Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 listopada 2017 r., VII SA/Wa 113/17

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 listopada 2017 r., VII SA/Wa 113/17

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, , Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska (spr.), Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 listopada 2017 r. sprawy ze skargi D. Sz. na postanowienie Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] października 2016 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy wydania uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji.

Uzasadnienie

2 Rzecznik Praw Pacjenta postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2016 r. [...], na podstawie art. 74 § 2 oraz art. 123, 124 i art. 125 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 54 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, dalej ustawa, odmówił D. S. wydania uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy.

3 Rzecznik wskazał, że na podstawie art. 50 ust. 1 ustawy wszczął postępowanie w celu ustalenia, czy doszło do naruszenia praw pacjenta wymienionych w art. 39 ustawy przez Szpital im. B. w K. W związku z pismem Rzecznika z 4 lipca 2016 r., strona złożyła wniosek - z dnia 1 sierpnia 2016 r. - o wydanie uwierzytelnionych odpisów lub kserokopii z akt sprawy.

4 Organ wskazał, że zgodnie art. 54 ustawy w zakresie nieuregulowanym w art. 49-53 ustawy do postępowania prowadzonego przez Rzecznika stosuje się odpowiednio przepisy ustawy kodeks postępowania administracyjnego. Stosownie do art. 73 § 1 k.p.a. strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Czynności określone w § 1 są dokonywane w lokalu organu w obecności pracownika tego organu (73 § 1a k.p.a.). W myśl 73 § 2 k.p.a. strona może żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony.

5 Dalej zaznaczył, że k.p.a. nie określa bezpośrednio przesłanek odmowy wydania dokumentów. Organ odmawia udostępnienia akt w sytuacji, gdy: nie zachodzi przypadek uzasadniony ważnym interesem strony - tylko w zakresie wykonywania uprawnień związanych z uwierzytelnianiem odpisów (kopii) zgodnie z art. 73 § 2 k.p.a.; strona domaga się wykonania uprawnienia poza siedzibą organu lub bez obecności pracownika organu, czyli z naruszeniem art. 73 § 1a k.p.a.

6 Organ podał, że strona wniosła o wydanie uwierzytelnionych kserokopii akt uzasadniając to "ważnym interesem strony", jednak bez precyzyjnego wskazania o jaki ważny interes chodzi. Zdaniem organu, samo użycie określenia "ważny interes strony" nie może zostać uznane za realizację przesłanki z art. 73 § 2 k.p.a. Strona ma obowiązek wykazać swój ważny interes. Zarówno w orzecznictwie, jak piśmiennictwie dominuje pogląd, że ważnym interesem strony, może być posiadanie uwierzytelnionych odpisów dokumentów z akt administracyjnych, dla potrzeb prowadzonego postępowania, jak i w celu ich wykorzystania w innych postępowaniach .

7 Wnioskodawczyni domagając się wydania uwierzytelnionych odpisów, poza statusem strony, nie wykazała do jakiego celu i w jaki sposób zamierzałaby wykorzystać odpisy, jak i nie wskazała celu ich uwierzytelnienia. Strona ma obowiązek wykazać w tym swój ważny interes, a organ rozpatrując takie żądanie dokonuje własnej oceny, czy ze względu na postępowanie lub potrzeby strony w innej sprawie zaistniał ważny interes strony. Fakt, iż była ona pacjentką, której dotyczy postępowanie Rzecznika Praw Pacjenta, nie przesądza o istnieniu ważnego interesu w domaganiu się wydania konkretnych uwierzytelnionych kopii.

8 Zdaniem organu, strona nie uzasadniła zatem ważnego interesu.

9 Rzecznik Praw Pacjenta postanowieniem z dnia [...] października 2016 r. [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 i art. 74 § 2 k.p.a. oraz art. 54 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta utrzymał w mocy postanowienie z dnia [...] sierpnia 2016 r.

10 Rzecznik powtórzył argumentację przedstawioną w postanowieniu I instancji i dodał, że stronę poinformowano o przysługującym jej prawie wglądu do akt oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Podkreślił, że uzasadnienie posiadania ważnego interesu tylko koniecznością posiadania uwierzytelnionych odpisów poszczególnych dokumentów z akt, czy to dla potrzeb prowadzonego postępowania, czy to wykorzystania w innych postępowaniach prawnych jest niewystarczające. Należy bowiem jeszcze wykazać, że strona nie ma możliwości sporządzenia żądanych odpisów z akt sprawy osobiście.

11 Nadzwyczajny charakter art. 73 § 2 k.p.a. nakazuje organowi wyjątkowo wnikliwie przeanalizować argumenty zawarte we wniosku Strony. W opinii organu Strona nie wykazała ważnego interesu. Poinformowała jedynie, że uwierzytelnione odpisy lub kopię akt chciałaby posiadać w celu zapoznania się z nimi. Jednak nie wyjaśniła dlaczego nie może dokonać przeglądu akt osobiście w siedzibie organu.

12 Rzecznik zaznaczył, że nie ogranicza prawa strony do czynnego udziału w każdym stadium postępowania. Strona może skorzystać z prawa przeglądania akt oraz sporządzania z nich notatek i odpisów w trybie art. 73 § 1 oraz art. 73 § 1a k.p.a. w siedzibie organu. Odmowa przesłania akt nie uniemożliwia stronie osobistego zapoznania się z materiałami zgromadzonymi w postępowaniu.

13 Skargę na to postanowienie złożyła D. S.

14 Skarżąca nie zgodziła się z sytuacją, w której będąc pokrzywdzoną w postępowaniu nie ma możliwości otrzymania kserokopii dokumentacji tegoż postępowania. Z uwagi na niemożność osobistego uczestnictwa w sprawie z powodu znacznych odległości, kosztów dojazdu i pobytu, ważnym dla strony jest rzetelne i spokojne zapoznanie się w domu z dokumentacją postępowania, w celu odzyskania utraconych pieniędzy, na które potwierdzeniem jest posiadany oryginał karty depozytowej ze Szpitala jak również świadkowie. Brak udostępnienia kserokopii dokumentacji ogranicza stronie ustosunkowanie się do wniosków i opinii mających podstawę do przeprowadzania postępowania.

15 Tak więc ważnymi argumentami do otrzymania kserokopii dokumentacji sprawy, które są ważnym interesem pokrzywdzonej D. S. jest fakt niemożności osobistego przyjazdu do siedziby organu z uwagi na duże koszty dojazdu i pobytu a przede wszystkim stan zdrowia strony, który uniemożliwia osobiste uczestnictwo i zaznajomienie się z dokumentacją na miejscu. Powyższe argumenty są już bardzo ważnym powodem do otrzymania kserokopii dokumentacji i przesłanie tej dokumentacji zainteresowanej będącą bezpośrednią stroną tego postępowania.

16 W odpowiedzi na skargę podtrzymał stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

18 Skarga jest zasadna.

19 Podstawą prawną zaskarżonego postanowienia stanowił art. 74 § 2 k.p.a. wydany w związku z art. 73 k.p.a. Zgodnie art. 74 § 2 k.p.a. odmowa umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelnienia takich kopii i odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Natomiast według art. 73 § 1 k.p.a. strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów, przy czym prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Strona ma ponadto prawo żądać uwierzytelnienia sporządzonych odpisów lub kopii z akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile uzasadnione jest to jej ważnym interesem (art. 73 § 2 k.p.a.). Z powyższego przepisu wynika, że organ może wydać uwierzytelnione dokumenty sprawy po pierwsze stronie postępowania, a po drugie jeżeli jest to uzasadnione ważnym interesem strony.

20 Omawiana regulacja prawna stanowi realizację zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, wyrażonej w art. 10 § 1 k.p.a. Uprawnienie przewidziane w art. 10 § 1 k.p.a. w postaci wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, nie mogłoby być realizowane przez stronę, gdyby nie miała ona możliwości wglądu w akta sprawy. Możliwość sporządzania notatek, kopii lub odpisów także po zakończeniu postępowania pozwala stronie na inicjowanie i obronę jej interesów, czy to w postępowaniu sądowoadministracyjnym, jak i nadzwyczajnych trybach postępowania. Powyższe uprawnienia nie są niczym ograniczone.

21 Inny charakter mają natomiast uprawnienia określone w art. 73 § 2 k.p.a. dotyczące żądania uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów. Realizacja tych uprawnień uzależniona jest od legitymowania się przez stronę ważnym interesem.

22 Należy mieć na uwadze, że w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest stanowisko, iż w przypadku wydania uwierzytelnionych odpisów lub kopii powstają nowe dokumenty, które strona może wykorzystać poza prowadzonym postępowaniem. Z tych względów organ prowadzący postępowanie zobowiązany jest zbadać, czy żądanie strony jest uzasadnione jej ważnym interesem (por. wyrok NSA z 6 grudnia 2011 r., I OSK 64/11, publ. https://cbois.nsa.gov.pl).

23 Odmowa wydania dokumentów w niniejszej sprawie nastąpiła z uwagi na okoliczność, że - zdaniem organu - skarżąca nie wykazała swojego ważnego interesu, niedostatecznie uzasadniła na czym polega jej ważny interes w wydaniu uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy.

24 Stanowisko to należało ocenić jako nieuzasadnione, pomimo iż skarżąca bardzo ogólnie wskazywała na swój własny interes w doręczeniu uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy.

25 Z materiału dowodowego wynika bowiem, że skarżąca była pacjentką Oddziału Psychiatrycznego K.– K. [...] Szpitala B. W dniu przyjęcia na ten oddział – 10 czerwca 2013 r. – wobec D. S. zastosowano przymus bezpośredni w formie unieruchomienia z powodu czynnej agresji pacjentki w stosunku do personelu oraz podejmowania prób ucieczki z oddziału. Zgodnie z obowiązującymi w Szpitalu B. procedurami w takim przypadku personel zawsze zabezpiecza rzeczy pacjenta przed dostępem pozostałych pacjentów i osób trzecich. W ramach powyższych czynności zabezpieczono rzeczy osobiste pacjentki, to jest: dowód osobisty, legitymację emeryta i rencisty, kartę miejską portfel oraz 400 funtów. Przy czym na karcie depozytowej nr [...] przy kwocie 400 funtów dokonano skreślenia jednego zera.

26 Z pisemnych wyjaśnień przedstawiciela Szpitala wynika ( w katach sprawy), że na ww. karcie depozytowej przez omyłkę wpisano, iż skarżąca miała przy sobie 400 funtów, podczas gdy w rzeczywistości dysponowała jedynie kwotą 40 funtów. Dlatego na karcie depozytowej dokonano korekty poprzez skreślenie jednego zera. Natomiast z pisma R. K. - córki skarżącej i jej pełnomocnika w postępowaniu administracyjnym wynika, że skreślenia jednego zera dokonano, przy wydawaniu z depozytu kwoty 40 funtów w obecności R. K.

27 Podstawę do ustalenia, czy żądanie strony jest uzasadnione jej ważnym interesem, stanowią dane uzyskane od strony postępowania. Przy czym żądanie musi być skonkretyzowane w stopniu umożliwiającym organom ocenę jego zasadności w realiach danej sprawy. W rozpoznawanej sprawie skarżąca wskazywała, że dokumentacja potrzebna jest jej do zainicjowania postępowania karnego. Działania skarżącej początkowo zmierzały do wyegzekwowania kwot od Szpitala. Niemniej - zdaniem Sądu - już z samych okoliczności sprawy – istnienia rozbieżności w zapisach kart depozytowych – wynikało, że strona posiada ważny interes w uzyskaniu ww. kopii. Strona podała w zażaleniu, że posiadanie ww. dokumentacji potrzebne jej jest do podjęcia decyzji o złożeniu zawiadomienia o popełnianiu przestępstwa – pismo z dnia 12 września 2016 r. W związku z tą okolicznością wiąże swój ważny interes. O ile danych tych skarżąca nie wskazała we wniosku, to organ informację tę posiadał przy rozpoznawaniu zażalenia na postanowienie I instancji. Strona skarżąca również we wcześniejszych pismach składanych przed wszczęciem postępowania administracyjnego, ale znajdujących się w aktach sprawy (pismo z dnia 26 lutego 2016 r.) wskazywała na rozbieżności w kartach depozytowych – jednej znajdującej się w aktach Szpitala i drugiej wydanej D. S.

28 Nie można było zatem zgodzić się z argumentacją Rzecznika, że wnioskodawczyni domagając się wydania uwierzytelnionych odpisów, nie wykazała do jakiego celu i w jaki sposób zamierzałaby wykorzystać przesłane dokumenty. Wprawdzie rację ma organ, że sam fakt, iż skarżąca była pacjentką Szpitala, w sprawie której dotyczy postępowanie, nie przesądza o istnieniu jej ważnego interesu, o którym mowa w art. 73 § 2 k.p.a., ale już rozbieżności w zakresie pozostawionych w szpitalnym depozycie kwot na taki interes skarżącej wskazuje.

29 W konsekwencji nie sposób przyjąć, aby w opisanym wyżej przypadku można było odmówić skarżącej posiadania ważnego interesu w uzyskaniu uwierzytelnionych kopii dokumentów zgromadzonych w sprawie.

30 Dodać w tym miejscu należy, iż zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie i piśmiennictwie poglądem ważnym interesem strony, w rozumieniu art. 73 § 2 k.p.a., może być posiadanie uwierzytelnionych odpisów poszczególnych dokumentów z akt administracyjnych tak dla potrzeb prowadzonego postępowania w sprawie, jak i w celu ich wykorzystania w innych postępowaniach prawnych (por. wyrok NSA z dnia 23 stycznia 1998 r., I SA/Łd 770/96; wyrok NSA z dnia 2 września 2009 r., II GSK 19/09; Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, pod red. B. Adamiak i J. Borkowskiego, wyd. C.H. Beck, Warszawa 2000, s. 332).

31 Ponadto, skarżąca od początku wskazywała na brak możliwości osobistego zapoznania się z materiałami sprawy z uwagi na zły stan zdrowia. Organ się do nich nie ustosunkował.

32 Należy również zauważyć, że pouczając skarżącą o prawach i obowiązkach organ przytoczył jedynie przepisy normujące sytuację uzyskania uwierzytelnionych kopii, nie wyjaśnił jednak stronie konieczności konkretnego wykazania ważnego interesu prawnego w związku z żądaniem wydania z akt sprawy uwierzytelnionych dokumentów. To spowodowało, że dopiero po wydaniu postanowienia I instancyjnego strona doprecyzowała żądanie.

33 Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organu będzie uwzględnienie stanowiska Sądu.

34 Z podanych przyczyn Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) uchylił zaskarżone postanowienie i postanowienie organu I instancji.