Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lutego 2018 r., VIII SA/Wa 645/17

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lutego 2018 r., VIII SA/Wa 645/17

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędziowie Sędzia WSA Renata Nawrot, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak (sprawozdawca), Protokolant Sekretarz sądowy Karolina Kaca, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2018 r. w Radomiu sprawy ze skargi A.F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] maja 2017 r., znak: [...]

Uzasadnienie

2 Decyzją znak [...] z [...] maja 2017 r. Prezydent Miasta R. (dalej: Prezydent, organ I instancji), działając na podstawie art. 43 w związku z art. 30 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r., poz. 489 ze zm., zwana dalej: u.p.o.u.a.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23, zwana dalej: k.p.a.), orzekł o odmowie umorzenia kwoty [...] zł należności powstałych z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej zaliczek alimentacyjnych na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.

3 Organ I instancji wskazał, że wnioskiem z 21 marca 2017 r. A. F. (dalej: wnioskodawca, skarżący) zwrócił się o umorzenie zadłużenia z tytułu zaliczki alimentacyjnej wypłaconej na podstawie ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Prośbę swoją uzasadnił ciężką sytuacją zdrowotną oraz materialną.

4 Podał, iż na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w R. z [...] listopada 2002 r. sygn. akt [...] C [...] wnioskodawca został zobowiązany do łożenia alimentów na rzecz syna Ł. F. w wysokości [...] zł miesięcznie. Zaliczkę alimentacyjną na rzecz osoby uprawnionej wypłacano w okresie od 1 października 2005 r. do

5 1 sierpnia 2007 r. W toku postępowania egzekucyjnego nie wyegzekwowano od wnioskodawcy żadnej kwoty tytułem alimentów.

6 Zdaniem organu I instancji w sprawie niniejszej nie została spełniona ustawowa przesłanka z art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., uprawniająca organ właściwy dłużnika do umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. Natomiast art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. nie ma w sprawie zastosowania, bowiem przepis ten dotyczy jedynie zasad umarzania świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, których podstawą wypłaty są przepisy u.p.o.u.a.

7 W odwołaniu wniesionym na powołaną decyzję skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie jego wniosku i umorzenie starych zaległości. Podał, że komornik przez 14 lat nie egzekwował zaległości alimentacyjnych, a był to okres aktywności zawodowej skarżącego. W związku z tym, że żadne informacje do niego od komornika nie docierały, złożył skargę na jego działania. Teraz skarżący jest chory, nie ma z czego spłacić zaległości, ponieważ renty już nie pobiera, a pracować - ze względu na zły stan zdrowia - nie może.

8 Decyzją znak [...] z [...] lipca 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej: Kolegium, organ odwoławczy), biorąc za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., orzekło o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy.

9 Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, iż składając wniosek o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych skarżący podał, że jest na rencie ZUS od marca 2016 r. do czerwca 2017 r. i nie jest w stanie spłacić zadłużenia ze względu na stan zdrowia. W sprawie ustalono, że egzekucja przeciwko wnioskodawcy na rzecz osoby uprawnionej nie była skuteczna, bowiem nie wyegzekwowano żadnej kwoty. Kolegium oceniło, że podniesione we wniosku okoliczności, tj. zły stan zdrowia i wiek nie mogą być wzięte pod uwagę, ponieważ umorzenie należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych zostało uzależnione jedynie od skuteczności egzekucji. Decyzja w sprawie umorzenia zaliczek alimentacyjnych nie jest pozostawiona uznaniu organu orzekającemu

10 w sprawie. Dopiero spełnienie przesłanek do umorzenia w postaci skuteczności egzekucji zobowiązuje organ do udzielenia ulgi.

11 Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium podało, że nie ma uprawnień do oceny pracy komornika. Stan zdrowia skarżącego jest znany organom orzekającym w sprawie, ale nie może być brany pod uwagę przy podejmowaniu rozstrzygnięcia tej w sprawie. Kolegium nie kwestionowało okoliczności, że skarżący znalazł się

12 w ciężkiej sytuacji finansowej i zdrowotnej, jednak nie ma podstaw, by uwzględnić wniosek o umorzenie należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych.

13 W skardze złożonej na powołane rozstrzygnięcie do sądu administracyjnego skarżący wniósł o przychylenie się do jego prośby i umorzenie starych zaległości. Nie zgadza się ze stanowiskiem Kolegium, że nic nie wpłacał na poczet alimentów. Podał, iż nie wiedział o zaległościach z tego tytułu, o jego zobowiązaniu komornik poinformował go dopiero w 2017 r. Wskazał, że komornik pobrał mu z renty w dniu [...] kwietnia 2017 r. kwotę [...] zł oraz w dniu [...] maja 2017 r. kwotę [...] zł. Kwoty te nie są rozdysponowane i "wiszą" na koncie komornika.

14 Skarżący podał, że nie ma z czego zapłacić spornej należności, ponieważ renty już nie pobiera, a ze względu na zły stan zdrowia nie może pracować. Wskazał, że ma 61 lat, leczy się na [...], przebył [...], ma [...], podejrzenie [...], przeszedł [...], ma [...], podejrzenie [...], wielopoziomową [...] i zwyrodnienia, zespół bolącego [...]. Przyjmuje wiele lekarstw, a jego stan zdrowia się pogarsza. Podał także, że znajduje się w trudnej sytuacji rodzinnej, ponieważ utrzymuje się sam i musi sporą kwotę wydawać na lekarstwa, opłacać rachunki. Jest pod stałą opieką lekarską i ciągle jest w trakcie diagnostyki następnych chorób.

15 W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało argumentację zawartą

16 w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.

17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

18 Skarga jest zasadna.

19 Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

20 o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, zwanej dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

21 Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy dyspozycją art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., obowiązującej od dnia 1 października 2008 r., objęte są należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych, wypłaconych pod rządami ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732, ze zm., zwana dalej: ustawą z dnia 22 kwietnia 2005 r.).

22 Materialnoprawną podstawę podjętych w sprawie decyzji stanowił art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. Zgodnie z tym przepisem, organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

23 2) 50 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

24 3) 100 % jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

25 Należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy to: 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na podstawie ustawy; 2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych osobie upoważnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, 3) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym.

26 Powyższe oznacza, że organ właściwy dłużnika może umorzyć należności powstałe we wszystkich trzech sytuacjach, tj. z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zaliczek alimentacyjnych oraz należności likwidatora funduszu alimentacyjnego.

27 Z kolei organ właściwy wierzyciela, zgodnie z treścią art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

28 Tożsame z przywołaną regulacją prawną rozwiązania zawierały poprzednio obowiązujące w tym zakresie przepisy prawne. W ustawie z dnia 18 lipca 1974 r.

29 o funduszu alimentacyjnym (Dz. U. z 1991 r., Nr 45, poz. 200 ze zm.) art. 17 stanowił, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może w szczególnie uzasadnionych wypadkach umorzyć należności funduszu alimentacyjnego od osób zobowiązanych do alimentów oraz od osób, które bezpodstawnie pobrały świadczenia z tego funduszu. Na mocy art. 68 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2006 r., Nr 139, poz. 9920), w szczególnie uzasadnionych przypadkach związanych z sytuacją zdrowotną lub rodzinną osoby, przeciwko której jest prowadzona egzekucja alimentów, lub osoby zobowiązanej do zwrotu bezpodstawnie pobranych świadczeń z funduszu, likwidator może umorzyć, rozłożyć na raty lub odroczyć termin płatności należności likwidowanego funduszu z tytułu wypłaconych lub bezpodstawnie pobranych świadczeń z funduszu. Natomiast zgodnie z treścią art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r., organ właściwy wierzyciela mógł umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a także wierzyciela z tytułu nienależnie pobranej zaliczki, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną tych osób.

30 Analiza powołanych wyżej przepisów wskazuje jednoznacznie, że do tej pory istniała możliwość umorzenia powstałych należności dłużnika alimentacyjnego ze względu na sytuację dochodową i życiową. W szczególności możliwość ta istniała pod rządami ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r., czyli w czasie, w którym powstały przedmiotowe zaległości alimentacyjne wnioskodawcy (od 1 października 2005 r. do 1 sierpnia 2007 r.).

31 Wobec powyższego oraz biorąc pod uwagę art. 2 i art. 32 Konstytucji, zgodnie

32 z którymi Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej, wszyscy są wobec prawa równi i mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne, a nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym

33 z jakiejkolwiek przyczyny, uznać należy, że art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. pod pojęciem

34 "z funduszu alimentacyjnego" obejmuje również należności powstałe pod rządami ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r., czyli z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Inna wykładnia art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. spowodowałby, w ocenie Sądu, nieuzasadnione pozbawienie dłużników alimentacyjnych, których należności powstały w związku z wypłatą zaliczek alimentacyjnych, możliwości ubiegania się

35 o umorzenie powstałych należności z uwagi na sytuację życiową i dochodową dłużnika w sytuacji, w której pozostali dłużnicy alimentacyjni (których należności powstały pod rządami ustawy 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym oraz u.p.o.u.a.) nadal taką możliwość posiadają.

36 Ponadto należy także zwrócić uwagę, że przepisy przejściowe, to jest art. 41, art. 42 i art. 43 u.p.o.u.a. wskazują do jakich rodzajów spraw mają zastosowanie dotychczasowe przepisy, a są to: sprawy o zaliczki alimentacyjne (art. 41), sprawy

37 o nienależnie pobrane zaliczki alimentacyjne (art. 42), sprawa egzekucji należności

38 z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych (art. 43). Tym samym zakres przepisu art. 41 u.p.o.u.a., określony jako "sprawy o zaliczki alimentacyjne", nie może być interpretowany w sposób rozszerzający, obejmujący między innymi sprawy należności dłużnika alimentacyjnego. Gdyby bowiem ustawodawca chciał zakresem tego przepisu objąć wszelkie sprawy, jakie mogą powstać w związku z zaliczkami alimentacyjnymi, wówczas wskazanie w kolejnych przepisach rodzajów spraw i reguł intertemporalnych byłoby zbędne.

39 Zdaniem Sądu, w przepisach art. 41, art. 42 i art. 43 powołanej wyżej ustawy, wśród wymienionych rodzajów spraw nie ma spraw dotyczących umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, zatem uznać należy, że do tych spraw nie mają zastosowania przepisy dotychczasowe, tylko aktualnie obowiązujące przepisy u.p.o.u.a.

40 W związku z powyższym, Sąd orzekający w tej sprawie w pełni podziela jednolite w tym zakresie stanowisko wyrażone w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych mają zastosowanie przepisy obecnie obowiązującej ustawy (por. wyroki NSA:z dnia 16 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1095/11, publ. Lex nr 1131469, z dnia 6 sierpnia 2013 r., sygn. akt I OSK 534/12, publ. Lex nr 1604874, z dnia 2 października 2012 r., sygn. akt I OSK 618/12, publ. Lex nr 1234031, z dnia 14 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 31/11, publ. Lex nr 990244, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 19 maja 2016 r., sygn. akt II SA/Bk 214/16, publ. Lex nr 2060239, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 15 września 2010 r., sygn. akt II SA/Bd 733/10, publ. Lex nr 752160, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 24 listopada 2016 r., sygn. akt IV SA/Wr 151/16, publ. Lex nr 2248356).

41 Ponownie rozpoznając sprawę Prezydent, będąc związany przedstawioną wyżej wykładnią prawa, zastosuje do wniosku skarżącego o umorzenie przedmiotowej należności przepis art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., czyli dokona oceny jego sytuacji rodzinnej i dochodowej. Weźmie także pod uwagę, że umorzenie należności na podstawie ww. przepisu, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego obowiązku. Stan taki powinien być efektem czynników obiektywnych.

42 Mając na uwadze powołane okoliczności Sąd, działając na podstawie art. 145

43 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.