w art. 4 ust. 1, przekraczające wartości ustanowione w załączniku I.

27 Natomiast zgodnie z art. 7 dyrektywy 96/53/WE, dyrektywa nie stanowi przeszkody dla stosowania obowiązujących przepisów drogowych w każdym Państwie Członkowskim i ograniczających ciężar i/lub wymiary pojazdów na niektórych drogach lub obiektach inżynieryjnych - niezależnie od państwa rejestracji lub dopuszczenia do ruchu takich pojazdów. Obejmuje to również możliwość nakładania lokalnych ograniczeń na maksymalne dopuszczalne wymiary i/lub ciężary pojazdów, które mogą być używane, w przypadku gdy infrastruktura nie jest przystosowana do długich i ciężkich pojazdów, w określonych obszarach lub na określonych drogach, takich jak centra miast, małe wioski lub miejsca o szczególnym znaczeniu przyrodniczym.

28 W konsekwencji TSUE uznał, że wynikające z prawa krajowego ograniczenia mające zastosowanie w zależności od rodzajów dróg - co motywowane jest jakością infrastruktury drogowej, pozostając jednocześnie w opozycji do cezury czasowej okresu przejściowego (31 grudnia 2010 r.) - nie mogą być usprawiedliwiane treścią art. 7 dyrektywy 96/53/WE, gdyż wynikający z tego przepisu wyjątek niweczyłby zasadę ustanowioną art. 3 tej dyrektywy (pkt 82 - 88 ww. wyroku TSUE). W świetle cytowanego orzeczenia TSUE nie ma podstaw dla ustanawiania w prawie krajowym - w odniesieniu do pojazdów odpowiadających określonym w pkt 3.1 oraz 3.4 załącznika I do dyrektywy 96/53/WE wartościom nacisku osi - ograniczeń dalej idących, niż wyjątki wynikające z art. 7 tej dyrektywy (zob. m.in. wyroki NSA z: 12 czerwca 2019 r. sygn. akt II GSK 562/17; 16 października 2020 r. sygn. akt II GSK 1480/19).

29 Skoro sprzeczne z art. 3 dyrektywy 96/53/WE było obniżenie dopuszczalnych wartości nacisków osi pojazdów poniżej 11,5 t, to przepis krajowy ustanawiający w tym zakresie limit na poziomie 10 t nie mógł stanowić podstawy nałożenia na skarżącego kary administracyjnej w wysokości 5000 zł. Nacisk pojedynczej osi napędowej pojazdu w niniejszej sprawie wyniósł 11,15 t zaś norma nacisku osi wynikająca z wyżej przywołanych przepisów dyrektywy wynosi 11,5 t.

30 Zatem nie mogło zostać uznane za zgodne z prawem unijnym nakładanie - tak jak w okolicznościach stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy - kary pieniężnej w wysokości 5000 zł, o której mowa w art. 140ab ust. 1 pkt 2 p.r.d. wymierzonej jak za brak zezwolenia kategorii IV w związku ze stwierdzeniem przekroczenia o 1,15 t w kontrolowanym pojeździe dopuszczalnego nacisku osi napędowej na drodze krajowej nr 75, dla której ustanowiony w prawie krajowym dopuszczalny nacisk pojedynczej osi wynosił 10 t. W świetle wyroku TSUE nie było podstaw do ustanawiania w prawie krajowym tak określonego dopuszczalnego nacisku pojedynczej osi napędowej pojazdu na wspomnianej drodze, jako warunku przemieszczania się po niej.

31 Mając powyższe na uwadze, Sąd wznowił postępowanie sądowoadministracyjne (pkt I) i w myśl art. 282 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i § 3 p.p.s.a. zmienił ww. prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 maja 2016 r. sygn. akt VI SA/Wa 2555/15 w ten sposób, że uchylił ww. decyzję GITD z [...] lipca 2015 r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję [...]WITD z dnia [...] maja 2015 r. oraz umorzył postępowanie administracyjne (pkt II wyroku). Ponadto na podstawie art. 19 ust. 5 ustawy zmieniającej Sąd określił, że zwrotowi na rzecz skarżącego podlega kwota uiszczonej kary pieniężnej w wysokości 5.000 zł z ustawowymi odsetkami w wysokości jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia 25 października 2015 r. do dnia uprawomocnienia się orzeczenia (pkt III wyroku). O kosztach postępowania Sąd postanowił na podstawie art. 200, art. 205 i art. 276 p.p.s.a.; obejmują one zwrot kwot wpisu sądowego od skargi (200 zł) i skargi o wznowienie (100 zł).