Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 marca 2018 r., I SA/Wa 926/17

postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 marca 2018 r., I SA/Wa 926/17

Sentencja

1 Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M.G. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2017 r. [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 3 sierpnia 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z dnia 3 sierpnia 2017 r., utrzymanym w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 października 2017 r., referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. odmówił M.G. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Rozstrzygnięcia te zapadły w oparciu o dane zawarte we wniosku o prawo pomocy, w którym skarżący wskazał, że swoje jednoosobowe gospodarstwo domowe utrzymuje ze świadczenia emerytalnego w wysokości [...], ponosząc stałe wydatki na utrzymanie w kwocie równej uzyskiwanym dochodom, jak również po ustaleniu, że w związku z prawomocnym zakończeniem postępowania w sprawie decyzji Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] października 2015 r. w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości oraz ustalenia odszkodowania, skarżący zobowiązany jest wskazać numer rachunku bankowego, na który organ mógłby przelać odszkodowanie w kwocie [...], a w sytuacji odmowy jego przyjęcia odszkodowanie zostanie wpłacone do depozytu sądowego zgodnie z art. 133 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r. poz. 214 ze zm.). W tych warunkach w ww. postanowieniach stwierdzono, że sam odbiór ustalonego odszkodowania i jego forma uzależniona jest od woli strony, niemniej w niniejszym postępowaniu fakt dysponowania przez skarżącego powyższymi środkami nie mógł zostać pominięty. W orzecznictwie sądowym wskazuje się bowiem, że sytuacja, w której wnioskodawcy przysługują określone należności, a wnioskodawca z własnego wyboru rezygnuje z ich pobierania nie może być traktowana na równi z sytuacją osób, które mimo podejmowanych starań nie są w stanie zgromadzić odpowiednich środków finansowych na poniesienie kosztów udziału w postępowaniu (postanowienia NSA z dnia 11 grudnia 2015 r. sygn. I OZ 1643/15 oraz z dnia 17 listopada 2015 r. sygn. I OZ 1503/15). Wobec powyższego brak wypłaty odszkodowania nie dowodzi, iż skarżący nie posiada środków wystarczających do pokrycia we własnym zakresie kosztów zainicjowanego postępowania sądowego.

3 W związku z tym, że od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 października 2017 r. środek zaskarżenia nie przysługiwał, wezwaniem z dnia 27 listopada 2017 r., doręczonym stronie 30 listopada 2017 r., skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi. W terminie do uiszczenia wpisu skarżący wniósł zażalenie na zarządzenie przewodniczącego wydziału o wezwaniu do uiszczenia wpisu, a także, ponownie, o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. We wniosku o prawo pomocy złożonym na urzędowym formularzu tego wniosku M.G. podał następnie, że posiada wyłącznie jedno źródło dochodów – emeryturę w wysokości [...], które w całości służy wydatkom na utrzymanie konieczne. Wysokość stałych wydatków skarżący oszacował bowiem ponownie na kwotę [...]. Wskazał, że nie posiada żadnych oszczędności, a w skład jego majątku wchodzi dom o pow. [...] oraz nieruchomość rolna obejmującą [...] łąk oraz [...] gruntów rolnych. W związku z pożarem nieruchomości skarżący nie prowadzi obecnie gospodarstwa rolnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący powołał się na prowadzenie licznych postępowań sądowych, przedstawił zawiadomienie o wyznaczonym na dzień [...] marca 2018 r. posiedzeniu w sprawie jego wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, a także przedstawił dokumentację medyczną (m.in. skierowania do laboratorium, wyniki badań, kartę informacyjną izby przyjęć, skierowania do poradni specjalistycznej).

4 Mając powyższe na uwadze należało zważyć, co następuje:

5 Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej: p.p.s.a., prawo pomocy może zostać przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym określa art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., w świetle którego przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

6 Przedmiotem niniejszego postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy jest wniosek skarżącego o prawo pomocy złożony po prawomocnym rozpoznaniu uprzednio złożonego przez stronę wniosku w tym przedmiocie, o tożsamym do poprzednio zgłoszonego zakresie żądania. Powyższe sprawia, że wniosek taki podlega ocenie przez pryzmat kryteriów wskazanych w art. 165 p.p.s.a., tj. przepisu uzależniającego uchylenie bądź zmianę postanowień niekończących postępowania w sprawie od stwierdzenia zmiany okoliczności sprawy. Ustanowiony w art. 165 p.p.s.a. mechanizm uchylania lub zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie wskazuje na przyjęcie przez ustawodawcę odmiennych, w stosunku do pierwotnie złożonego wniosku o prawo pomocy, złożeń odnoszących się do trybu procedowania uruchomionego przez stronę na skutek kolejnego wniosku o prawo pomocy. Przyjmowany jednolicie w orzecznictwie sądów administracyjnych kierunek wykładni art. 165 p.p.s.a. w zw. z art. 246 p.p.s.a. wskazuje na zniesienie obowiązku sądu lub organu sądowego rozpoznającego wniosek o prawo pomocy dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. w sytuacji, gdy ustalone zostanie, że strona nie powołała nowych (zmienionych) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (zob. postanowienie NSA z dnia 16 czerwca 2016 r., II FZ 285/16). W tego typu sytuacjach nie jest więc możliwe dokonywanie odmiennych ocen kondycji finansowej strony na podstawie tożsamych elementów stanu faktycznego, tj. w oparciu o analogiczną do zawartej we wcześniejszym wniosku argumentację. Za zmianę okoliczności sprawy uważa się zaś zmianę w sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy wskazującą na to, że przyjęta wcześniej w odniesieniu do tej sytuacji ocena organu sądowego lub sądu powinna być uznana za nieaktualną. W przypadku wcześniejszej prawomocnej odmowy przyznania prawa pomocy, zmiana w sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy powinna być tego rodzaju, żeby w świetle przesłanek przyznania prawa pomocy żądanie stało się uzasadnione, co dowodzi, że zasadniczo należy mieć na wglądzie zmiany polegające na pogorszeniu sytuacji materialnej wnioskodawcy.

7 Odnosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy należało stwierdzić, że rozpoznawany wniosek oparty jest na identycznej argumentacji, jak podnoszona w postępowaniu w sprawie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowym zakończonym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 października 2017 r. utrzymującym w mocy postanowienie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy z dnia 3 sierpnia 2017 r. W postanowieniu tym Sąd stwierdził, że deklarowany przez stronę brak oszczędności oraz bilansowanie się dochodów z emerytury z wydatkami stałymi nie ma kluczowego znaczenia w sprawie, bowiem okolicznością decydującą o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy jest fakt przyznania mu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość w kwocie ok. [...]. Oceny tej nie zmienia odmowa przyjęcia przez skarżącego tej kwoty. Sąd zaznaczył, że udzielenie prawa pomocy powinno mieć zastosowanie jedynie wobec osób, które z przyczyn od siebie niezależnych nie są w stanie zdobyć środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym, zaś sytuacji skarżącego – uprawnionego do odebrania odszkodowania w tak znacznej wysokości - nie można utożsamiać z sytuacją majątkową osób, które mimo podejmowanych starań nie są w stanie zgromadzić odpowiednich środków finansowych na poniesienie kosztów udziału w postępowaniu sądowym.

8 Na obecnym etapie postępowania skarżący nie wskazał, że jego sytuacja majątkowa zmieniła się od złożenia poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy w sposób wskazujący na konieczność postrzegania go obecnie jak osoby niemogącej samodzielnie wywiązać się z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Okoliczność, że w rozpoznawanym wniosku skarżący nie próbuje wykazać zmiany swojej sytuacji majątkowej, a ponadto przy jej charakteryzowaniu pomija odszkodowanie przyznane mu ostateczną, podlegającą wykonaniu decyzją administracyjną świadczy o tym, że w istocie nie podejmuje on próby wykazania nowych okoliczności, świadczących o zdezaktualizowaniu się oceny wyrażonej przez referendarza sądowego w postanowieniu z dnia 3 sierpnia 2017 r. oraz Sądu z 25 października 2017 r., lecz zmierza do podważenia wyrażonego w tym postanowieniu stanowiska Sądu o kondycji majątkowej skarżącego.

9 Analiza wniosku, który zainicjował drugie postępowanie w przedmiocie przyznania M.G. prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu nie wskazuje zatem, że zostały spełnione warunki z art. 165 p.p.s.a., od których istnienia uzależnione jest skuteczne żądanie merytorycznego rozpoznania tego wniosku i jego uwzględnienie. Stanowisko przyjęte w postanowieniu referendarza sądowego z dnia 3 sierpnia 2017 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy, podzielone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w postanowieniu z 25 października 2017 r. w zakresie, w jakim w tych rozstrzygnięciach stwierdzono, że źródłem czerpania przez M.G. środków na koszty postępowania mogą być środki z odszkodowania, nie straciło swej aktualności. Pomimo, że w rozpoznawanym wniosku skarżący fakt ten ignoruje, to stwierdzić należy istnienie podstaw do przyjęcia, że tak jak poprzednio, również i obecnie środki z przyznanego skarżącego odszkodowania pozostają kluczowym elementem stanu faktycznego sprawy, determinującym jej wynik.

10 W związku z powyższym, niestwierdzając podstaw do zmiany postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, na podstawie art. 165 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a postanowiono jak w sentencji.