Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 października 2015 r., VIII SA/Wa 86/14

postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 października 2015 r., VIII SA/Wa 86/14

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Artur Kot po rozpoznaniu w dniu 29 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. P. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. P. L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy.

Uzasadnienie

2 Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Uiścił przy tym wymagalny wpis sądowy ([...] zł) od skargi, występując o jego zwrot w przypadku pozytywnego załatwienia wniosku. Wyjaśnił, że prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi straty. Oświadczył,

3 że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe matką, która osiąga dochody z tytułu renty rodzinnej ([...] zł miesięcznie). Jest współwłaścicielem zabudowanych nieruchomości rolnych. Wskazał na swoje i matki zobowiązania kredytowe. Dodał, że w przeszłości miał wypadek, którego skutki wciąż odczuwa. Otrzymane odszkodowanie przeznacza na bieżące wydatki, w tym związane z rehabilitacją.

4 Postanowieniem z 14 marca 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, gdyż nie wykazał on, że nie posiada możliwości partycypowania w kosztach postępowania sądowego. Uiścił zresztą wpis od skargi. Skarżący nie wniósł sprzeciwu od tego postanowienia, ale w październiku 2014 r. wystąpił z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Uzupełniając braki formalne, złożył wniosek na urzędowym formularzu. Oświadczył,

5 że obecnie prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i synem. Jest współwłaścicielem zabudowanych nieruchomości rolnych. Wskazał na swoje dolegliwości [...], zobowiązania kredytowe i szereg procesów sądowych prowadzonych z jego udziałem.

6 Postanowieniem z 20 stycznia 2015 r. referendarz sądowy ponownie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, gdyż nie wykazał on, że jako przedsiębiorca nie posiada środków finansowych w celu partycypowania w kosztach postępowania sądowego ([...] zł tytułem wpisu od zażalenia) i ustanowienia we własnym zakresie profesjonalnego pełnomocnika.

7 W sprzeciwie skarżący podtrzymał swój wniosek i oświadczył, że zawiesił działalność gospodarczą i poszukuje pracy. Powtórzył, że nie posiada środków finansowych niezbędnych do obrony swoich interesów. Także z powodu problemów psychofizycznych.

8 Postanowieniem z 27 lutego 2015 r. Sąd odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy na podstawie art. 247 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: "u.p.p.s.a."), gdyż skargę złożył z uchybieniem terminu przewidzianego do jej wniesienia. Odmawiając przywrócenia terminu do wniesienia skargi postanowieniem 16 maja 2014 r. (VIII SA/Wa 86/14) Sąd zauważył, że wniosek o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności jest w świetle art. 88 u.p.p.s.a. niedopuszczalny, jako wniesiony po upływie terminu przewidzianego dla tej czynności. Wpis od skargi także został uiszczony przez skarżącego z uchybieniem terminu. Postanowieniem z 11 maja 2015 r. (II FZ 341/15) Naczelny Sąd Administracyjny uchylił postanowienie WSA w Warszawie z 27 lutego 2015 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, gdyż nie zostało rozpoznane zażalenie na postanowienie z dnia 16 maja 2014 r., w którym Sąd pierwszej instancji odmówił stronie przywrócenia terminu do wniesienia skargi. W rozpoznawanej sprawie zachodzą zatem poważne wątpliwości co do oczywistej bezzasadności skargi. Ponownie rozpoznając sprzeciw strony od postanowienia referendarza sądowego z 20 stycznia 2015 r. Sąd pierwszej instancji winien skoncentrować się na przesłankach,

9 o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.

10 Postanowieniem z dnia 29 maja 2015 r. WSA w Warszawie (w innym składzie) ponownie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, gdyż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie przedłożył zeznania podatkowego za 2013 r. o wysokości przychodu z działalności gospodarczej, który jest miarodajny dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego jako przedsiębiorcy. Nie przedłożył nadto wyciągów z rachunków bankowych i nie wskazał źródeł utrzymania. Nie wyjaśnił zatem, jak jest jego rzeczywista sytuacja majątkowa.

11 Postanowieniem z 11 sierpnia 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił powyższe postanowienie, gdyż Sąd pierwszej instancji przeprowadził nieprawidłową oceną dokumentów źródłowych, które skarżący przedłożył w odpowiedzi na wezwanie z dnia [...] grudnia 2014 r. (k. [...] akt sądowych). Przedłożone między innymi wydruki z bankowości elektronicznej o niskiej jakości wydruku są jednak możliwe do odczytania i oceny (k. [...] – [...],[...] – [...] akt sądowych). Skarżący złożył nadto oświadczenie o źródłach utrzymania, wskazując na świadczenia socjalne otrzymywane na dziecko (tzw. "becikowe"), zaciągnięte kredyty i pożyczki od osób prywatnych (k. [...],[...] – [...] akt sądowych). Wskazał także na wykonywane dorywcze prace w ogrodnictwie (sadownictwie). Przedłożona przez skarżącego kopia zeznania podatkowego za 2013 r. (PIT – 36) także uprawdopodabnia jego twierdzenie o braku przychodów z działalności gospodarczej. W przypadku oceny przez WSA w Warszawie jako wątpliwych twierdzeń skarżącego co do źródeł utrzymania, zawieszenia działalności gospodarczej, bezrobocia i innych, istnieje możliwość zobowiązania skarżącego do usunięcia ewentualnych wątpliwości Sądu pierwszej instancji. Ponownie rozpoznając sprawę należy odnieść się do aktualnych możliwości finansowych skarżącego, gdyż część dokumentów źródłowych uległa już dezaktualizacji.

12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznając ponownie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, pismem z [...] września 2015 r. wezwał skarżącego na podstawie art. 255 u.p.p.s.a. do nadesłania wyciągu z rachunków bankowych (i lokat) skarżącego oraz jego żony za ostatnie trzy miesiące (historia operacji), z których będzie wynikało do kogo należy rachunek, wykazania zobowiązań kredytowych oraz kopii umów pożyczek od osób prywatnych, wskazania wysokości wydatków na bieżące utrzymanie skarżącego i rodziny (dowody opłat za energię, gaz, wodę, leki, itp.), nadesłanie dokumentu potwierdzającego zawieszenie działalności gospodarczej, złożenia zaświadczenia z właściwej jednostki d/s opieki społecznej

13 o sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy, nadesłania zeznania podatkowego skarżącego i jego żony za 2014 r. oraz wskazania wszystkich aktualnych źródeł utrzymania, w tym wysokości dochodu z prac dorywczych.

14 Odpowiadając na powyższe wezwanie Sądu, skarżący między innymi wyjaśnił, że żona otrzymuje zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Otrzymała także dwa "becikowe". Wskazał, że miesięczna kwota dochodów z tytułu prac dorywczych nie jest stała (jednego tygodnia jest to kwota [...] zł, innego [...] zł),

15 w czerwcu 2015 r. wynosiła [...] zł, zaś we wrześniu [...] zł i w całości kwoty

16 te przeznaczył na utrzymanie swojej rodziny i bieżące "życie". Skarżący nie przedstawił żądanej kopii swojego zeznania podatkowego za 2014 r. powołując się na "trudności w komunikacji z poprzednim biurem księgowym". Dodać należy, że z tych samych względów skarżący nie przedłożył kopii zeznania podatkowego za 2013 rok (zob. k. [...] akt sądowych). Załączył kopię rachunku za prąd. Dodał, że dokumentacja dotycząca jego wypadku znajduje się w aktach sprawy VIII SO/Wa 15/15. Załączył także żądane wyciągi z rachunków bankowych i kopię potwierdzenia przyjęcia wniosku z [...] czerwca 2015 r. o zawieszenie działalności gospodarczej.

17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

18 Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 u.p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym.

19 Prawo pomocy w zakresie całkowitym, stosownie do treści art. 245 § 2 u.p.p.s.a. obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 u.p.p.s.a.).

20 Z akt sprawy wynika, że skarżący w latach 2013 – 2015 prowadził działalność gospodarczą, w ramach której osiągał przychody. Wynika to z analizy przedstawionych przez skarżącego wydruków dotyczących historii operacji bankowych ([...], k. [...] – [...]), z treści umowy zawartej [...] lutego 2013 r. pomiędzy skarżącym jako przedsiębiorcą oraz [...] S. A. (k. [...] – [...]), a także z treści wydruków dotyczących operacji na rachunku skarżącego prowadzonym przez [...] S. A. (k. [...] – [...]) i z treści "Umowy o [...]" zawartej [...] lipca 2013 r. (k. [...] – [...]). Fakt prowadzenia działalności gospodarczej wynika także z oświadczenia skarżącego zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy z [...] lutego 2014 r. Wówczas skarżący wskazał jako źródło utrzymania działalność gospodarczą, która przynosi straty. Fakt ten wynika nadto

21 z wniosku skarżącego z [...] czerwca 2015 r. o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej informacji o zawieszeniu działalności gospodarczej (k. [...] – [...] akt sądowych). W tym miejscu należy zauważyć, że na zawieszenie działalności od [...] stycznia 2015 r. skarżący powoływał się w piśmie z [...] lutego 2015 r. (sprzeciw) reagując w ten sposób na argumentację przedstawioną w postanowieniu Referendarza sądowego z 20 stycznia 2015 r. Na fakt wykonywania działalności gospodarczej i osiągania z tego tytułu przychodów wskazują zaś wprost oświadczenia skarżącego: zawarte we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, dotyczące konieczności rozliczenia transportu (zob. k. [...] akt sądowych), argumentacja przedstawiona w piśmie z [...] czerwca 2014 r., z której wynika wprost, że działalność gospodarcza stanowi jedyne źródło utrzymania skarżącego (k. [...]), treść pisma z [...] lipca 2014 r. (wniosek o przywrócenie terminu, k. [...]). Przychodów (dochodów) z działalności gospodarczej skarżący nie ujawnił przed właściwym organem w zeznaniu za 2013 r. (zob. kopię zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z [...] stycznia 2015 r., k. [...]; kopię zeznania PIT – 36, k. [...] – [...]). Kopii zeznania nie złożył w Sądzie, pomimo stosownego wezwania. Dochody (przychody) skarżącego z działalności gospodarczej za 2013 r. nie zostały także ujawnione na potrzeby postępowania o przyznanie świadczeń z opieki społecznej (k. 299 – 300 akt sądowych). Wysokości przychodów (dochodów) za lata 2013 – 2014 skarżący nie ujawnił także na potrzeby postępowania z jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. O prowadzeniu przez skarżącego działalności gospodarczej i osiąganiu z tego tytułu przychodów (dochodów) świadczy także historia jego operacji bankowych (k. [...] – [...]), w świetle której skarżący dokonywał przelewów z rachunku bankowego związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą ([...] J. P. L.) na inny swój rachunek ([...]), z którego dokonywał przelewów własnych i tytułem spłaty rat dotyczących kredytów bankowych (k. [...] – [...],[...] – [...]). Analiza operacji bankowych skarżącego i jego argumentacji uzasadnia wniosek, że skarżący prowadząc działalność transportową (zob. k. [...]) wystawiał znaczną ilość faktur (zob. k. [...]

22 w części dotyczącej faktur nr [...]oraz [...]). Skarżący podnosił nadto koszty spłaty kredytu bankowego dokonując przelewów z różnych rachunków bankowych (k. [...],[...],[...],[...]) oraz korzystając z pomocy finansowej ze strony matki (k. [...] akt sądowych). Poza dochodami skarżącego, w tym z prac dorywczych, jego rodzina posiada dochody z innych źródeł (zasiłki oraz dochody żony skarżącego,

23 o których mowa w jej zeznaniu podatkowym za 2014 r., zob. k. [...] – [...]). Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że skarżący nie przedstawił wyciągów bankowych lub dokumentów potwierdzających operacje bankowe dokonywane na jego rachunku bankowym związanym z działalnością gospodarczą. Nie przedstawił także dokumentacji dotyczącej operacji bankowych na 2 rachunkach prowadzonych przez [...] S. A. (zob. k. [...]; poza wybranymi wydrukami dotyczącymi jednego z tych rachunków, k. [...] – [...]). Informacje o braku operacji na 2 wybranych przez skarżącego rachunkach bankowych dotyczą nadto okresu po zgłoszeniu zawieszenia działalności gospodarczej.

24 Dodać należy, że z argumentacji skarżącego wynika wprost, iż aktywnie poszukuje on pracy. Rodzina skarżącego posiada stałe źródło dochodów oraz korzysta z opieki społecznej wykonywanej przez Gminę J.. Posiada nadto majątek (grunty rolne), którego nie wykorzystuje w celu poprawy swojej sytuacji majątkowej. Skarżący aktywnie uczestniczy w postępowaniu sądowym i formułuje swoje oczekiwania w sposób zrozumiały, cytując przepisy oraz wypracowane na ich tle poglądy z orzecznictwa sądowego.

25 Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że w toku długotrwałego postępowania, pomimo inicjatywy dowodowej ze strony Sądu, skarżący nie przedstawił wiarygodnych informacji dotyczących jego faktycznej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Skoro ukrywał swoje dochody (przychody) osiągane w 2013 przed właściwym miejscowo organem podatkowym (za 2014 r. Sąd pozbawiony został możliwości dokonania ustaleń, gdyż skarżący nie przedstawił kopii zeznania podatkowego), nie wskazywał ich wysokości za lata 2013 – 2014 na potrzeby postępowania w przedmiocie prawa pomocy, to zdaniem Sądu uznać należy, że nie wykazał on, iż nie jest w stanie partycypować w kosztach niniejszego postępowania sądowego z jego skargi, w tym dotyczących postępowań incydentalnych. Do kosztów tych należy zaliczyć [...] zł tytułem wpisów od zażaleń na postanowienie Sądu z 16 maja 2014 r. (odmowa przywrócenia terminu do wniesienia skargi związana z niedopuszczalnością wniosku

26 o przywrócenie terminu) oraz na postanowienie z 6 sierpnia 2014 r. (odmowa przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na zarządzenie dotyczące wezwania skarżącego do uiszczenia wpisu od zażalenia). Uiszczenie przez skarżącego tych wpisów pozwoli na rozpoznanie zażaleń przez Naczelny Sąd Administracyjny i dalsze procedowanie w sprawie. Uwzględnienie zażaleń może wiązać się z zasądzeniem

27 na rzecz skarżącego zwrotu należnych kosztów sądowych, w tym wpisów od zażaleń (po [...] zł). Oddalenie zażaleń skarżącego przez NSA może zaś pozwolić Sądowi

28 na rozstrzygnięcie kwestii dopuszczalności skargi złożonej po upływie przewidzianego dla tej czynności terminu (okoliczność bezsporna).

29 Skoro skarżący nie przedstawił swojej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych w sposób dla Sądu wiarygodny, ukrywał swoje przychody (dochody) przed organem podatkowym, to Sąd uznał, że brak jest podstaw do przerzucenia kosztów postępowania sądowego w jego sprawie na społeczeństwo. Dodać należy, że skarżący nie przedstawił żadnej dokumentacji i argumentacji, które mogłyby uzasadniać wniosek, iż występują nadzwyczajne okoliczności uzasadniające przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Mnożenie postępowań sądowych przez skarżącego nie może być traktowane jako okoliczność uzasadniającą przyznanie prawa pomocy bez ustalenia jego faktycznej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych.

30 Dodać należy, że postanowieniem z 14 września 2015 r. (VIII SO/Wa 15/15) Sąd oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, gdyż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie partycypować w kosztach postępowania sądowego z jego skargi. Sąd wskazał przy tym, że skarżący nie wykazał, że jego trzyosobowa rodzina znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Nie przedstawił nadto swojego zeznania podatkowego za 2014 r., nie zarejestrował się jako osoba bezrobotna i nie wykazał, że toczy się przeciwko niemu jakiekolwiek postępowanie egzekucyjne. Okoliczności te występują także w niniejszej sprawie. Pomimo upływu terminu spłaty zobowiązań kredytowych, skarżący nie wykazał, że toczy się przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne.

31 Na potrzeby rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie nie jest zdaniem Sądu konieczne korzystanie z akt sądowych w powyższej sprawie z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy (VIII SO/Wa 15/15, akta przesłane do Naczelnego Sądu Administracyjnego), gdyż kwestia wypadku, który miał miejsce kilka lat temu, nie uniemożliwia skarżącemu wykorzystywania jego zdolności zarobkowych. Nie wywiera zatem wpływu na wynik niniejszej sprawy z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy.

32 Podkreślenia wymaga, że o ile ponoszenie kosztów sądowych jest obowiązkiem strony, o tyle korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika nie ma charakteru obligatoryjnego. Konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego oraz wyznaczona w niej rola Sądu, stanowią w świetle art. 6 i art. 134 u.p.p.s.a należytą gwarancję ochrony uprawnień strony (zob. postanowienie NSA z 20 marca 2013 r., II FZ 142/13; dostępne w internetowej bazie pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.).

33 W sprawie niniejszej postępowanie główne zainicjowane skargą i postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy zostały wszczęte przed 15 sierpnia 2015 r. Sąd stosuje zatem art. 260 u.p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie przepisów ustawy z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658).

34 Reasumując, zdaniem Sądu skarżący nie wykazał, że w jego przypadku wystąpiły przesłanki do przyznania mu prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 255 i art. 260 u.p.p.s.a., Sąd postanowił zatem, jak w sentencji postanowienia, czyli odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.