Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 maja 2016 r., VII SA/Wa 2831/15

postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 maja 2016 r., VII SA/Wa 2831/15

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu H.W. i G.W. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4 marca 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi H.W. i G.W. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] października 2015 r. znak [...] w przedmiocie odmowy umorzenia w całości i w części opłaty legalizacyjnej postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 marca 2016 r. odmawiającego H.W. i G.W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata

Uzasadnienie

2 Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie do sprawy VII SA/Wa 2831/15 wpłynął na formularzu PPF wniosek H.W. i G.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowenia adwokata.

3 Z treści nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dodatkowego pisma wynika, że H.W. jest matką G.W. Gospodarstwo domowe prowadzą wspólnie także z córką wnioskodawczyni K.W. Źródłem utrzymania rodziny wnioskodawców są dochody z tytułu pracy wnioskodawczyni. Do końca listopada 2015 r. również wnioskodawca posiadał pracę. Wskazany obecny dochód to około 2 500 zł. Do końca listopada G.W. osiągał dochód około 3 000 zł. Wnioskodawcy posiadają dom o pow. 100 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 5,18 ha, użytkowaną przez osoby trzecie. Posiadają dwa samochody osobowe – audi z 2000 r. oraz opel corsa z 2003 r. Wskazali koszty utrzymania na około 2 200 - 2 500 zł. i są ograniczone tak by starczyło z wypłaty H.W. Otrzymują dopłaty unijne do gospodarstwa rolnego w wysokości około 3 000 zł., wskazali, że nie uzyskują innych dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego. Dodali, ze rozbudowę będącą przedmiotem sprawy prowadził zmarły mąż wnioskodawczyni.

4 Postanowieniem Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 marca 2016 r. sygn. akt VII SA/Wa 2831/15 odmówiono H.W. i G.W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

5 Na to orzeczenie został skutecznie (w zakreślonym terminie) złożony sprzeciw.

6 W sprzeciwie H.W. i G.W. wskazali, że "trudno jest im pisać o ich ubogim statusie majątkowym, który jest bardzo niski i nie pozwala do skorzystania z drogi sądowej bez przyznania prawa pomocy. Znaleźli się w bardzo trudnej sytuacji życiowej po śmierci męża skarżącej i ojca skarżącego. Obecnie tylko H.W. pracuje. Mają co prawda dwa stare samochody ale nie mają pieniędzy na paliwo. Mają dom, ale nie mają pieniędzy na dokonanie prostych czynności remontowych, majątek jest więc wyłącznie pasywny. Skarżący nie mają zdolności kredytowej, a z nieruchomości rolnej nie ma dochodu."

7 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

8 Rozpoznając w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że nie zasługuje na uwzględnienie wobec czego postanowienie z 4 marca 2016 r. należało utrzymać w mocy.

9 Na wstępie wskazać należy, iż wobec skutecznego wniesienia przez wnioskodawców sprzeciwu - na podstawie art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie do § 2 tego przepisu - w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.

10 Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.

11 Ten zakres pomocy zarezerwowany jest dla osób ubogich, znajdujących się w wyjątkowo trudnej sytuacji, uniemożliwiającej wyłożenie środków na pokrycie kosztów sądowych i takiej, w której wnioskodawca nie ma potencjalnych możliwości na zdobycie tychże środków (brak majątku, z którego można czerpać korzyści -wynajem, sprzedaż, dzierżawa- i obiektywnych możliwości na jego pozyskanie). Okoliczności braku środków powinny być zatem wiarygodnie udokumentowane, ponieważ zwolnienie od ponoszenia ciężaru postępowania sądowego stanowi w istocie przerzucenie tego ciężaru na współobywateli. Jest to zatem instytucja umożliwiająca prowadzenie sprawy sądowej osobom bardzo ubogim.

12 Podsumowując, instytucja przyznania prawa pomocy została stworzona w celu zapewnienia realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej, ubogim, nie posiadającym środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych oraz którym zdrowie nie pozwala na zdobycie i utrzymanie zatrudnienia. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, czyli faktycznie przez innych obywateli i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594).

13 W niniejszej sprawie -jak słusznie zauważył referendarz w postanowieniu z 4 marca 2016 r.- z wniosku wynika, że skarżąca oraz zamieszkujące z nią dorosłe dzieci - w tym skarżący posiadają dom o powierzchni 100 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 5,18 ha, dwa samochody osobowe. Skarżąca uzyskuje stały miesięczny dochód w wysokości ok. 2500 zł.

14 Zaznaczyć należy, że na ocenę czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym dochodów i posiadanych zasobów pieniężnych, lecz będący w ich posiadaniu majątek. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych, Sądy administracyjne prezentują bowiem pogląd, że stan majątkowy to nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11, publ. jw.). Powyższe uwagi implikują wniosek, że podmiot inicjujący postępowanie sądowe powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki.

15 Wydaje się więc nieprawdopodobne, że skarżący nie są w stanie wygospodarować i ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru oraz kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w niniejszej sprawie - na obecnym etapie jedynym kosztem do poniesienia jest wpis sądowy w wysokości 200 zł, brak jest zatem uzasadnienia dla przerzucenia tych kosztów na współobywateli, a do tego sprowadza się przyznanie stronie prawa pomocy.

16 Ponadto na uwagę zasługuje fakt, że wnioskodawca nie wykazał niemożności podejmowania działalności zarobkowej choćby dorywczej. Z akt sprawy nie wynika, aby był on całkowicie lub częściowo niezdolny do pracy. Naczelny Sąd Administracyjny potwierdza w swoich orzeczeniach, że w sytuacji nieusprawiedliwionego niewykorzystywania możliwości zarobkowych, jak i niepodejmowania działalności zarobkowej, przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie jest wykluczone (vide: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt I FZ 464/04, I FZ 465/04, II FZ 211/05). Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom wyjątkowo ubogim, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 1 marca 2011 r. sygn. II FZ 80/11 LEX nr 1080061, z dnia 12 kwietnia 2012 r. sygn. II FZ 97/11 LEX nr 1081481).

17 W sytuacji majątkowej, w jakiej znajdują się H.W. i G.W. nie można mówić o braku możliwości i środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych czy ustanowienie pełnomocnika z wyboru w zainicjowanej przez nich sprawie.

18 Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.